Nguyên Tác: Trump’s Ten Commandments
Tác Giả: JEFFREY SONNENFELD
(Chuyển ngữ tiếng Việt: Gemini; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
CHƯƠNG 10
DONALD VĨ ĐẠI
Vai Trò Của Sự Vĩ Đại, Hình Ảnh Và Hào Quang Anh Hùng
Trong một khúc ngoặt kỳ thú của lịch sử, tập thứ ba mươi của chương trình truyền hình năm 1950 vốn đã bị lãng quên từ lâu Trackdown có sự góp mặt của một kẻ lừa đảo tên là Walter Trump, kẻ tuyên bố rằng chỉ có hắn mới có thể cứu quần chúng khỏi thảm họa sắp xảy ra — bằng cách xây dựng một bức tường. Tập phim, được phát sóng vào ngày 9 tháng 5 năm 1958, có tựa đề “Ngày tận thế” (The End of the World). Trò lừa đảo tống tiền của hắn đã thành công với những dân làng ở một thị trấn nhỏ ở Texas cho đến khi một Kiểm lâm viên Texas phơi bày trò lừa bịp và bắt giữ hắn vì tội lừa đảo và trộm cắp.
Trump trong bộ phim truyền hình đó là một kẻ lừa đảo phản diện, một kẻ rong ruổi khai thác và thao túng nỗi sợ hãi của mọi người. Mặc dù ông có thể phẫn nộ trước nét vẽ phóng đại và quá đà đó, nhưng Trump thực tế, với sự tự tin bạo dạn và niềm tin vào bản thân “chỉ có tôi mới có thể sửa chữa mọi thứ”, có lẽ có thể nhận ra một số điểm tương đồng kỳ lạ ở người tiền nhiệm truyền hình cùng tên của mình.
Trên thực tế, cuốn sách năm 2018 của nhà báo Bob Woodward thuộc tờ Washington Post về chính quyền Trump, Fear: Trump in the White House, đã trích dẫn một số cách mà Trump tạo ra hoặc kích động sự lo lắng của công chúng để sau đó tự giới thiệu mình như một vị cứu tinh.
Các tổng thống theo truyền thống thường gói gọn lời kêu gọi của họ trong tính tập thể — chúng ta là nhân dân, cùng nhau, đoàn kết chúng ta đứng, v.v. — nhưng hùng biện của Trump lại là sự đảo ngược hoàn toàn điều đó. Ông thường xuyên tự giới thiệu bản thân ở ngôi số ít: “Chỉ có tôi mới có thể sửa chữa được”, ông tuyên bố đáng nhớ trong bài phát biểu đại hội của mình. Ông thường xuyên tự đóng khung bản thân không phải là một ứng cử viên đơn thuần hay thậm chí là một phàm nhân đơn thuần mà là một vị cứu tinh, tự giới thiệu bản thân theo những thuật ngữ gần như mang tính cứu thế.
Có rất nhiều điểm tương đồng như vậy với nghiên cứu kinh điển của nhà nhân học Joseph Campbell về huyền thoại anh hùng (monomyth) qua các lục địa, nền văn hóa, thế kỷ và nền văn minh, nơi hành trình của người anh hùng tìm cách chứng minh sự vĩ đại và lòng dũng cảm của họ trong các cuộc phiêu lưu kiểu Odyssean, thông qua các thử thách cần thiết về khả năng phục hồi sau thất bại và các cuộc khủng hoảng cận kề cái chết.
Trong cuốn sách của riêng tôi, The Hero’s Farewell, tôi phân biệt hai động lực anh hùng với các động cơ tâm lý khác nhau và các mục đích xã hội khác nhau. Một, sứ mệnh anh hùng (heroic mission), được thúc đẩy bởi sự khao khát sự bất tử thông qua những đóng góp lâu dài. Động lực còn lại, bản sắc anh hùng (heroic identity), được thúc đẩy bởi sự khao khát địa vị và hình ảnh về quyền lực được nâng cao, thậm chí là độc tôn.
Việc Trump tự giới thiệu bản thân theo các thuật ngữ gần như mang tính cứu thế không chỉ đơn thuần là hùng biện tranh vận động mà đúng hơn là một thế giới quan. Trong vũ trụ của Trump, mọi thứ đều xoay quanh Trump. Các bộ trưởng nội các bị lu mờ, các vị tướng bị gạt sang một bên và các thể chế bị phớt lờ. Trump tin vào Trump trước hết và trên hết, tự so sánh bản thân mà không mảy may phóng đại hay nghi ngờ trong tâm trí mình với Lincoln, với Washington và thậm chí với các nhân vật thần thoại lớn hơn. Những tuyên bố của ông về sự vĩ đại độc tôn đã trở thành trung tâm trong câu chuyện thần thoại tự duy trì của chính ông.
Nhiều người đã ngạc nhiên khi vào tháng 12 năm 2025, Tổng thống Trump tuyên bố thành lập một hạm đội tàu chiến mang tên lửa dẫn đường mới sẽ được gọi là tàu chiến lớp Trump (Trump-class battleships). Cùng tháng đó, doanh số bán vé đã giảm mạnh và các buổi biểu diễn của các nghệ sĩ đã bị hủy bỏ tại Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn John F. Kennedy khi Trump đặt tên chính mình lên tổ chức văn hóa này. Những bước đi vĩ đại chưa từng có trong lịch sử như vậy lẽ ra không nên là một cú sốc đối với công chúng.
SỰ SO SÁNH VỚI NHỮNG VỊ TỔNG THỐNG TIỀN NHIỆM: WASHINGTON VÀ LINCOLN
Trump không phải là tổng thống đầu tiên kêu gọi sự vĩ đại như vậy. Các đời tổng thống Mỹ trước đây như FDR, Teddy Roosevelt và Ronald Reagan cũng đã có ý thức vun đắp những hào quang về tầm vóc anh hùng như vậy với sự náo nhiệt phấn khích thông qua các buổi lễ quét dọn, truyền cảm hứng thể hiện sự phô trương và vĩ đại. Có lẽ một chút sự vĩ đại là một điều kiện tiên quyết cho vị trí này.
Persona khiêm tốn, kín đáo của Jimmy Carter — thậm chí tự mang túi xách và làm việc nhà riêng — đã chống lại ông. Tôi đã trở thành bạn bè cá nhân với Carter và thấy rằng mặc dù ông có cái tôi, nhưng nó biểu hiện ở tính tự mãn trong các lập nhân của ông và sự đánh giá của ông đối với người khác thay vì thông qua các màn trình diễn phô trương trước công chúng.
