Khoảng hai mươi, ba mươi năm về trước, đất đai trong làng chúng tôi ngày càng trở nên cằn cỗi. Những hòn đá đủ kích cỡ liên tục mọc lên từ lòng đất, chia đất đai thành những hình thù không đều đặn. Chuyện này thật không sao hiểu nổi. Vùng chúng tôi là vùng đồi núi, đất đai vốn chẳng bao giờ tốt. Chỉ thích hợp trồng một ít khoai lang, khoai tây và các loại đậu. Muốn thu hoạch được bất cứ thứ gì cũng phải bỏ ra bao nhiêu công sức nhọc nhằn. Về sau, vì đá cứ mọc lên từ dưới đất, chẳng bao giờ có thể chắc chắn rằng mùa màng sẽ thu hoạch được, thỉnh thoảng còn mất trắng.
Để tránh chết đói, thế hệ cha mẹ chúng tôi đi nơi khác làm thuê. Hồi tôi còn nhỏ, phần lớn mọi người đi làm nghề đánh bông sợi bông. Một số ít đi bán mạch nha. Những người bán mạch nha kiếm được không nhiều bằng những người đánh bông sợi bông. Nhưng nghề đánh bông sợi bông không tốt cho sức khỏe. Hầu hết thợ thủ công đều mắc bệnh phổi, một số người còn bị hen suyễn. Trong làng chẳng có việc gì để làm. Ngoài việc trồng rau để tự ăn, phần lớn đất đai đều bị bỏ hoang. Thế nhưng chẳng ai cảm thấy có gì đáng buồn về tình trạng ấy. Vì đá mọc khắp nơi trên đất, về sau ngôi làng lớn của chúng tôi được gọi là “Làng Đá”. Chỉ còn đàn bà và trẻ con ở lại. Đàn ông—kể cả những ông già—đều đi nơi khác làm thuê, trừ những người bệnh hoặc đang hấp hối.
Hồi nhỏ, tôi ở nhà với mẹ và em gái, còn bố và anh trai thì đi các tỉnh khác đánh bông sợi bông. Thật ra, trong thâm tâm tôi cũng khao khát được đi một tỉnh khác. Ở lại làng thật chán. Ngày này qua ngày khác, chúng tôi cứ làm những việc giống nhau: cho lợn ăn, tưới rau, lên núi kiếm củi, vân vân. Ngày qua ngày, thứ chúng tôi nhìn thấy vẫn chỉ là mấy gương mặt già nua đầy lo âu; thứ chúng tôi nghe thấy vẫn là tiếng hàng xóm cãi nhau, chửi nhau. Có lần tôi quên cho lợn ăn, mẹ đuổi theo đánh tôi. Tôi thấy nhục nhã vô cùng.
Tôi bắt đầu bàn với em gái chuyện bỏ trốn.
“Anh Tater, anh chẳng có nghề ngỗng gì cả. Anh đi thế nào được? Ra ngoài đó có khi chết đói,” Yinxiu nói. Giọng nó chậm đến phát bực.
Chết đói là điều chúng tôi sợ nhất, cho nên ngay khi tôi nhắc đến chuyện bỏ đi, điều Yinxiu nghĩ tới đầu tiên chính là chuyện ấy.
“Cũng đúng. Anh chẳng có nghề gì. Nhưng anh nghe nói ở Vân Nam có thể khai phá đất trên núi. Trên núi còn có rất nhiều quả dại, dưới khe suối thì có cá. Dễ kiếm thức ăn lắm.”
Yinxiu bật cười nói:
“Anh Tater, anh đúng là người nằm mơ.”
Chúng tôi đi tới ruộng rau. Tôi gánh nước bằng đòn gánh, còn nó múc nước tưới đậu.
Tôi phát hiện lại có một hòn đá mọc lên trong ruộng cải. Nó to khủng khiếp, chiếm gần một phần tư mảnh đất này. Hôm kia, cải vẫn còn mọc ở đúng chỗ hòn đá đang chiếm giữ. Bây giờ thì chẳng biết những cây cải đã biến đi đâu. Chỉ còn hòn đá xám xịt, đáng ghét ấy đứng sừng sững ở đó.
“Nhìn này—nhìn này…” tôi nói lắp bắp, chỉ cho Yinxiu xem.
“Nó có phải mới mọc đâu. Một tuần trước em đã nhìn thấy rồi,” Yinxiu khinh khỉnh nói.
Thì ra nó đã biết hòn đá này mọc lên từ lâu. Nó vẫn tiếp tục làm việc. Chẳng có chuyện gì khiến nó ngạc nhiên cả: nó và tôi quả thực khác nhau một trời một vực. Ngay lúc ấy, tôi bắt đầu nghi ngờ liệu mình có sống nổi nếu đi đến một tỉnh khác hay không.
Yinxiu tưới đậu xong, đi về phía tôi. Hai đứa đứng cạnh nhau.
