Nguyên Tác: The Death of Truth: How Social Media and the Internet Gave Snake Oil Salesmen and Demagogues the Weapons They Needed to Destroy Trust and Polarize the World–And What We Can Do About It.
Tác Giả: Steven Brill
(Chuyển ngữ tiếng Việt: ChatGPT; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
GIỚI THIỆU TÁC PHẨM & TÁC GIẢ
The Death of Truth – Steven Brill
The Death of Truth của Steven Brill là một tác phẩm sâu sắc và cảnh báo mạnh mẽ về cách mà sự thật và lòng tin đang bị xói mòn trong thời đại kỹ thuật số. Qua những năm gần đây, mạng xã hội, truyền thông trực tuyến, và các công nghệ mới đã trở thành “siêu loa” lan truyền thông tin, nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện cho tin giả, thuyết âm mưu và thông tin sai lệch lan tràn một cách chóng mặt.
Brill chỉ ra bốn lực lượng cốt lõi đang phá hủy sự thật:
- Các nền tảng công nghệ – mạng xã hội và thuật toán đề xuất nội dung, vốn được thiết kế để giữ người dùng ở lại lâu nhất, vô tình (hoặc cố ý) thúc đẩy sự lan truyền thông tin sai lệch.
- Công nghệ quảng cáo lập trình – tạo ra lợi nhuận khổng lồ cho các trang web lan truyền thông tin sai lệch, khiến việc kiểm soát nội dung trở nên khó khăn.
- Những “kẻ xấu” – từ chính trị gia, các nhóm cực đoan, đến những kẻ chuyên tạo ra thông tin giả nhằm thao túng dư luận.
- Những người bị lợi dụng – những người cảm thấy bị bỏ lại phía sau, bất an, hoặc dễ tin vào thông tin sai, từ đó trở thành những “đại sứ” không chủ ý cho tin giả.
Cuốn sách không chỉ dừng lại ở việc mô tả vấn đề mà còn đưa ra những giải pháp thiết thực để phục hồi sự thật và lòng tin trong xã hội. Brill đề xuất các phương án như:
- Buộc các nền tảng mạng xã hội thực thi nghiêm ngặt các điều khoản sử dụng mà họ đã hứa với người dùng.
- Cải cách Section 230 của Hoa Kỳ để các thuật toán đề xuất nội dung chịu trách nhiệm hơn.
- Yêu cầu minh bạch trong quảng cáo trực tuyến để các thương hiệu không vô tình tài trợ cho tin giả.
- Khuyến khích giáo dục về kỹ năng đọc tin, phân tích thông tin cho học sinh, sinh viên và cả người trưởng thành.
- Thực hiện các cải cách chính trị như bỏ gerrymandering và áp dụng bầu cử “top-two” nhằm giảm cực đoan hóa chính trị.
Thông qua The Death of Truth, Steven Brill gửi gắm thông điệp rằng sự thật và lòng tin không tự nhiên tồn tại; chúng cần được bảo vệ, nuôi dưỡng và khôi phục. Cuốn sách là lời cảnh tỉnh về những nguy cơ mà công nghệ, chính trị và con người có thể vô tình tạo ra, đồng thời mở ra hướng đi cho một cộng đồng mạng lành mạnh, minh bạch và đáng tin cậy.
Steven Brill (sinh ngày 22 tháng 8 năm 1950)[1] là một luật sư, nhà báo và doanh nhân người Mỹ; ông là người sáng lập tạp chí hàng tháng The American Lawyer và kênh truyền hình cáp Court TV. Ông là tác giả của cuốn sách bán chạy Tailspin: The People and Forces Behind America’s Fifty-Year Fall – and Those Fighting to Reverse It.
(Trích: A Salesman’s Guide to the Scourge of Misinformation của Paul M. Barrett – From LAWFAREMEDIA.ORG)
Gặp Gỡ Tác Giả
Ai lại mong rằng một cuốn sách của một doanh nhân đang chào bán dịch vụ của công ty mình lại có thể soi sáng một vấn đề công dân cấp bách, chưa kể còn là một tác phẩm thú vị để đọc? Nhưng The Death of Truth của Steven Brill lại làm được điều đó.