Tuy nhiên, thật trớ trêu khi Trump thường xuyên sử dụng George Washington và Abraham Lincoln làm chuẩn mực hoặc “tiêu chuẩn vàng” của mình, vì họ nổi tiếng vì sự khiêm tốn cá nhân và thiếu vắng sự vĩ đại tự tuyên bố nhưng vẫn tận hưởng sự hoan nghênh lớn lao với tư cách là những nhà lãnh đạo vĩ đại — mặc dù, hoặc có lẽ một phần vì, họ không dựa vào các thiết bị rẻ tiền để tự tôn mà chiến thắng nhờ tầm nhìn táo bạo và sự thực hiện khiêm tốn, khéo léo.
Biên sử gia Ron Chernow trong Washington: A Life đã chi tiết hóa sự miễn cưỡng nhất quán của Washington trong việc nắm giữ quyền lực. Khi ông được giao chỉ huy Lục địa vào năm 1775, ông bày tỏ sự miễn cưỡng rằng ông không đáp ứng được tầm vóc to lớn của vai trò này. Ông thận trọng về việc làm tổng thống và về việc hạn chế việc thực thi quyền lực của chính mình, vì ông không muốn bị coi là thiết lập một truyền thống tái lập các chế độ độc tài quân sự.
Biên sử gia Joseph J. Ellis đã ghi lại “tính cách thực sự đặc biệt” của việc Washington tự nguyện từ bỏ quyền lực, cả với tư cách là tổng tư lệnh lẫn tổng thống, trong các tác phẩm như His Excellency, stating rằng Washington sợ rằng việc tạo ra một mô hình các nhà lãnh đạo chết tại vị sẽ làm suy yếu nền tảng của nước cộng hòa mới. Tuy nhiên, một biên sử gia nổi tiếng khác về Washington, Garry Wills, trong Cincinnatus: George Washington and the Enlightenment đã so sánh vị tổng thống đầu tiên của chúng ta với điểm tương đồng cổ điển của vị tướng La Mã Cincinnatus, người đã trở lại trang trại của mình sau khi cứu nước cộng hòa, đại diện cho một biểu tượng mạnh mẽ của đức tính công dân và việc chuyển giao quyền lực hòa bình.
Do đó, ít ai học về Washington lại nhầm lẫn những đóng góp và phong cách lãnh đạo của ông với Trump. Điều tương tự cũng đúng với việc Abraham Lincoln thiếu sự vĩ đại. Nguồn gốc khiêm tốn của ông trong một cabin gỗ mang tính biểu tượng cho hình ảnh của ông như một “người tự lập” hiểu được những cuộc đấu tranh của những người bình thường. Ông nổi tiếng về sự khiêm tốn và không phải là người kèn trống hay tâng bốc ý thức về vận mệnh của chính mình.
Các biên sử gia nổi tiếng của ông, bao gồm Carl Sandburg, David Herbert Donald và Doris Kearns Goodwin, đều mô tả sự tự nhận thức siêu nhiên của ông, lối sống không phô trương và tiếng nói khiêm nhường đích thực của ông, ngay cả đối với ngoại hình vật lý của ông. Trong một cuộc tranh luận, Stephen Douglas cáo buộc Lincoln là “hai mặt”. Lincoln, rút từ sự sắc sảo lớn của mình, được cho là đã trả lời: “Nếu tôi có một khuôn mặt khác, bạn có nghĩ tôi sẽ đeo cái này không?” Kiểu hài hước tự giễu này hầu như không phải là đặc điểm của Trump.
NHỮNG TỔNG THỐNG VÀ SỰ CƯỜNG ĐIỆU: KHI CHÍNH TRỊ TRỞ THÀNH SÂN KHẤU
Tất nhiên, sự khiêm tốn định hình phong cách lãnh đạo của Washington và Lincoln là điều vô cùng hiếm hoi. Xuyên suốt lịch sử nước Mỹ, các đời tổng thống đã tán tỉnh những cạm bẫy của sự vĩ đại. Từ lâu trước Trump, chính trị tổng thống đã trôi dạt vào vùng đất mà Arthur Schlesinger Jr. nổi tiếng dán nhãn là Nhiệm kỳ Tổng thống Đế vương (The Imperial Presidency) — một văn phòng phình to vượt ra ngoài thiết kế hiến pháp, được nâng đỡ bởi nghi lễ, hình ảnh và sự thèm khát của công chúng đối với việc tạo dựng thần thoại hành pháp.
Nhiệm kỳ tổng thống, Schlesinger cảnh báo, đã tích lũy các biểu tượng và đặc quyền của một “triều đình đế vương”, hoàn chỉnh với các nghi lễ, cận thần và các màn trình diễn uy nghi hành pháp được dàn dựng cẩn thận, làm suy yếu các nhánh quyền lực đồng cấp khác thông qua việc gia tăng đặc quyền hành pháp và vượt xa những gì những người soạn thảo Hiến pháp từng nghĩ tới.
Franklin D. Roosevelt đã hiểu rõ động lực này từ lâu trước khi thuật ngữ “nhiệm kỳ tổng thống đế vương” gia nhập từ vựng. Nỗ lực tranh cử nhiệm kỳ thứ ba năm 1940 của ông là một lớp học tổng thể về dàn dựng sân khấu tổng thống — loại hình kịch nghệ chính trị mà Theodore H. White, trong các biên niên sử Making of the President sau này của ông, sẽ đối xử như nền tảng cho bản chất biểu diễn hiện đại của nhiệm kỳ tổng thống.
Công khai, Roosevelt duy trì tư thế của một chính khách miễn cưỡng, nói với các phóng viên vào mùa xuân năm 1940: “Tôi không có mong muốn tranh cử nhiệm kỳ thứ ba; tôi không chọn tranh cử — trừ khi các tình huống yêu cầu tôi tiếp tục.”
Tuy nhiên, đằng sau hậu trường, Roosevelt đã quyết tâm tiếp tục cuộc đua. Đại hội toàn quốc của Đảng Cộng hòa tại Chicago đã trở thành sân khấu cho cái được quảng cáo là một phong trào phác thảo Roosevelt “tự phát” — nhưng thực ra là một buổi lễ được dàn dựng tỉ mỉ.
Sân vận động Chicago, ngột ngạt dưới cái nóng tháng 7 và đặc quánh khói xì gà, rung chuyển với sự mong đợi được dàn dựng. Các đại biểu, cũng như những xe buýt chở nhân viên đô thị được đưa đến chỉ cho dịp này, đã được chuẩn bị để bùng nổ tại các thời điểm được sắp xếp trước.