“Có phải những hòn đá này đang đuổi chúng ta đi không?” nó thì thầm.
“Đừng lo, Yinxiu. Anh chưa đi ngay đâu. Anh phải suy nghĩ đã,” tôi an ủi nó.
“Anh Tater, anh phải suy nghĩ thật kỹ.”
Yinxiu đứng dậy, một mình đi về nhà. Nhìn thân hình gầy gò, cô độc của nó, lòng tôi đau nhói. Bao nhiêu năm nay, gia đình năm người chúng tôi chưa bao giờ ăn đủ no. Tại sao chúng tôi lại cứ canh chừng những hòn đá này? Chẳng lẽ thật sự không có nơi nào để chúng tôi chuyển đến? Bố và anh trai đã đi khắp nơi; chắc hẳn họ cũng từng nghĩ đến chuyện ấy. Yinxiu là một đứa thông minh, chắc nó cũng đã suy nghĩ rất nhiều. Ôi, ôi, thật sự hết cách rồi. Từ nhỏ tôi đã học cách lắng nghe thật kỹ những âm thanh phát ra khi đá mọc lên từ lòng đất. Tôi chịu ảnh hưởng của bố, vì ngày nào bố cũng chăm chú lắng nghe. Chúng tôi thường ngồi trong sân, nơi bố làm dép rơm trong bóng tối, rồi đột nhiên bố nói:
“Tater, nghe này, lại có một hòn nữa. Hôm qua nó mọc lên—ở đằng kia, chỗ phơi đậu tương.”
Hoặc:
“Tater, trong ruộng khoai tây có ngày càng nhiều sỏi. Nhưng khoai tây khỏe lắm, vẫn mọc như trước.”
Tôi biết đá mọc khá chậm, chúng phát ra tiếng “chà—chà—chà” như tiếng đất bị đẩy bật lên trong ruộng. Còn những viên sỏi thì nhanh nhẹn hơn, chạy lăng xăng khắp nơi, phát ra những tiếng “đi-lưu, đi-lưu” vui tai. Sáng hôm sau, bố sẽ bảo tôi đi xem những thứ đã mọc lên trong đêm. Nhưng suốt bao nhiêu năm, đây là lần đầu tiên tôi nhìn thấy một hòn đá lớn đến thế trong ruộng cải. Hòn đá ấy trông oai vệ như một người khổng lồ: nó muốn chiếm trọn cả mảnh ruộng rau của chúng tôi.
•
Trong lúc tôi băm thức ăn cho lợn trong bếp, thỉnh thoảng tôi lại nghe mẹ thở dài não nề. Một lúc sau, tôi không chịu nổi nữa: đặt dao xuống, tôi đi vào gian chính hỏi mẹ có chuyện gì.
“Mẹ, chúng con đều lớn cả rồi. Sao mẹ vẫn lo lắng thế?”
“Tater, con trai ngoan của mẹ, con biết nghĩ cho mẹ. Đúng, các con đều lớn cả rồi, nhưng nơi này cằn cỗi và hoang dã quá. Ở đây, ngay cả ăn cho đủ no cũng không có. Tương lai của các con sẽ ra sao?”
“Mẹ, có lúc con nói đến chuyện rời khỏi đây, Yinxiu lại bảo con ‘phải suy nghĩ thật kỹ’. Yinxiu nhìn xa hơn bất cứ ai.”
“Thật à, Tater? Yinxiu nói thế sao? Trời ơi, con bé Yinxiu này—phải nói là nó đã nói đúng điều mẹ đang nghĩ! Mẹ muốn khóc quá.”
Mẹ lau nước mắt. Tôi van mẹ đừng khóc: chúng tôi không đi đâu cả. Có rất nhiều lý do để ở lại đây. Rõ ràng Yinxiu biết những lý do ấy. Nếu tôi không biết thì cũng chẳng sao. Chỉ cần nó biết là đủ; sau này nó có thể nói cho tôi.
Nhưng mẹ không nghe; đau khổ, mẹ đi vào phòng ngủ, song tôi vẫn nghe thấy tiếng mẹ khóc nức nở. Ôi, mẹ tôi. Mẹ khóc vì cảm giác trách nhiệm quá sớm của Yinxiu. Tôi lập tức nghĩ rằng tuổi thơ của tôi và Yinxiu đã song hành với nhau, mà điều đó chưa chắc đã là bất hạnh, bởi trong đó cũng có niềm vui. Hồi ấy, khi Yinxiu tám tuổi còn tôi mười tuổi, nó nghĩ ra một trò chơi gọi là “cất giữ những thứ tốt đẹp”. Tôi nhìn thấy một cái hốc sâu trong một hòn đá mới mọc trên đất. Có thể thò tay xuống tận đáy. Yinxiu nói nó muốn về nhà lấy một thứ gì tốt đẹp đem cất vào cái hốc ấy, và thế là hai đứa chúng tôi cùng có một kỷ niệm.