Brill là một nhà báo, tác giả bán chạy và doanh nhân nối tiếp, với các dự án trước đây bao gồm American Lawyer Media, Court TV và tạp chí Brill’s Content. Dự án khởi nghiệp mà ông đang quảng bá qua cuốn sách mới nhất có tên là NewsGuard Technologies, một công ty cung cấp đánh giá về các trang tin tức và thông tin trực tuyến. Với phong cách đặc trưng có phần phóng đại, ông mô tả vấn đề công dân này ngay trong phụ đề của cuốn sách:
“Cách mạng xã hội và internet đã trao cho những kẻ bán thuốc độc và nhà dân túy vũ khí để phá hủy lòng tin và chia rẽ thế giới — và những gì chúng ta có thể làm.”
Tranh luận rằng sự thật đã “chết,” Brill kiên quyết khẳng định rằng NewsGuard có thể hồi sinh nó. Ông cùng người đồng sáng lập Gordon Crovitz, cựu nhà xuất bản Wall Street Journal, tiếp thị công ty như một phương thuốc chống lại sự khuếch đại thông tin sai lệch dựa trên thuật toán, bằng cách dựa vào đánh giá của con người. Họ đã cố gắng bán dịch vụ của mình — với kết quả pha trộn — cho Meta và các công ty mạng xã hội lớn khác, Google và các đối thủ nhỏ hơn trong thị trường quảng cáo lập trình, và gần đây nhất là cho các công ty phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo sinh tạo (generative AI). Điểm bất ngờ của The Death of Truth là qua việc mô tả sự thất vọng của mình với vai trò một nhân viên kinh doanh, Brill làm sáng tỏ những hoạt động nội bộ của Thung lũng Silicon và tác động xấu của chúng tới chính trị, chính sách y tế công cộng và xã hội nói chung.
“Nhãn Dinh Dưỡng” Kỹ Thuật Số (Digital “Nutrition Labels”)
Brill và Crovitz bắt đầu NewsGuard vào năm 2018 với vai trò giám sát phi đảng phái. Brill là một đảng viên Dân chủ ôn hòa; Crovitz, theo lời Brill, là một “bảo thủ cực đoan.”
NewsGuard thuê các nhà báo được đào tạo để báo cáo và đánh giá độ tin cậy của các trang tin tức và thông tin, cũng như các tài khoản Twitter (nay là X), Facebook và kênh YouTube liên quan. Kế hoạch là cấp phép các đánh giá này — từ 0 đến 100 điểm — cho các công ty mạng xã hội, để họ gắn chúng lên mỗi nhà xuất bản khi tác phẩm xuất hiện trên nền tảng. Người đọc có thể nhấp vào các “nhãn dinh dưỡng” do NewsGuard gọi, giải thích chi tiết các đánh giá.
Công ty dựa trên chín tiêu chí tiêu cực, mỗi tiêu chí dẫn đến trừ điểm từ mức 100 ban đầu. Vi phạm nghiêm trọng nhất, “liên tục đăng tin giả,” theo đánh giá của các nhà báo NewsGuard, bị trừ 22 điểm. Không có hệ thống tiếp nhận khiếu nại về sai sót và sửa lỗi rõ ràng bị trừ 12,5 điểm, và cứ như vậy. NewsGuard khéo léo khẳng định các đánh giá của mình là phi đảng phái, minh chứng qua việc cả Daily Caller (bảo thủ) và Guardian (tự do) đều đạt điểm tối đa 100.
Khi Brill và Crovitz bắt đầu tiếp cận trụ sở Thung lũng Silicon, các công ty mạng xã hội lớn liên tục bị bóc mẽ vì không phát hiện các tài khoản giả do Kremlin tạo ra để lan truyền thông tin sai lệch chia rẽ chính trị Mỹ, các dịch vụ “tin tức” y tế khuếch đại tin đồn về sức khỏe (ví dụ: phá thai gây ung thư vú!) và các thuyết âm mưu như vụ xả súng ở trường là “false flag” để thúc đẩy kiểm soát súng.