Khi các từ tín hiệu đã thỏa thuận trước được thốt lên — “Không ai có quyền quay lưng lại với vận động” — theo đúng tín hiệu, hội trường bùng nổ trong các câu tụng “Chúng tôi muốn Roosevelt!” (We Want Roosevelt!), một tiếng gầm thủy triều áp đảo đến mức các phóng viên chính trị kỳ cựu sau đó thừa nhận họ đã bị điếc tạm thời. Điều họ không biết là các loa phóng thanh đã được đặt chiến lược khắp địa điểm để khuếch đại các câu tụng — một dấu hiệu cho thấy toàn bộ tập phim “tự phát” thực sự được dàn dựng kỹ lưỡng đến mức nào.
SỰ KIỆN KỊCH NGHỆ VÀ HUYỀN THOẠI “TỰ LẬP” CỦA TRUMP
Chính Roosevelt, lắng nghe qua điện thoại từ Nhà Trắng, đã nhận được các cập nhật thở hổn hển về kịch bản đang mở ra. Việc làm mờ đèn, việc thắp sáng đột ngột bức chân dung của ông, những lời khẩn cầu được viết kịch bản về tính liên tục trong một thế giới sắp chiến tranh — tất cả đều lặp lại “nhiệm kỳ tổng thống đế vương” của Schlesinger. Sự thành thạo về kịch nghệ chính trị của FDR đã biến nghi lễ đại hội thành một lễ đăng quang, làm mờ ranh giới giữa sự hoan hô dân chủ và tính tất yếu của đế vương.
Ngay cả khi Trump chưa từng nghe đến chiến dịch “Bản nháp Roosevelt” năm 1940, ông vẫn trực giác hiểu được bản chất biểu diễn của quyền lực và chính trị, cũng như sự cần thiết phải xây dựng hình ảnh về tính tất yếu thông qua sự vĩ đại. Việc sử dụng tầm vóc anh hùng như một thiết bị có thể nuôi dưỡng cái ego của một nhà lãnh đạo mạnh mẽ, nhưng nó cũng có thể mang lại sự tự tin trấn an cho các cử tri của nhà lãnh đạo rằng ông hoặc cô ấy có thẩm quyền lớn hơn, gần như hoàng gia và xứng đáng để đi theo. Nó ngụ ý rằng họ có thể biết nhiều hơn phần còn lại của chúng ta và sở hữu quyền lực để cứu chúng ta khỏi hiểm họa chung.
Trump ngầm hiểu rằng chutzpah (sự táo bạo, trơ trẽn) là cần thiết để vượt qua các ràng buộc thông thường và đạt được tầm vóc anh hùng, thậm chí là thần thoại. Ông không ngừng phát minh và duy trì huyền thoại anh hùng của chính mình.
Chưa từng có ai gọi Alexander III xứ Macedonia là Alexander Đại đế cho đến khi chính ông tự bịa ra danh hiệu này, tuyên bố một dòng dõi sai lầm đến Odysseus và Achilles. Trump ngầm hiểu rằng loại chutzpah đó là cần thiết để vượt qua các ràng buộc thông thường và đạt được tầm vóc anh hùng, thậm chí là thần thoại. Ông liên tục phát minh và duy trì huyền thoại anh hùng của chính mình, đóng vai trò là nhân viên bán hàng tốt nhất của chính ông.
Việc cẩn thận vun đắp tầm vóc anh hùng và hình ảnh đó là điều đã cho phép Trump trở thành “Teflon Don”, vượt qua cát lún của những bẫy chính sách ngớ ngẩn, những lời hứa thất bại, những vụ bê bối cá nhân mạo hiểm và những thiếu sót, và thậm chí cả những bản án hình sự trọng tội có thể đã đánh chìm bất kỳ chính trị gia kém cỏi nào từ muôn thuở trước.
Đối với những người ủng hộ Trump, có một chất lượng thần thoại, gần như mang tính cứu thế đối với người đàn ông này, như thể ông là một vị cứu tinh. Trong thời kỳ bất ổn kinh tế lớn và rủi ro an ninh toàn cầu, mọi người tìm kiếm những nhà lãnh đạo mạnh mẽ, tự tin, những người tuyên bố biết và nhìn thấy nhiều hơn phần còn lại của chúng ta.
MÂU THUẪN VỀ SỰ THÀNH CÔNG VÀ NGHỆ THUẬT QUẢNG BÁ
Trump đã làm chủ nghịch lý của một cơ sở chính trị với sự bất mãn dân túy sâu sắc đối với giới tinh hoa văn hóa hợm hĩnh và các thể chế độc quyền nhưng cũng ca ngợi các công thức thành công và những màn trình diễn tài sản.
Xuyên suốt lịch sử, người Mỹ thực sự đồng nhất với sự thành công và không phẫn nổ nó miễn là nó đạt được một cách công bằng, xuyên qua các thành công về thể thao, nghệ thuật, kinh doanh, công nghệ và tài chính — đó là lý do tại sao văn hóa tự lực trong các tạp chí, sách và trang web luôn bán rất chạy. Các ví dụ phổ biến qua các thời đại bao gồm các câu châm ngôn của Benjamin Franklin trong Poor Richard’s Almanack năm 1732, cuốn sách năm 1936 của Dale Carnegie How to Win Friends and Influence People, tác phẩm năm 1952 của Norman Vincent Peale The Power of Positive Thinking, và hướng dẫn năm 1989 của Stephen Covey The 7 Habits of Highly Effective People.
Trump mang đến cho quần chúng một khái niệm, có lý do hay không, rằng thành công có thể đạt được thông qua các công thức dễ hiểu, minh bạch, phù hợp với truyền thống Alger — mặc dù, trớ trêu thay, huyền thoại “từ tay trắng làm nên” của Horatio Alger lại là một sản phẩm sáng tạo của truyền thông. Horatio Alger thực sự là một mục sư ấu dâm đến từ Brewster, Massachusetts, người đã chạy trốn đến New York để viết những truyện ngắn theo công thức cho các tờ báo. Ông chết trong cảnh nghèo túng vào năm 1899.
Tuy nhiên, nhiều thập kỷ sau, một tác giả ở New York đã tạo ra một cuốn tiểu sử hư cấu hợp nhất tên của Alger với hình ảnh thành công kinh doanh tự lập để bán cho một quốc gia khao khát một người anh hùng. Dù thiếu tính xác thực, huyền thoại Alger vẫn nói lên những nguồn suối tạo động lực của nước Mỹ mà Trump khai thác, sự hấp dẫn vốn có của một câu chuyện thành công tự lập bề ngoài.