Tôi rất hào hứng với trò chơi của Yinxiu. Nhưng trong căn nhà nghèo của chúng tôi có thứ gì tốt đẹp để cất? Chúng tôi nghĩ mãi mà không ra. Nếu cất thức ăn thì sẽ có người trong nhà phải nhịn đói; nếu cất chiếc đê vàng sáng của mẹ thì mẹ sẽ nổi giận. Đúng lúc ấy, tôi nảy ra một ý hay:
“Chúng ta có thể cất những thỏi vàng, đến khi đói kém thì đem đổi lấy thức ăn.”
“Thỏi vàng?” Yinxiu mở to mắt.
Tôi dẫn nó đến căn chòi chứa củi, chọn trong đống que mấy thân cây đậu trông đẹp mắt. Sau đó hai đứa lén lút chui vào ruộng khoai lang, nhét những thân cây đậu vào cái hốc trong đá. Trò chơi tuyệt mật này khiến chúng tôi phấn khích suốt mấy ngày. Hai đứa cứ cười khúc khích mãi. Về sau, chúng tôi cất ngói, hạt chà là, hạt dẻ rừng còn xanh và những thứ khác. Mỗi lần đều cảm thấy như phát hiện được một điều mới mẻ ngoài dự liệu. Thế nhưng ba bốn năm sau, khi hòn đá tiếp tục lớn lên, cái hốc trong nó thực sự tự khép lại. Lúc ấy chúng tôi đã lớn hơn vài tuổi, không còn say mê những thứ như thế nữa.
Ôi, những hòn đá ấy! Biết bao đêm chúng lấp đầy những khe vực sâu trong đầu tôi. Khi tôi lắc đầu trong bóng tối, chúng phát ra đủ thứ âm thanh. Tôi biết những hòn đá bên trong tôi cũng chính là những hòn đá ở bên ngoài: chúng đang cấu kết với nhau. Có một lần, giữa đêm khuya, tôi cọ đầu vào gối rồi đột nhiên mở mắt, thấy một cái bóng đang cúi xuống phía mình.
“Ai đấy?” tôi hoảng hốt hỏi.
Là em gái tôi. Nó buồn bã càu nhàu, nói rằng những hòn đá đã chặn mất kế sinh nhai của chúng tôi. Để an ủi nó, tôi nói nếu chúng tôi coi mình cũng là đá, ở cùng với đá và chuyển động cùng đá, thì chúng tôi sẽ tiếp tục sống. Có lẽ còn có thể sinh ra niềm vui.
“Thật sao?” Yinxiu do dự nói.
Rồi nó quay về giường.
Tôi không biết nó có bao giờ làm theo lời khuyên của tôi hay không. Nhưng tôi biết nó đã thay đổi—nó trở nên cực kỳ tinh ranh, tinh ranh đến mức tôi không thể hiểu nổi nó.
Quay lại chuyện mẹ: sau khi khóc một hồi trong phòng ngủ, mẹ lấy ra một đế giày đang làm dở. Mẹ bắt đầu khâu, nhưng tôi biết tâm trí mẹ đã bay đến một nơi xa xôi.
“Rồi trước sau gì bố con và anh con cũng sẽ chết ở một nơi khác,” mẹ buồn bã nói.
“Nếu họ tìm được một nơi tốt hơn thì cả nhà mình có thể chuyển đến đó không?” tôi dò hỏi.
“Mẹ không nghĩ có nơi nào tốt hơn đâu,” mẹ thản nhiên nói.
“Nếu họ tìm được một nơi mà chúng ta có thể ăn thật no thì sao?” tôi tiếp tục.
“Nhưng bây giờ chúng ta cũng đâu có chết đói, đúng không?” Mẹ cười kỳ lạ.
Chẳng phải vừa nãy mẹ còn than rằng chúng tôi không có tương lai, nơi này cằn cỗi và hoang dã, ngay cả ăn cũng không đủ no hay sao? Sao mẹ có thể đổi ý nhanh đến thế? Chẳng lẽ mẹ muốn nói rằng mẹ không tán thành chuyện tôi bỏ nhà đi, cũng giống như Yinxiu? Chẳng lẽ họ nghĩ rằng chỉ cần chưa chết đói thì chúng tôi nên ở lại đây? Có vẻ đúng là như vậy. Và cách mẹ nói về bố với anh trai dường như cũng xác nhận rằng họ vẫn coi ngôi làng này là căn cứ của mình, mặc dù quanh năm họ phải đi làm việc nặng ở nơi khác. Rốt cuộc là ngôi làng của chúng tôi có gì đặc biệt mà chúng tôi lại muốn ở lại?