Thuyết Phục Thung Lũng Silicon
Brill kể lại ấn tượng về những tòa nhà trụ sở Thung lũng Silicon thoáng đãng, “nơi chúng tôi thích thú khi thấy vài nhân viên mặc áo phông và quần rách đi trượt patin từ cuộc họp này sang cuộc họp khác.” Ông và Crovitz, với phong cách áo vest và cà vạt cổ điển, có một bài thuyết trình mạch lạc:
“Với một phần chi phí mà [các công ty mạng xã hội] đang trả cho công ty PR, luật sư và vận động hành lang để xử lý vết nhơ trên thương hiệu, chưa kể để tránh quy định, tại sao họ không cấp phép dữ liệu của chúng tôi và hiển thị điểm số cũng như nhãn dinh dưỡng cho người dùng?”
Ban đầu, họ nhận được một số phản hồi hứa hẹn. Chris Cox, giám đốc sản phẩm của Facebook (nay là Meta), nói:
“Ôi, cảm ơn Chúa. Các bạn có thể cứu chúng tôi khỏi khổ đau. Chúng tôi đã thử giải quyết vấn đề này với hàng trăm kỹ sư và biết rằng mình không thể.”
Nhưng các thỏa thuận chưa bao giờ được ký kết. Brill viết:
“Chúng tôi ngây thơ, không hiểu biết. Chúng tôi không biết rằng họ không muốn giải quyết vấn đề mà chúng tôi nói có thể giải quyết. Vấn đề đó chính là kế hoạch kinh doanh của họ. Thông tin sai lệch không phải là lỗi. Chúng là tính năng.”
Nội dung giật gân và sai lệch thu hút người dùng nhiều hơn qua lượt xem, “like,” biểu tượng giận dữ, bình luận và chia sẻ. Các nhà quảng cáo dựa vào sự tương tác này như thước đo chính để đảm bảo người dùng chú ý. Thuật toán nền tảng được điều chỉnh để tăng tương tác, và NewsGuard đề xuất, về cơ bản, chống lại thuật toán đó bằng đánh giá con người từ các nhà báo — nhưng đây là một đề xuất không thể thành công.
Microsoft đã giúp NewsGuard. Gã khổng lồ công nghệ, không sở hữu nền tảng cạnh tranh trực tiếp với Facebook, X, YouTube hay TikTok, đã cấp phép dữ liệu NewsGuard cho trình duyệt Edge và “giúp đưa ra quyết định về việc tổng hợp nội dung trên nền tảng Microsoft Newsroom.” NewsGuard nhờ đó tồn tại để tiếp tục chiến đấu.
Một Số Giản Lược Quá Mức
Dù Brill tiết lộ nhiều điều thú vị, đôi khi ông đơn giản hóa quá mức. Ví dụ, khi bàn về hậu quả của việc khuếch đại thông tin sai lệch — tăng cực đoan chính trị — ông ám chỉ rằng mạng xã hội là nguyên nhân chính, có thể là duy nhất, dẫn đến tâm lý bất mãn chia rẽ tại Mỹ, đặc biệt là cánh hữu.
Về người theo Donald Trump, Brill viết:
“Họ tức giận với tất cả trọng tài [thẩm phán, quan chức bầu cử, chuyên gia khoa học] vì các công cụ gợi ý trên nền tảng họ phụ thuộc để lấy ‘tin tức’ dẫn họ tới ‘tin tức’ — dù là thông tin sai lệch từ Nga, thuyết âm mưu, chú họ điên, hay Trump (với 89 triệu người theo dõi) — làm củng cố nỗi sợ ‘cuộc sống chúng tôi bị đe dọa’ và đưa cho họ kẻ thù để đổ lỗi và lật đổ.”
Tuy nhiên, như Brill chắc chắn biết, các nguồn thông tin khác — đặc biệt là đài phát thanh và Fox News — cũng góp phần đốt lên ngọn lửa phân cực và phẫn nộ. Mạng xã hội chỉ là một phần trong hệ sinh thái truyền thông có vấn đề.
Vấn Đề Quảng Cáo Lập Trình
Khi các “ông lớn” mạng xã hội từ chối NewsGuard, Brill và Crovitz chuyển sang thị trường quảng cáo trực tuyến, một chủ đề mà tác giả phân tích kỹ lưỡng.
Công ty đánh giá khoảng 2.800 trang tin tức và thông tin tại Mỹ, chiếm 95% tương tác trực tuyến, từ các tổ chức tin tức toàn cầu đáng tin cậy đến các cơ quan tuyên truyền Nga. NewsGuard thường bỏ qua 5% còn lại, lý luận rằng tốt hơn nên bao quát phần lớn thị trường thay vì tiêu tốn tài nguyên truy tìm mọi “tiểu đảo” internet.