Như dự đoán của Theory of the Leisure Class của Thorstein Veblen năm 1899, thay vì oán giận sự thành công như Mác dự đoán, người Mỹ sẽ tìm cách bắt chước những người thành công. Trump đóng vai trò cho mong muốn thành công đó và niềm tin vào một cấu trúc giai cấp lỏng lẻo của Mỹ.
Với Trump, có thêm một chiều kích rằng, giống như một chương trình truyền hình thực tế đang diễn ra trực tiếp trước mắt bạn, số phận của màn trình diễn dây cao su của ông phụ thuộc vào bạn, khán giả của ông. Đó là một sự thiết lập không thể cưỡng lại, ngay cả đối với những nhà phê bình của ông.
Như Michael Wolff đã ám chỉ, đó là “tất cả hoặc không có gì”: Hoặc bạn bầu cho tôi hoặc tôi đi tù và mất đi gia tài của mình. Bạn, khán giả, nắm giữ số phận của tôi trong tay bạn. Không ai có thể quay lưng lại với một sự thiết lập ngoạn mục như vậy, với cả các nhà phê bình và người ủng hộ đều háo hức muốn tìm hiểu xem Trump chiến thắng — hay thua cuộc, trong trường hợp đó nhà tù và sự phá sản có khả năng chờ đợi.
Dường như khó có thể xảy ra việc Trump từng nghe đến khái niệm của Leo Braudy trong The Frenzy of Renown, nhưng ông dường như đã trực giác nắm bắt được các điểm chính. Braudy lập luận rằng sự nổi tiếng sinh ra nhiều sự nổi tiếng hơn; danh tiếng là không thể thỏa mãn, đòi hỏi sự đổi mới liên tục. Một khi đã bước lên sân khấu, người ta không thể bước xuống mà không biến mất. Trump thể hiện hoàn toàn nguyên tắc này.
KẺ GIẢ VỜ VĨ ĐẠI: NGUỒN GỐC CỦA SỰ CƯỜNG ĐIỆU VÀ MÀU VÀNG KIM
Mọi chiếc cúp đều đòi hỏi một chiếc cúp khác. Mọi siêu bậc phải được vượt qua. Các giải thưởng của Trung tâm Kennedy là chưa đủ; ông cần phải chủ trì Trung tâm Kennedy, và đổi tên Trung tâm Kennedy theo tên mình. Việc tổ chức chương trình Saturday Night Live chỉ vui chừng nào ông còn được tôn sùng; một khi bị châm biếm, ông tuyên bố chương trình đó không thể xem nổi. Danh hiệu “Nhân vật của năm” của tạp chí Time làm ông say mê cho đến khi tạp chí Time đưa ra một trang bìa không mấy thiện cảm. Sau đó, nó trở thành “được dàn xếp”.
Khung lý thuyết của Braudy giải thích sự theo đuổi sự công nhận không ngừng nghỉ của Trump. Sự vĩ đại đối với ông không bao giờ tĩnh tại; nó là một chiếc máy chạy bộ. Trong nỗ lực vĩnh viễn để xây dựng và duy trì sự vĩ đại đó, người ta có thể nói Trump đã kết thúc bằng việc sống phần lớn cuộc đời mình như những gì nhóm nhạc The Platters từng hát trong bài hát đứng vị trí số 1 trên Billboard năm 1956, “The Great Pretender” (Kẻ giả vờ vĩ đại). Lời bài hát — về việc trưng ra một vẻ ngoài vui vẻ trong khi che giấu sự thật — vốn được viết như một bản ballad, nhưng đối với Trump, chúng gần như có thể đóng vai trò như một cuốn tiểu sử.
Mọi thứ trong quỹ đạo của Trump đều là lớn nhất, vĩ đại nhất, rộng lớn nhất, hoành tráng nhất. Các con số bị thổi phồng, các tầng nhà bị bịa ra, đám đông được mở rộng. Đám đông lễ nhậm chức đầu tiên của ông phải là đám đông lớn nhất từng có, ngay cả khi ông phải vẽ ra những bức ảnh đáng ngờ và ra lệnh cho phát ngôn viên của mình bóp méo sự thật để làm cho nó thành như vậy.
Đó là lý do tại sao nếu bạn từng đến khu vực thang máy của bất kỳ tòa nhà chọc trời nào của Trump, bạn sẽ nhận thấy rằng có nhiều nút bấm tầng hơn so với các tầng thực tế, một thủ thuật kinh điển của Trump nhằm khiến bạn nghĩ rằng có nhiều cấp độ hơn so với thực tế, với một loạt các nút bấm giả hỗ trợ cho ảo tưởng đó. Ngay cả ngôn ngữ của ông cũng tuân theo quy tắc của tính siêu bậc. Ông không bao giờ hài lòng với từ “lớn”. Nó phải là “lớn nhất từng có”. Ông không thể để từ “tốt” đứng một mình không trang hoàng; nó phải là “vĩ đại nhất trong lịch sử”.
Các con số bị kéo giãn, giống như các tầng nhà giả trong Tháp Trump, không phải là những sự sơ suất — chúng là thiết kế. Như Susie Wiles, chánh văn phòng của ông, từng nói với Chris Whipple của tờ Vanity Fair, Trump có “tính cách của một kẻ nghiện rượu”. Ông “vận hành với quan điểm rằng không có gì là ông không thể làm. Không có gì, số không, không có gì.” Trump từng có câu nói đáng nhớ: “Tôi không thích tự phân tích bản thân vì tôi có thể không thích những gì mình thấy,” gần như thừa nhận rằng ông là giấc mơ của một nhà phân tích tâm lý học phân tâm học trường phái Freud. Một nhà phân tích hoàn toàn có thể quy hành vi vĩ đại của ông là biểu hiện của một sự kết hợp độc đáo giữa những bất an và những nét kỳ dị bắt nguồn từ quá khứ của ông.
Tất nhiên, không ai có thể hiểu làm thế nào mà Donald Trump lại trở thành Donald Trump nếu không nhìn trước tiên vào ảnh hưởng từ người cha độc đoán, khắc nghiệt và hay bác bỏ của ông, Fred Trump. Từ góc độ phân tâm học, thật khó để không xem những lời khoe khoang vô tận của một Trump trưởng thành là một cuộc tìm kiếm không hồi kết nhằm chứng minh và khẳng định bản thân với một người cha chưa bao giờ tin rằng bất cứ điều gì ông làm là đủ, một người luôn khiến một Donald trẻ tuổi cảm thấy vô dụng, bị sỉ nhục và bị đánh gục.