Tôi tình cờ phát hiện một hòn đá cỡ vừa đang mọc ra từ nền móng ngôi nhà cũ. Nó đội lên, làm nền móng nứt toác thành một khe rộng. Chuyện này xảy ra khi bố và anh trai về nhà ăn Tết. Tôi cảm thấy mọi người đều nhìn thấy, nhưng họ giả vờ như chẳng có chuyện gì. Vì thế tôi cũng ngượng ngùng, không dám nhắc đến. Có lẽ đây chỉ là chuyện nhỏ, chuyện bình thường—không cần phải làm ầm lên.
Hai tháng sau, tôi nhận thấy ngôi nhà hai tầng của chúng tôi đang nghiêng. Khi ấy bố và anh trai lại đi làm xa. Mẹ và Yinxiu hẳn cũng đã nhận ra độ nghiêng ấy, nhưng họ không nói một lời—như thể chẳng có chút nguy hiểm nào. Đặc biệt là Yinxiu—có lần nó đẩy đổ một cái tủ lớn ở tầng hai. Lúc ấy tôi đang ngủ ở tầng một; tôi tưởng động đất nên bật dậy, chân trần chạy ra ngoài. Tôi chạy thẳng ra khỏi sân, đứng đó nhìn ngôi nhà. Ngôi nhà quay tít như con quay (hoặc có lẽ mắt tôi hoa lên). Rồi nó dừng lại đúng chỗ cũ. Một lúc sau, Yinxiu mở cửa, chậm rãi bước ra. Tôi chạy tới hỏi nó có biết ngôi nhà của chúng tôi sắp tan tành không.
Nó bình thản mỉm cười:
“Thế thì càng tốt. Nhà cũ phải sập thì mới xây được nhà mới.”
Nó bảo nó không thích ngôi nhà gạch đỏ của chúng tôi. Nó mơ được sống trong một hang đá—chỉ có nơi như thế mới khiến nó cảm thấy an toàn. Nhưng làng chúng tôi không có loại đá khổng lồ ấy, cho nên không thể tạo ra một hang đá. Tôi hỏi nó: Chẳng lẽ nó không sợ ngôi nhà sập một chút nào sao?
Nó nói chuyện ấy không thể xảy ra. Nó bảo nếu tôi nhìn kỹ, tôi sẽ thấy ngôi nhà của chúng tôi đã hình thành một thể thống nhất với hòn đá đang mọc dưới lòng đất, cho nên nhà có nghiêng đến đâu cũng không sập. Hòn đá rất lớn, nhưng vẫn chưa đến mức khổng lồ.
“Đá khổng lồ thì ở đâu mới có được nhỉ?” nó lẩm bẩm một mình.
Những lời em gái nói khiến tôi kinh hãi, và có một thời gian tôi trở nên buồn bã. Tôi cảm nhận được sự ngu dốt của mình, đồng thời cũng nhận ra rằng mình không phải người nhìn xa trông rộng. Hơn nữa, tôi hoàn toàn không có khả năng đoán trước điều gì. Về sau, tôi mơ thấy toàn bộ đất đai trong làng đã biến thành đủ loại đá, chẳng còn chỗ nào để trồng trọt. Trong mơ, tôi phàn nàn với mẹ:
“Mẹ thích đá đến thế, bây giờ mẹ có đá rồi đấy! Cả đất đai đều biến thành đá rồi!”
Mẹ trách tôi, bảo rằng những gì tôi nhìn thấy là sai, mắt tôi chẳng tinh bằng Yinxiu chút nào. Điều ấy khiến tôi khó chịu, thế là tôi nghển cổ ra, kêu quạc quạc như vịt—cho đến khi tỉnh giấc.
Một lần, khi tôi đang nấu thức ăn thừa cho lợn trong bếp, em gái đi tới nói:
“Tater, anh đã học được cách phun trào rồi, thế là tốt. Anh đã từng thấy đá nứt vỡ chưa?”
Tôi nói chưa.
“Được, ngày mai em cho anh xem.”
Nhưng hòn đá ấy không ở nơi hoang dã, cũng không ở ruộng rau. Nó nằm ở phía sau đầu em gái tôi, dưới mái tóc. Nó vén mái tóc dày sang một bên để tôi nhìn, quả nhiên tôi thấy một hòn đá tròn nhô lên khỏi da đầu. Nó to chừng quả trứng chim cút. Tôi dùng ngón tay ấn thử; nó cứng.
“Nó lúc nào cũng đang nứt vỡ,” em gái kiêu hãnh nói, ngẩng đầu lên. “Đầu em đang biến thành đá.”
Tôi kinh hãi trước lời nó nói, đồng thời cũng hơi buồn. Nhưng nó có vẻ chẳng hề bận tâm. Có lẽ hòn đá này không ảnh hưởng gì đến nó, thậm chí có khi còn giúp nó suy nghĩ. Tôi giấu phản ứng của mình, cố trả lời nhẹ nhàng:
“Cái này giống như mọc sừng ấy. Em sẽ biến thành quỷ!”