Khoảng 35% trong số 95% này được đánh giá “rất không đáng tin cậy,” Brill viết. Tuy nhiên, hầu hết được tài trợ bằng quảng cáo từ các doanh nghiệp uy tín. Ví dụ, trang Santa Monica Observer, nổi tiếng với các bài bịa đặt như vụ tấn công Paul Pelosi năm 2022, xuất hiện quảng cáo từ Hertz, Capital One, Lowe’s, Petco và Disney. Các công ty này không cố tình quảng cáo trên trang này; sự trùng hợp này là kết quả của quảng cáo lập trình.
Google và Trade Desk là những người chơi lớn trong quảng cáo lập trình, chiếm 60% tất cả quảng cáo trực tuyến. Về cơ bản: công ty đặt ngân sách cho chiến dịch nhắm mục tiêu theo nhiều tiêu chí; một “người trung gian quảng cáo lập trình” đấu giá phần nhỏ ngân sách cho mỗi lượt hiển thị; thuật toán của Google và Trade Desk tìm không gian quảng cáo phù hợp trong hàng chục ngàn trang web; trong tích tắc, “đấu giá ảo” diễn ra, quảng cáo được đặt mà nhà quảng cáo không biết xuất hiện ở đâu.
Chi tiêu toàn cầu cho quảng cáo lập trình ước tính vượt 300 tỷ USD vào năm 2023. Đây là cách các trang clickbait như Santa Monica Observer tồn tại. Với NewsGuard, tình hình này trở thành cơ hội kinh doanh: các nhà quảng cáo có thể cấp phép dữ liệu NewsGuard để xác định trang tin đáng tin cậy, dựa vào đánh giá con người, thay vì chỉ dựa vào trí tuệ nhân tạo quảng cáo lập trình.
Sự Cảnh Báo Từ Cộng Đồng Bảo Thủ
Nỗ lực của NewsGuard cũng khiến họ trở thành mục tiêu của các chính trị gia Cộng hòa như Hạ nghị sĩ Jim Jordan (Ohio), người cho rằng đây là một âm mưu kiểm duyệt bảo thủ. Jordan yêu cầu công ty cung cấp mọi tài liệu liên quan đến kiểm duyệt nội dung, nhưng NewsGuard từ chối, thuê luật sư Cộng hòa uy tín để chứng minh rằng đánh giá của họ thực sự phi đảng phái. Nỗ lực này thành công: công ty không bị trát đòi và Hạ viện chuyển sang mục tiêu khác.
Một Số Hướng Giải Quyết
Brill đưa ra một danh sách dài các khuyến nghị, trong đó ba đề xuất nổi bật:
- Sửa đổi Điều 230
Brill đề xuất hạn chế Điều 230 Đạo luật Truyền thông, buộc các công ty mạng xã hội phải chịu trách nhiệm dân sự nhiều hơn. Ông gợi ý điều kiện: bỏ thuật toán xếp hạng, đề xuất hay khuếch đại nội dung. Thay thế, ông đề xuất tích hợp công cụ như NewsGuard để người dùng biết nguồn tin. - Thực thi Luật Bảo vệ Người tiêu dùng
Brill muốn FTC mạnh tay hơn trong việc bảo vệ người tiêu dùng, buộc các công ty mạng xã hội thực hiện đúng các cam kết với người dùng, bao gồm hạn chế thông tin sai lệch. - Chấm dứt ẩn danh
Facebook yêu cầu tài khoản gắn tên thật, nhưng kiểm soát yếu; X và các nền tảng khác gần như không kiểm tra. Brill đề nghị luật pháp yêu cầu người dùng cung cấp bằng chứng định danh.
Kết Luận
Nhìn chung, The Death of Truth, mặc dù vừa là tác phẩm phơi bày vừa là tài liệu quảng cáo, và đôi khi phóng đại, nhưng vẫn xứng đáng để đọc với bất kỳ ai quan tâm đến tác động tiêu cực của công nghệ lên chính trị và đời sống công dân.
Kỳ Tới: CHƯƠNG MỘT – SÁU NHÂN BẢY KHÔNG PHẢI LÀ BỐN MƯƠI MỐT