Cuộc chiến Oedipus không hồi kết đó, một nửa là sự nổi loạn chống lại quyền lực và một nửa là sự tìm kiếm tuyệt vọng để làm hài lòng, được kết hợp với lợi thế góc cạnh kinh điển của khu ngoại ô nơi sự vĩ đại bù đắp cho sự bất an về nguồn gốc và dòng dõi.
Sinh ra ở Queens, trong một ngôi nhà gạch khiêm tốn ở khu trung lưu Jamaica Hills, Trump khao khát chứng minh bản thân với Manhattan — rằng ông thuộc về giới tinh hoa quyền lực và tiền tài, và trong một công ty đáng kính hơn. Việc vượt qua sông Đông từ Queens sang Manhattan không chỉ là vượt qua địa lý hay nguồn gốc; đó là vượt qua giai cấp và địa vị. Đó là lý do tại sao Trump chưa bao giờ bận tâm chơi đùa trong các doanh nghiệp bất động sản ở Queens nơi cha ông đã làm nên khối tài sản của gia đình; mọi thứ luôn là về việc xây dựng ở Manhattan ngay từ đầu. Đó là Manhattan hoặc tan rỡ vì nhiều lý do hơn là kinh tế.
TÂM LÝ BẤT AN VÀ NGUỒN GỐC CỦA SỰ CƯỜNG ĐIỆU
Sự vĩ đại đó cũng có thể bắt nguồn từ một yếu tố thứ ba, ít được hiểu hơn nhiều. Yếu tố thứ ba này dường như đã lẩn tránh cả nhiều nhà phê bình của Trump, đó là Trump đã xây dựng hình ảnh ông trùm kinh doanh của mình trên những nền tảng có phần bấp bênh.
Mặc dù tự giới thiệu mình là một ông trùm bất động sản, không giống như các CEO của các tập đoàn đa quốc gia, những người đã leo lên các bậc thang công ty và chịu trách nhiệm trước các hội đồng quản trị độc lập, Trump chưa bao giờ thực sự lãnh đạo một công ty đại chúng lớn. Công ty của ông, ngay cả ở đỉnh cao của nó, luôn được tổ chức như một doanh nghiệp gia đình khá lộn xộn và chưa bao giờ gần lọt vào danh sách Fortune 500, trái ngược hoàn toàn với những ông trùm kinh doanh thực thụ, những người đã sáng lập và điều hành một số tập đoàn lớn nhất, nổi tiếng nhất thế giới.
Quy mô các hoạt động bất động sản thuộc Tổ chức Trump của ông, mặc dù không phải là không đáng kể, nhưng lại bị lu mờ bởi những người mà Trump thích coi là ngang hàng, những ông trùm bất động sản như Sam Zell và Steve Schwarzman.
Cùng với nhau, những sự bất an này hòa quyện thành một động lực không ngừng nghỉ, không bao giờ là đủ, luôn phấn đấu để chiếu rọi sự thành công và vây quanh mình bằng sự vĩ đại đóng vai trò như chiếc áo giáp. Những chính trị gia rất giàu có khác tỏa ra sự hào phóng của giới quý tộc (noblesse oblige) trên phổ chính trị, chẳng hạn như Ned Lamont ở Connecticut — cháu trai của Thomas Lamont, người được chọn làm tay sai cho J. P. Morgan — hoặc nhà Rockefeller trước ông. Họ là những người thể hiện sự tự tin tĩnh lặng đi kèm với tầm vóc thừa kế, trong khi Trump thay thế bằng sự ồn ào, cảnh tượng và sự tự quảng bá. Ông không phải là tầng lớp quý tộc cũ của Manhattan, vì vậy ông trở thành kẻ giả vờ lớn nhất, ồn ào nhất của nó.
SỰ VĨ ĐẠI KIỂU TRUMP: LỚP HỌC CHO QUẦN CHÚNG
Sự tương phản giữa các chính trị gia giàu có theo chủ nghĩa quý tộc và phong cách hoàn toàn ngược lại của Trump lan rộng vào nhiều thứ hơn là chỉ cách tiếp cận chính trị và cách tự thể hiện. Nó mở rộng vào mọi khía cạnh của con người ông, bao gồm cả sở thích và phong cách của ông.
Đối với những người theo phong cách quý tộc, sự vĩ đại thường được thể hiện một cách kín đáo. Các nhà phố của nhà Rockefeller và các câu lạc bộ quý tộc của Manhattan tỏa ra sự kiềm chế, được đánh dấu bằng các tác phẩm nghệ thuật vô giá nhưng kín đáo thay vì những màn khoe khoang sự giàu có ngút ngàn, trơ trẽn. Sự giàu có thực sự, lý luận cho rằng, không cần phải la hét. Điều đó, tất nhiên, chưa bao giờ có trong cẩm nang thiết kế của Trump.
Bằng cách mạ vàng các tòa nhà của mình, dán tên mình khắp nơi bằng các chữ cái khổng lồ, và dát vàng vào nơi mà người khác sẽ đặt gỗ hoặc đá, Trump đã tạo ra một từ vựng trực quan về sự thành công mà mọi người có thể dễ dàng và ngay lập tức hiểu được. Sự lấp lánh không đòi hỏi kiến thức nội bộ về dòng dõi hay sự hiểu biết về các dấu hiệu tinh tế hơn của sự giàu có. Bạn không cần phải biết ông nội của ông là ai hay ông đã học trường tư thục nào. Bạn chỉ cần nhìn vào vàng. Đó là lý do tại sao Trump có vàng ở khắp mọi nơi. Ông bị ám ảnh bởi vàng, bởi vì vàng hét lên tiền bạc đối với quần chúng.
Hãy nghĩ xem Trump say mê vàng đến mức nào. Ông đặt những màn trình diễn vàng lộ liễu, quá đà ở khắp mọi nơi và bất cứ nơi nào có thể.
Tháp Trump trên Đại lộ Fifth Avenue đã thiết lập nên khuôn mẫu này. Được hoàn thành vào năm 1983, sảnh của tòa nhà chọc trời có một khoảng thông tầng cao sáu tầng lát đá cẩm thạch hồng với những thác nước cao tám mươi thước. Nhưng yếu tố chi phối mọi bài đánh giá, mọi bức ảnh du lịch, mọi tập quảng cáo chính là tất cả vàng lấp lánh. Các cầu thang cuốn được bao quanh bởi các thanh lan can bằng đồng đánh bóng sáng lấp lánh như kho báu. Các cửa ra vào được viền bằng vàng. Các đồ đạc được mạ vàng. Ngay cả không khí cũng có vẻ lấp lánh.