“Em cứ muốn đục một cái hang đá, thành ra lại biến thành thế này. Nửa đêm, có tiếng pi-pi-pa-pa vang lên không ngừng, làm vơi bớt nỗi sợ. Anh Tater, anh còn nhớ cái kho chứa đồ trong ruộng cải không? Sau khi cái hang ấy biến mất, em đau lòng suốt một thời gian dài.”
“Anh hiểu rồi. Yinxiu, hình như mỗi lứa tuổi lại có một trò chơi.”
Chúng tôi phá lên cười. Chúng tôi buồn, nhưng đồng thời mơ hồ phấn khích vì một điều gì đó.
Rõ ràng mẹ biết chuyện này, nhưng mẹ không lo cho em gái. Mẹ từng nói rằng nếu ở lại đây, chúng tôi sẽ chẳng có tương lai. Khi nói thế, có lẽ mẹ đang thử tôi. Mẹ và em gái có những cách nhìn rất riêng về thế giới, và họ hết sức thận trọng trong lời ăn tiếng nói; tôi phải nghiền ngẫm đi nghiền ngẫm lại. Còn những hòn đá mọc lên trên đất thì sao? Đó là điềm xấu hay điềm lành? Mỗi lần nghĩ đến chuyện ấy, tôi đều đi đến một ngõ cụt.
•
Bây giờ, vì đất đai cằn cỗi, ngày càng khó tìm rau dền trên các sườn đồi. Chán nản, tôi ngồi trên sườn đất trơ trụi, đưa mắt quét khắp vùng, nơi gần như tất cả các ngọn đồi đều đã biến thành đá. Tôi nhớ lại những cuộc phiêu lưu ban đêm của mình. Rau dền dại chẳng còn bao nhiêu. Có phải tôi nên trồng thêm rau cho lợn ăn không? Nhưng đất để rau mọc thì ngày càng ít. Mọi người trong gia đình đều đang chờ một điều gì đó xảy ra. Tôi cũng chờ, nhưng không biết điều ấy là gì. Tôi nghĩ họ biết, và đôi khi không kìm được, tôi lại hỏi Yinxiu. Nó nói:
“Là việc anh vẫn làm mỗi ngày.”
Nó muốn nói việc tuần tra trong những khe nứt của đá vào ban đêm sao? Việc ấy sẽ dẫn tới đâu? Chẳng lẽ cũng mọc một cái sừng trên đầu như nó?
Suốt mấy đêm, tôi cố tình không nghĩ đến những hòn đá ấy, vì tôi vẫn hơi sợ. Điều kỳ lạ là: gần đây tôi không còn nghĩ đến chuyện bỏ đi nữa. Bởi đêm đêm tiếp xúc với hòn đá trên đầu, tôi dần dần có thể dự đoán những thay đổi trong cơ thể mình.
Không. Không, tôi không ám chỉ rằng đầu mình có thể mọc ra một cái sừng giống em gái. Những thay đổi trong cơ thể tôi là một loại khác. Chính xác là loại gì thì tôi vẫn chưa biết. Tôi chỉ mơ hồ cảm thấy mong muốn ở lại làng của mình có lẽ có liên quan đến điều ấy.
Một hôm, tôi dậy thật sớm để dọn ruộng rau trước khi mặt trời mọc. Tôi cứ dùng cuốc hai răng đào mãi, nhưng càng đào thì sỏi càng nhiều. Điều đó có nghĩa là gì?
“Đất đâu rồi? Đất đâu rồi?”
Có người bên cạnh cứ hỏi đi hỏi lại câu ấy, nhưng tôi không nhìn thấy người đó. Một lúc sau, nghe mãi tôi hơi bồn chồn, bèn gầm lên:
“Anh là ai? Để tôi nhìn thấy anh!”
“Anh có thể nhìn chính mình rồi cũng hỏi câu ấy.”
Người đó nói rất bình thản, rồi không nói gì nữa. Có lẽ đó là một con ma đã học được những chuyện về thế giới con người từ rất lâu. Tôi suy ngẫm về lời hắn. Tôi nghĩ, nếu đến những điều cơ bản của làng mình mà tôi còn không hiểu, thì nếu thật sự bỏ đi, có lẽ cũng chẳng dẫn đến kết quả gì tốt. Tôi không lo cho bản thân; đúng hơn, chính ngôi làng của tôi với bao nhiêu vấn đề đang vây chặt lấy tôi. Có thứ gì đó bên trong tôi đang thay đổi, và tôi tò mò về sự thay đổi ấy. Vì thế tôi muốn ở lại đây, lặng lẽ chờ đến một ngày nó xuất hiện.
Trong lúc suy nghĩ về những vấn đề ấy, tôi từ từ đào những hòn đá ra khỏi đất. Khi mặt trời ló lên, tôi thấy việc mình làm thật vô ích, bởi số đá vẫn nhiều y như trước. Thậm chí còn nhiều hơn.
