Sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga và hành vi bắt cóc nguyên thủ của Mỹ, một sự thật cay đắng đang dần lộ diện: trật tự thế giới dựa trên luật pháp quốc tế đang rạn vỡ, nhường chỗ cho một trật tự mới – nơi luật pháp chỉ còn giá trị khi không cản đường kẻ mạnh.
Điều nguy hiểm không nằm ở từng hành động riêng lẻ, mà ở tiền lệ. Khi tiền lệ được thiết lập, nó sẽ trở thành “luật bất thành văn” của thế kỷ XXI.
1. NGA VÀ MỸ: HAI CON ĐƯỜNG, MỘT THÔNG ĐIỆP
Nga xâm lược Ukraine bằng xe tăng và pháo binh.
Mỹ bắt cóc nguyên thủ bằng lực lượng đặc nhiệm và máy bay quân sự.
Khác nhau về hình thức, giống nhau về bản chất:
Chủ quyền quốc gia không còn là bất khả xâm phạm nếu kẻ mạnh thấy bất tiện.
Khi Nga dùng chiến tranh quy ước, và Hoa Kỳ dùng hành động “phi truyền thống”, cả hai đều gửi chung một thông điệp tới thế giới:
Luật pháp quốc tế chỉ có giá trị với kẻ yếu.
2. “HOÀNG ĐẾ Ở MAR-A-LAGO” VÀ CHẾ ĐỘ CHƯ HẦU MỚI
Khi Donald Trump ngồi tại Mar-a-Lago, ra tối hậu thư cho các quốc gia láng giềng, đe dọa nguyên thủ hoặc chính phủ lâm thời phải “hành xử đúng ý Washington” nếu không muốn chung số phận với Venezuela, thì châu Mỹ không còn là cộng đồng các quốc gia bình đẳng, mà đang bị kéo về mô hình chư hầu – đế quốc.
Trong mô hình đó:
• Chủ quyền tồn tại nhờ sự “cho phép”
• Luật pháp quốc tế bị thay thế bằng ý chí cá nhân
• Và “an ninh” đồng nghĩa với ngoan ngoãn
Một đế quốc không cần tuyên bố mình là đế quốc.
Chỉ cần hành xử như vậy.
3. NGHỊCH LÝ TRIỀU TIÊN: KHI HẠT NHÂN TẠO RA SỰ TÔN TRỌNG
Trong khi đó, cùng một Donald Trump lại phải đích thân sang Triều Tiên, nói chuyện nhã nhặn, tươi cười với Kim Jong Un – lãnh đạo một quốc gia có GDP thua xa… một tỷ phú Mỹ.
Vì sao?
Vì Triều Tiên không tin vào trật tự do Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc áp đặt.
Vì họ hiểu rằng:
Không có vũ khí hạt nhân, mọi cam kết đều chỉ là giấy.
Hạt nhân không khiến Triều Tiên giàu.
Nhưng hạt nhân khiến họ không bị bắt cóc, không bị xâm lược, không bị thay đổi chế độ bằng vũ lực.
4. BÀI HỌC UKRAINE – VENEZUELA: SỰ HỐI HẬN CỦA NHỮNG KẺ TIN LUẬT
Ukraine từng từ bỏ vũ khí hạt nhân để đổi lấy “bảo đảm an ninh”.
Venezuela không có hạt nhân và tin rằng chủ quyền được luật quốc tế bảo vệ.
Kết quả:
• Một nước bị xâm lược toàn diện
• Một nước bị xâm phạm chủ quyền bằng hành động bắt cóc
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều quốc gia nhỏ hôm nay đang tự hỏi:
Phải chăng con đường hạt nhân là con đường duy nhất để tồn tại?
Không phải vì họ hiếu chiến.
Mà vì họ không còn tin vào luật chơi.
5. KHI LIÊN HIỆP QUỐC CHỈ CÒN LÀ CÁI VỎ
Vấn đề sâu xa hơn nằm ở chính các nền dân chủ lớn.
Ngay cả một quốc gia dân chủ – pháp trị như Mỹ cũng không miễn nhiễm với rủi ro:
• Khi dân u mê đông hơn dân trí thức
• Khi cảm xúc lấn át hiểu biết
• Khi lá phiếu trao quyền cho những kẻ vô lại không hiểu công pháp quốc tế
Lúc đó, Liên Hiệp Quốc chỉ còn là một cái vỏ – đẹp, trang trọng, nhưng bất lực trước quyền lực thô bạo.
6. HẠT NHÂN: CÂN BẰNG KINH HOÀNG NHƯNG THỰC TẾ
Thế giới đang bị đẩy về một logic tàn nhẫn:
Chỉ những quốc gia có khả năng “cùng tự sát” mới được tôn trọng.
Đó là logic của cân bằng hủy diệt – phi nhân đạo, đáng sợ, nhưng lại ổn định hơn sự tùy tiện của bọn thảo khấu vô lại cầm quyền.
Khi luật pháp sụp đổ, người ta không tìm đến đạo đức.
Người ta tìm đến răn đe.
KẾT LUẬN
Nga và Mỹ – bằng hai hành động khác nhau – đang vô tình cùng nhau mở ra một kỷ nguyên nguy hiểm:
• Nơi luật pháp nhường chỗ cho sức mạnh
• Nơi các quốc gia nhỏ buộc phải chọn giữa tự vệ tuyệt đối hoặc làm nạn nhân
Nếu trật tự này tiếp tục, thế giới sẽ không an toàn hơn.
Nó sẽ nhiều hạt nhân hơn, nhiều ngờ vực hơn, và ít luật pháp hơn.
Và đó là cái giá mà nhân loại phải trả khi quyền lực rơi vào tay những kẻ không hiểu luật – không sợ hậu quả – và không bị kiểm soát.
Hoài Linh Ngọc Dương
*Bài do CTV/TVBH gởi.