Trump biến vàng không chỉ là một điểm nhấn mà còn là bản sắc thương hiệu. Căn hộ cá nhân của ông ở đỉnh của tòa nhà được phủ bằng các đường gờ mạ vàng, trần nhà dát vàng và các đồ đạc mạ vàng. Khi các nhà báo được dẫn đi tham quan, họ luôn viết về vàng.
Sự ám ảnh này lan sang các sòng bạc của ông ở Atlantic City. Trump Taj Mahal, mở cửa vào năm 1990, được quảng cáo là “kỳ quan thứ tám của thế giới”. Các chùm đèn pha lê lấp lánh của nó. Các biển hiệu của nó được viền bằng vàng. Ngay cả các máy đánh bạc cũng được thiết kế để lấp lánh.
Trump hiện đang cố gắng nhập khẩu phong cách vàng son tương tự đó vào Nhà Trắng, không chỉ theo nghĩa siêu hình bằng cách gọi nhiệm kỳ tổng thống của mình là một “thời kỳ hoàng kim” mới mà theo nghĩa đen, vật lý. Trump đã trang trí lại Dinh thự Điều hành theo phong cách mạ vàng hơn, với đồ trang trí và đường viền bằng vàng trên Phòng Bầu dục từng tĩnh lặng, và ủi phẳng Cánh Đông của Nhà Trắng để xây dựng một phòng khiêu vũ lớn mới được viền vàng. Ông thậm chí còn thiết kế lại rèm cửa của Phòng Bầu dục theo tông màu vàng. Thêm vào đó, tất nhiên, đường viền bằng vàng phong phú là dấu hiệu của chiếc máy bay Air Force One mới của ông, được “tặng” bởi những người Qatar.
SỰ CƯỜNG ĐIỆU CỦA TRUMP: “LỚP HỌC CHO QUẦN CHÚNG” VÀ NHỮNG NỖI LO THỂ CHẾ
Điều đó nắm trọn bản chất của Trump: phong cách lớp học cho quần chúng (class for the masses). Ông dân chủ hóa màn trình diễn sự sang trọng, theo một cách gần như hài hước, phóng đại, cực kỳ dễ tiếp cận và dễ hiểu. Ông mang đến cho những du khách trung lưu cơ hội bước qua sảnh vàng của Tháp Trump, đi thang cuốn của nó, tắm mình trong ánh hào quang mang lại cảm giác như hoàng gia. Các sòng bạc và khách sạn của ông cũng làm điều tương tự. Vàng của ông là sự xa xỉ dễ tiếp cận, không nằm sau những sợi dây nhung mà được trưng bày ở sảnh và sảnh thông tầng để tất cả mọi người cùng trải nghiệm.
Đó là một màn trình diễn mà bất kỳ ai cũng có thể tiêu thụ. Đó là loại màn trình diễn tài sản phô trương khiến những người chưa từng tận hưởng sự giàu có phải nghĩ rằng, Đó là cách tôi sẽ sống nếu tôi kiếm được 1 tỷ USD qua đêm.
Gawking (há hốc mồm ngắm nhìn) vào tất cả số vàng đó chính là mục đích. Trump muốn mọi người phải trầm trồ, ông muốn vứt ra rất nhiều vàng đến mức nó được hiểu là sự phô trương quá đà, bởi vì đó chính là cốt lõi của phong cách dành cho quần chúng.
Đó là lý do tại sao ông có một chiếc máy bay riêng có biệt danh là “Trump Force One”, ngay cả trước khi ông trở thành tổng thống. Đó là lý do tại sao ông mua chiếc du thuyền lớn nhất thế giới vào thời điểm đó từ hoàng gia Saudi, thứ mà ông nhanh chóng đổi tên thành Trump Princess. Đó là lý do tại sao tên của ông được đóng dấu trên tất cả các tòa nhà của ông một cách nổi bật như vậy.
Tất cả những điều này không hẳn là kinh doanh hay thậm chí là tiện ích, mà là một màn trình diễn vĩ đại để chứng minh rằng ông đang sống trong giấc mơ lớn và rằng “đây là cách bạn sẽ sống nếu bạn có tiền của tôi.” Tất cả những điều đó hợp thành một bảng quảng cáo khổng lồ, liên tục về sự vĩ đại mang phong cách Trump, mang đến cho những người theo dõi ông cơ hội nhìn thấy trong tất cả sự phô trương mạ vàng đó một sự phản chiếu về những khát vọng táo bạo nhất, mang tính bản năng (Id-esque) của chính họ.
MÔ TÍNH CỦA CÁC CÔNG TRÌNH VẬT CHẤT VÀ SỰ TỰ SÁNG TẠO HÌNH ẢNH
Đó cũng là lý do tại sao việc xây dựng không gian vật chất lại vô cùng thiết yếu đối với hình ảnh của Trump. Trump luôn bị ám ảnh bởi những chi tiết nhỏ nhất trong các dự án xây dựng của mình, bởi vì ông biết rằng đối với những người theo dõi ông, các tòa nhà của ông là sự phản chiếu cách họ nhìn nhận ông. Đối với Trump, một tòa nhà là biểu hiện vật chất và sự thể hiện cho động lực anh hùng của ông, cho hình ảnh mà ông muốn trình bày trước thế giới.
Hầu như không phải ngẫu nhiên mà ngay cả khi với tư cách là tổng thống, ông đang cân nhắc các vấn đề ngoại giao và kinh tế toàn cầu mang tính hệ trọng, thì một trong những dự án cá nhân yêu thích của ông lại là việc phá dỡ Cánh Đông của Nhà Trắng và xây dựng một phòng khiêu vũ lớn, mới.
Trump thừa nhận rằng đây là một dự án rất quan trọng đối với cá nhân ông, và quả thực, ông đã bày tỏ sự mê hoặc với ý tưởng xây dựng một phòng khiêu vũ ở Nhà Trắng ngay cả trước khi ông trở thành tổng thống, gọi điện lạnh lùng cho các cố vấn của Tổng thống Barack Obama để cố gắng bán cho họ khái niệm này.
Đối với Trump, phòng khiêu vũ không chỉ là một không gian sự kiện phục vụ nhu cầu thực tế — tổ chức các sự kiện lớn tại Nhà Trắng mà không cần phải dựng lều trên bãi cỏ — ngay cả khi đó có thể là lý do chính thức. Nó vượt xa điều đó rất nhiều.