Một lúc sau, Yinxiu đi ra nói:
“Anh không cần xúc những hòn đá này ra đâu. Em phát hiện rau, khoai lang và đậu của chúng ta đều đang phát triển tốt. Chúng có thể bén rễ và mọc trên đá. Tater, chuyện này đã kéo dài mấy tháng rồi. Từ nay chúng ta sẽ có đủ ăn.”
“Thật sao?” Tôi phấn khích. “Em chắc chứ?”
“Chờ thêm một thời gian nữa, chúng ta sẽ thu hoạch cà rốt, anh có thể tự mình xem rễ của chúng đã xuyên qua đá như thế nào.”
“Trời ơi! Lạy Chúa…”
Tôi lẩm bẩm.
Khi tôi và Yinxiu ăn sáng, chúng tôi nhận thấy mẹ trông rất vui.
“Những chuyến phiêu bạt của bố và anh con đã kết thúc rồi. Mẹ không ngờ ngày này lại đến,” mẹ nói.
“Tater, vẻ mặt anh càng ngày càng giống những hòn đá ấy,” Yinxiu vừa nhìn tôi đầy vẻ ngưỡng mộ vừa nói.
“Đá cũng có vẻ mặt sao?”
“Phải nhìn chằm chằm vào chúng mới thấy được. Em nghĩ anh vẫn luôn nhìn chằm chằm vào chúng.”
“Anh chưa bao giờ—ôi, sao anh cứ bỏ sót những chuyện quan trọng thế nhỉ?” Tôi bực mình với chính mình.
“Anh có nhìn thấy hay không cũng chẳng sao, Tater. Anh giống chúng.”
Yinxiu đã trả lời câu hỏi của tôi.
Chúng tôi nhổ cà rốt khỏi đất. Mỗi củ đều có một viên sỏi bám vào. Những củ cà rốt có cuộc đời khốn khó này đã kết thúc rồi; giờ đây chúng được ân xá.
“Tất cả rau cỏ,” Yinxiu vung tay, vẽ một vòng tròn lớn trong không trung, “và tất cả những loại cây trồng khác năm nay đều xanh tốt.”
Thảo nào bố và anh trai sắp về. Thật tuyệt! Nhưng những chuyện này đã xảy ra thế nào? Tôi chưa bao giờ nghe dân làng bình luận về đất đai và đá, hay về sản vật từ đất. Họ dường như khá lãnh đạm, chỉ lặng lẽ chấp nhận số phận của mình. Có lẽ những gì tôi nhìn thấy chỉ là bề ngoài; có lẽ chỉ Yinxiu mới biết câu chuyện bên trong. Có phải mọi dân làng đều giống tôi—đều mơ về những hòn đá? Tất cả mọi người đều kiên trì bám trụ. Không ai di cư. Có phải từ rất lâu họ đã linh cảm được điều sắp xảy ra?
Càng nghĩ, tôi càng thấy mọi chuyện phức tạp. Tôi thậm chí hơi sợ. Vừa nghĩ đến những củ cà rốt ngoài ruộng lúc nãy, tóc trên đầu tôi đột nhiên dựng đứng. Tôi tự hỏi bây giờ mình trông như thế nào. Tôi lấy chiếc gương nhỏ cũ kỹ ra soi—ôi, trong gương không phản chiếu khuôn mặt tôi. Tôi chỉ nhìn thấy bức tường phía sau.
•
Đêm khuya, tôi nghe thấy một thứ tiếng sột soạt khác. Không phải tiếng của đá; nó phát ra từ cây cỏ. Đúng vậy, đó là sức mạnh của sự sinh trưởng. Những cây cỏ thiếu dinh dưỡng trong làng chúng tôi trông yếu ớt, khẳng khiu, nhưng bên trong chúng che giấu một sức mạnh ma quái kỳ dị. Năm này qua năm khác đã trôi qua. Và giờ đây, hôm nay, chúng bắt đầu từng chút một thay đổi thế giới.
Giọng em gái vọng xuống từ tầng trên:
“Rau dền lại mọc trên đồi rồi. Tater, anh may mắn thật.”
Nó có vẻ phấn khích.
Ôi ôi, cái gia đình này của chúng tôi. Tôi lại cọ đầu vào gối; tôi muốn nghe xem những hòn đá sâu dưới lòng đất sẽ đáp lại thế nào. Nhưng chúng dường như đang cảnh giác; chúng nằm yên dưới đó, bất động.
Gió nổi lên, ngôi nhà hơi rung. Tôi nhớ em gái từng nói rằng ngôi nhà nghiêng này đã hình thành một thể thống nhất với hòn đá khổng lồ bên dưới. Nếu vậy, ngôi nhà đang rung của chúng tôi chẳng khác nào chiếc nôi lật lư đang đung đưa của trẻ con. Ngủ trong đó, chúng tôi chẳng có gì phải lo.