Phòng khiêu vũ là việc Trump để lại dấu ấn vật chất của mình trên địa điểm mang tính biểu tượng nhất nước Mỹ, Nhà Trắng, cho các thế hệ mai sau, tạo ra một di sản vật chất thông qua các di tích hữu hình và không gian vật chất. Đó cũng là động lực thúc đẩy đề xuất “Arc de Trump”, với hy vọng xây dựng một di tích mới ở DC mang âm vang của Khải Hoàn Môn (Arc de Triomphe) ở Paris. Đối với ông, tất cả những di tích vật chất mà ông xây dựng, cho dù là tòa nhà chọc trời, phòng khiêu vũ hay cổng vòm, đều là sự phản chiếu vật chất cho hào quang anh hùng và hình ảnh vĩ đại mà ông luôn muốn trình bày trước những người ủng hộ mình.
Sự vĩ đại đó được thể hiện rõ ràng trong cách gọi tên bản thân một cách phi tự nhiên, kỳ dị ở ngôi thứ ba khi kể chuyện, hầu như luôn xưng hô với bản thân là “Thưa Ngài” (Sir).
Nếu không có đủ tiếng nói của những kẻ cầu lụy để cung cấp cho ông những gì ông muốn nghe, ông thậm chí sẽ giả dạng thành người khác để cung cấp cho dàn hợp xướng. Hãy lấy câu chuyện nổi tiếng hiện nay về việc ông phát minh ra nhân vật John Barron vào những năm 1980, được cho là người phát ngôn của ông. Khi các phóng viên gọi đến Tổ chức Trump để xin bình luận, Barron sẽ nhấc điện thoại, tạo ra một giọng nói hơi biến đổi và ca ngợi Donald Trump ở ngôi thứ ba. “Ông Trump là một thành công lớn,” Barron sẽ nói, “rất giàu có, rất quyền lực.” Trò hề này hoàn toàn minh bạch, với việc Trump chỉ điều chỉnh nhẹ giọng nói thực của mình, nhưng nó nắm bắt thực tế rằng nếu không ai khác ca ngợi ông đủ, ông sẽ phát minh và mạo danh một người làm điều đó. Người phát ngôn tự vẽ nên này thể hiện cốt lõi phong cách lãnh đạo của Trump: Ông tạo ra sự vĩ đại khi thực tế giữ lại nó và bao bọc bản thân trong persona sai lầm mà ông đã tạo ra.
NHỮNG MỐI NGUY HẠI CỦA SỰ TỰ SÁNG TẠO VÀ CHỦ NGHĨA ĐỘC TÀI
Mối nguy hiểm của hình ảnh tự xưng anh hùng này xuất hiện khi tất cả sự vĩ đại hòa quyện thành chủ nghĩa hoang tưởng tự đại (megalomania) và chủ nghĩa mị dân (demagoguery). Sức hút cá nhân (charisma) có thể khơi dậy tinh thần tập trung và dẫn đến thành tựu tập thể lớn, nhưng nó cũng có thể dẫn đến một loạt các bệnh lý khi nó vượt ra khỏi tầm kiểm soát, không có bất kỳ hàng rào bảo vệ nào.
Sự vĩ đại không có giới hạn gần như trái ngược hoàn toàn với cách thức một xã hội dựa trên các chuẩn mực, giá trị chung và sự tôn trọng các hệ thống được thiết kế để vận hành. Hãy xem xét cách các thể chế của xã hội dân chủ phát triển mạnh mẽ dựa trên sự khiêm tốn, dựa trên sự công nhận rằng không có nhà lãnh đạo đơn lẻ nào thể hiện trọn vẹn tổng thể lớn lao hơn.
Các nhà lãnh đạo mang tính hoang tưởng vĩ đại coi các thể chế là chướng ngại vật đối với vinh quang cá nhân. Các cuộc tấn công thường xuyên vào cơ quan tư pháp, cộng đồng tình báo, Bộ Tư pháp của chính ông, và rất nhiều thực thể khác phản ánh xung lực này nhằm gạt bỏ các ràng buộc thể chế coi đó là những âm mưu không công bằng hoặc “nhà nước ngầm” (deep state).
Nếu các tòa án bị gạt bỏ là có thiên vị, nếu các cuộc bầu cử được tuyên bố là bị gian lận, nếu các cơ quan độc lập bị tô vẽ là kẻ thù, thì công dân sẽ mất niềm tin vào chính các hệ thống duy trì nền dân chủ. Những hoang tưởng về sự vĩ đại cá nhân hóa quyền lực theo cách làm rỗng chuyên môn thể chế. Sự dư thừa đó gạt bỏ các chuyên gia, nghi ngờ quy trình và dẫn đến các quyết định quan trọng được đưa ra dựa trên sự bốc đồng, tự tin rằng bản năng là ưu việt hơn phân tích.
Sự suy yếu của các đồng minh là mặt trái của cùng một đồng tiền. Sự vĩ đại phát triển mạnh mẽ dựa trên sân khấu song phương — hai nhà lãnh đạo trên một sân khấu, hai lá cờ, hai cái bắt tay. Ngược lại, chủ nghĩa đa phương làm loãng ánh đèn sân khấu. Trump thể hiện sự khinh miệt nhất quán đối với NATO, G7 và các thể chế quốc tế khác cũng như các diễn đàn đa phương, những thứ làm loãng chương trình Trump với những gì ông nhận định là những kẻ bám đuôi và tay sai từ các “quốc gia tồi tệ” (shithole countries*) đánh cắp ánh đèn sân khấu của ông. Không có gì ngạc nhiên khi Trump thích các hội nghị thượng đỉnh một đối một nơi ông có thể thống trị hơn.
Cách tiếp cận này thường khiến các đồng minh tự nhiên không chắc chắn về vị trí của họ và các đối thủ trở nên bạo dạn hơn. Khi sự vĩ đại định hình chính sách, lòng trung thành không được đo lường bằng các giá trị chung mà bằng sự tôn kính cá nhân, khi các mối quan hệ cá nhân trở thành loại tiền tệ duy nhất của vương quốc.