Nhưng tôi không buồn ngủ. Mắt mở thao láo, tôi tự hỏi không biết em gái có ngủ trên tầng hay không. Nó không ngủ: nó đi đi lại lại trên tầng, bước chân nhẹ nhàng.
Đúng lúc ấy, tôi nhìn ra cửa sổ và thấy một con chim khổng lồ từ trên cao chao xuống, đáp xuống mặt đất.
Đó là em gái tôi!
Tôi lập tức phản ứng, vừa chạy ra ngoài vừa hét:
“Suỵt, đừng hét! Anh sẽ đánh thức mẹ dậy,” nó nói.
“Yinxiu, em học nhào lộn từ bao giờ thế?”
“Dễ lắm. Chỉ cần tập một chút. Khó nhất là đào xuyên xuống đất.”
“Em muốn làm việc đó à?”
“Anh chưa bao giờ nghĩ đến chuyện ấy sao? Vậy thì đêm đêm anh cọ đầu qua lại trên gối để làm gì? Đi nào, em dẫn anh đi xem một thứ. Là thứ bố cho em xem lúc bố về.”
Đêm ấy trăng rất sáng, đi lại không tốn nhiều công sức. Yinxiu nói chúng tôi phải vào núi.
Thật ra thứ ấy nằm ở một nơi gần chân núi. Chúng tôi nhìn thấy nó sau khi leo lên một con đường nhỏ. Đó là một hòn đá khổng lồ vừa mới mọc lên. Tôi chưa từng thấy một hòn đá nào lớn đến thế trong vùng này. Đã lâu tôi không đến ngọn đồi này, sự thay đổi của nó khiến tôi kinh ngạc.
“Đi sát sau em,” Yinxiu nói. “Đừng dừng lại.”
Chúng tôi đứng trước một cái hang tròn trong hòn đá. Nó bò vào trước, tôi bò theo sau. Chúng tôi bò chậm chạp như chó. Trong hang có mấy khúc ngoặt. Yinxiu tăng tốc, tôi không theo kịp. Quần tôi cọ đến rách đầu gối vì bò, nhưng tôi không thể đứng thẳng lên.
Ôi, nó bỏ tôi lại rồi—thật đáng sợ.
Tôi muốn quay ra, nhưng không biết làm cách nào để lùi. Vừa mệt vừa sợ, tôi nằm xuống. Tại sao Yinxiu lại dẫn tôi vào một cái hang quái dị thế này? Chắc chắn nó không có ý hại tôi; nó vốn tốt bụng, lại thương tôi. Tôi nằm ngửa, dùng tay và gót chân cào vào mặt đất, cố nhích dần về phía sau để thoát ra. Nhưng khi đến chỗ ngoặt, tôi không thể quay được vì nơi ấy bị chặn kín, phía trước cũng không còn đường.
Hình như đây không phải nơi em gái dẫn tôi tới; tôi đã đi vào một cái hang khác.
Tôi chóng mặt khủng khiếp.
“Yinxiu!” tôi hét lên.
Nó lập tức trả lời. Hình như nó ở ngay gần đây, nhưng bị ngăn cách bởi một bức tường dày. Nó và tôi không còn ở cùng một hang nữa. Làm thế nào tôi có thể ra khỏi cái hang đá kỳ quặc này?
Tôi lại gọi nó, nó lại trả lời:
“Tater, nằm nghỉ ở đây đi. Cơ hội tuyệt vời đấy! Đây chính là hang đá mà em đã nói.”
Thì ra đây là cái hang mà nó hằng khao khát. Chẳng lẽ nó đã tự đục ra? Không thể nào. Ngay cả anh trai hay tôi cũng không thể làm nổi loại công việc ấy. Nó vốn đã ở đây từ trước. Bên trong chật hẹp đến thế, quanh co đến thế, vậy mà Yinxiu lại thấy nó hấp dẫn.
Lúc này bên ngoài có lẽ vẫn còn tối; tôi nhắm mắt, nhưng không sao ngủ được. Tôi tỉnh như sáo. Trong đầu tôi sáng lóa; ngay cả những khe vực sâu ấy cũng biến mất. Nhưng tôi vẫn không thể hiểu nổi vì sao Yinxiu lại thích cái hang này đến thế. Tôi lại gọi nó.
“Tater, anh sốt ruột quá. Anh phải bình tĩnh lại, dùng lòng mình mà thưởng thức nó. Một cái hang—một kiểu nhà như thế này—rất nhiều người trong làng muốn đến sống ở đây, nhưng họ không tìm được lối vào. Đây là thứ bố ưu ái dành cho em.”
Làm theo lời nó, tôi dần bình tĩnh lại, rồi nhận ra một điều: loại đá này không hề âm u lạnh lẽo; thậm chí nó còn hơi ấm, như thể nhiệt độ của nó chưa từng thay đổi kể từ khi nó sủi lên từ lòng đất. Thật ra, chỉ cần không nóng vội, nằm trong cái hang khô ráo, ấm áp này cũng khá dễ chịu. Tôi có gì phải lo? Em gái ở ngay gần đây. Nó không thể bỏ mặc tôi, rồi trước sau gì tôi cũng sẽ tìm được đường ra. Chắc chắn phải có một cách đơn giản, dễ dàng.
Vừa thả lỏng, cơn buồn ngủ đã ập tới.
Tôi tỉnh dậy giữa đám lá khô dưới chân núi; Yinxiu ở bên cạnh. Tôi muốn hỏi về cái hang, nhưng nó né tránh, không chịu trả lời. Thôi thì tôi cũng chẳng hỏi nữa.
Chúng tôi cùng về nhà. Yinxiu lập tức vào bếp nấu bữa sáng.
Tôi ngồi xuống bóc đậu tương. Một lúc sau, mẹ từ trên lầu đi xuống. Trông mẹ có vẻ vui.
“Tater, đêm qua mẹ nhận được tin tốt. Bố con và anh con đang trên đường về nhà vĩnh viễn. Đúng như câu chuyện xưa nói—‘vinh quy về làng’. Mẹ không bao giờ tưởng tượng được mình sẽ có ngày hôm nay! Con có đoán được không, Tater?”
“Con đoán được, mẹ. Đêm qua con đã nghĩ chuyện này sẽ xảy ra.”
“Đêm qua—à, mẹ hiểu rồi. Tuyệt quá.”
“Mẹ nói thế là có ý gì?”
“Ý mẹ là: những điều tốt đẹp đang đến với tất cả mọi người trong gia đình.”
•
Khi bố và anh trai bước vào sân, mang theo những dụng cụ dùng để đánh bông sợi bông, Yinxiu và tôi vừa từ trong hang đi ra. Chúng tôi đã quen ngủ trong đó, nên sau khi thức dậy tinh thần rất phấn chấn.
“Bố gần như không thể chờ nổi đến ngày này,” bố phấn khích nói, vừa nhấp trà.
“Bố, bố và anh sẽ không đi nữa chứ?” tôi hỏi.
“Không. Không đi nữa. Vì những hòn đá này. Tater, con có biết cái hang ấy dẫn đến đâu không—cái hang mà con và Yinxiu ngủ qua đêm?”
“Không.”
“À, nó dẫn đến—không, bố không nói đâu. Bí mật. Bây giờ cả nhà đã đoàn tụ, chúng ta sẽ không xa nhau nữa. Bố và anh con đã đi rất nhiều nơi. Đâu đâu cũng có đá—chỗ nhiều, chỗ ít. Mỗi hòn đá đều là một sứ giả, cho nên tin tức đến với chúng ta rất nhanh.”
Nói xong, bố nhắm mắt, im lặng.
Chúng tôi biết bố vẫn đang phiêu du trong thế giới của những hòn đá.
Mẹ cười tươi rói. Một lúc sau, mẹ muốn mọi người lại đi xem hòn đá khổng lồ dưới nền móng.
“Nhìn xem, đẹp biết bao. Hôm qua có một trận gió lớn thổi qua, nhưng chúng ta có món đồ chơi lật lư này. Ý mẹ là, ngôi nhà của chúng ta đã biến thành một món đồ chơi lật lư. Thật thú vị! Cứ nghĩ xem, chuyện kỳ diệu này đã xảy ra ở Làng Đá,” mẹ nói.
Chúng tôi bật cười, nhớ lại cảnh ngôi nhà đung đưa mỗi khi gió thổi. Ngôi nhà và hòn đá khổng lồ bên dưới đã trở thành một thể thống nhất.
Tại sao nó vẫn còn đung đưa?
Chẳng lẽ bên dưới hòn đá khổng lồ ấy, ở nơi sâu nhất, có một thứ chất lỏng không có ranh giới?
“Ha—đồ chơi lật lư… đồ chơi lật lư—ha!”
Càng nghĩ đến chuyện ấy, Yinxiu càng thấy buồn cười. Nó cười đến gập cả người.
“Ở đâu có đá, ở đó có phúc!” tôi nói.
Câu nói ấy đột nhiên xuất hiện trong đầu tôi.
Ban đầu, mọi người đều ngẩn ra nhìn tôi, rồi họ bắt đầu vỗ tay.
“Tater đã lớn rồi!”
Họ đồng thanh nói.
Mặt tôi đỏ bừng.
Tàn Tuyết
_________________________
[Trích dịch từ tập truyện ngắn MOTHER RIVER – Bản Anh ngữ của Karen Gernant & Chen Zeping do NXB OPEN LETTER ấn hành năm 2025]
[ChatGPT chuyển ngữ; T.Vấn biên tập & hiệu đính]