Các nhà lãnh đạo ở nước ngoài đã học được rằng việc nịnh nọt Trump — ca ngợi ông cá nhân, tiếp đón ông bằng sự hoành tráng, trao tặng cho ông những chiếc cúp tượng trưng — có thể giành được những nhượng binh. Cho dù đó là một cuộc diễu hành quân sự ở Paris hay sự chào đón hoàng gia ở Riyadh, cảnh tượng thường lấn át bản chất. Các nhà phê bình lập luận rằng những sự dư thừa đó làm rạn nứt các chuẩn mực dân chủ, biến chính trị thành không có gì hơn là một giáo phái cá nhân lớn, liên tục nơi những kẻ cầu lụy liên tục cố gắng vượt qua nhau trong các màn trình diễn phô trương về sự trung thành hoàn toàn, phục tùng.
NHỮNG GIỚI HẠN HIẾN PHÁP VÀ ẢO ẢNH MONG MANH
Có lẽ không có gì ngạc nhiên khi một tổng thống liên tục quảng bá một cái nhìn vĩ đại về bản thân là người vĩ đại nhất trong lịch sử lại khó có thể mất ngủ vì các giới hạn hiến pháp của văn phòng mình.
Trump thường xuyên mô tả Điều II của Hiến pháp là mang lại cho ông “quyền làm bất cứ điều gì tôi muốn.” Đây không phải là một sự lỡ lời hay sự phô trương đơn thuần, mà là một thế giới quan cơ bản bắt nguồn từ chính sự vĩ đại đó: rằng ông, với tư cách là tổng thống, đứng trên các quyền kiểm tra và cân bằng (checks and balances). Trump thậm chí còn đi xa đến mức lặp lại tuyên bố của Napoleon rằng “kẻ nào cứu đất nước mình thì không vi phạm bất kỳ luật lệ nào.”
Các nhà khoa học chính trị nổi tiếng như Tim Snyder, Anne Applebaum, Jason Stanley hay các học giả pháp lý danh tiếng như Laurence Tribe và Thẩm phán Michael Luttig lập luận rằng những hoang tưởng vĩ đại này tạo ra mảnh đất màu mỡ cho chủ nghĩa độc tài leo thang, gióng lên hồi chuông cảnh báo thực tế mỗi ngày trên các chương trình truyền hình.
Đối với họ, chỉ là vấn đề thời gian trước khi một nhà lãnh đạo coi bản thân là không thể thiếu một cách độc nhất sẽ cọ xát với các giới hạn bầu cử, đó là lý do tại sao nhiều người biết rõ nhất về Trump đã cảnh báo rằng ông sẽ cố gắng lật đổ cuộc bầu cử năm 2020 từ lâu trước khi ông tuyên bố cuộc bầu cử bị đánh cắp khỏi tay ông.
Tương tự, không có gì ngạc nhiên đối với những giọng nói đó khi hiện nay Trump đang suy ngẫm về việc phục vụ hơn hai nhiệm kỳ, ca ngợi các nhà lãnh đạo nắm giữ quyền lực suốt đời, và tiếp tục gieo rắc nghi ngờ về tính hợp pháp của các cuộc bầu cử không ủng hộ ông trong khi làm mọi thứ có thể để phá hoại các quy tắc chơi công bằng trong tiến trình bầu cử.
Tuy nhiên, mặt bên kia của sự ám ảnh của Trump với sự vĩ đại và hoang tưởng vĩ đại là một sự mong manh không thể tránh khỏi bên dưới tất cả sự hào nhoáng và quyến rũ. Rốt cuộc, lớp mạ vàng chỉ là một lớp mỏng manh. Các con số bị thổi phồng — đám đông bị thổi phồng, số phiếu bầu bị thổi phồng, các con số bị bịa ra — rất dễ bị đâm thủng bởi thực tế. Thế nhưng, vì sự vĩ đại phụ thuộc vào sự củng cố liên tục, mọi mâu thuẫn đều trở thành một mối đe dọa.
Sự mong manh này giúp giải thích sự thù địch của Trump đối với châm biếm, đối với sự chỉ trích từ báo chí, đối với sự giám sát từ Quốc hội. Bản năng đầu tiên của ông là tấn công bất cứ thứ gì làm lu mờ hình ảnh mạ vàng về bản thân mà ông không ngừng tạo ra. Một nhà lãnh đạo nhìn thấy những vết nứt như một mối đe dọa hiện sinh không thể dung thứ cho sự bất đồng chính kiến. Kết quả là việc duy trì ảo ảnh mong manh về sự vĩ đại đó, bất kể cái giá nào, trở thành ưu tiên lãnh đạo thực sự, bao trùm duy nhất.
Khi một cuộc tìm kiếm như vậy đối với tầm vóc anh hùng và bản sắc vĩ đại vượt lên trên sứ mệnh anh hùng, sự cuồng nhiệt khao khát danh tiếng chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Bản chất tàn lụi của danh fame được cụ thể hóa trong bài hát hit năm 1972 đầy hoài niệm của nhóm Kinks “Celluloid Heroes”:
Everybody’s a dreamer / And everybody’s a star / And everybody’s in movies / It doesn’t matter who you are… (Ai cũng là kẻ mộng mơ / Ai cũng là một ngôi sao / Ai cũng đóng phim / Chẳng quan trọng bạn là ai…)
Sự vô ích của các nhà lãnh đạo kiêu ngạo tìm kiếm sự nổi tiếng chỉ vì danh vọng được cảnh báo thậm chí còn phũ phàng hơn trong bài sonnet năm 1818 “Ozymandias” của nhà thơ lãng mạn người Anh Percy Bysshe Shelley, gợi lại tên tiếng Hy Lạp của pharaoh Ai Cập Ramesses II:
I met a traveller from an antique land / Who said: Two vast and trunkless legs of stone / Stand in the desert… …“My name is Ozymandias, King of Kings: / Look on my works, ye Mighty, and despair!” / Nothing beside remains…
Bất chấp tất cả sự kiêu ngạo nhạo báng và cạm bẫy của sự tự phụ, vị pharaoh từng toàn năng nhưng bị lãng quên từ lâu này không được bảo vệ trước sự tàn phá của cát thời gian. Sự thờ ơ lạnh lùng của lịch sử đã chôn vùi vị bạo chúa vĩ đại này trong sự lãng quên của những cồn cát sa mạc — một lời nhắc nhở ám ảnh rằng ngay cả những nhà lãnh đạo vĩ đại nhất cũng chỉ là những cái bóng phù du trong cung đường dài của lịch sử. Không phải là Trump bận tâm hay mất ngủ trước những bài học đó, vì ông hoàn toàn tồn tại trong hiện tại: Đối với ông, quyền lực duy nhất quan trọng là quyền lực ông có thể nắm giữ ngay trong không gian và thời gian này.
(Còn Tiếp)
