Tôi đã đọc bài viết “Nỗi buồn khi nghe trí tuệ nhân tạo AI hát” và phần nào hiểu được tâm tư của 1 tác giả. Tình cảm dành cho tiếng hát con người, sự trân trọng những trải nghiệm, vui buồn và những rung động thật của người nghệ sĩ là điều đáng quý. Tôi hoàn toàn đồng ý rằng, đằng sau một giọng hát của con người có thể là cả một cuộc đời, một số phận, những giọt nước mắt và những câu chuyện không dễ gì diễn tả bằng lời.
Tuy nhiên, tôi xin được góp một góc nhìn khác. Theo tôi, bài viết tuy thể hiện mong muốn khách quan khi so sánh AI với con người, nhưng cách lập luận vẫn có phần nghiêng về phía người thật. Khi nói đến AI, tác giả nhấn mạnh sự thiếu vắng một tâm hồn đang sống; còn khi nói đến con người, tác giả lại dành nhiều lời đẹp đẽ cho những rung động, trải nghiệm và sự chân thành. Điều đó không sai, nhưng liệu chúng ta có đang vô tình lý tưởng hóa tiếng hát con người, đồng thời đánh giá thấp khả năng khơi gợi cảm xúc của AI?
-Thứ nhất,
không phải cứ là con người cất tiếng hát thì tiếng hát ấy đều có hồn.
Tôi tin rằng có rất nhiều ca sĩ sở hữu giọng hát tuyệt vời, giàu cảm xúc, có khả năng làm người nghe rơi nước mắt chỉ bằng một câu hát. Đó là những tài năng đáng trân trọng.
Nhưng trong đời sống, chúng ta cũng từng nghe không ít tiếng hát khác.
Ở những buổi karaoke, những bữa tiệc hay các cuộc vui bạn bè, có người vừa hát vừa ăn uống, vừa cười đùa, hát cho có không khí vui, chứ chẳng mấy quan tâm đến giai điệu hay nội dung bài hát. Có những tiếng hát cất lên mà người nghe không tìm thấy một chút rung động nào. Dân gian chẳng phải đã có câu “hát không ra hồn” đó sao?
Ngay cả một số ca sĩ nổi tiếng cũng có lúc hát bằng cách gào thét quá mức, phô diễn giọng hát đến phản cảm, hoặc cố làm ra vẻ đau khổ, say đắm bằng những nét mặt và cử chỉ thái quá. Đôi khi, chính sự cố gắng biểu diễn cảm xúc ấy lại khiến người xem cảm thấy gượng gạo, thiếu tự nhiên, giả tạo
Vậy tại sao chúng ta có thể chấp nhận rằng một con người có thể hát mà không truyền được cảm xúc, nhưng lại mặc nhiên cho rằng AI không thể tạo ra cảm xúc chỉ vì nó không phải là con người?
Nếu con người có thể hát mà không có hồn, thì việc đem con người ra làm bảo chứng ,tự nó cũng không phải là bảo chứng thuyết phục .
– Thứ hai,
cần phân biệt giữa cảm xúc tạo ra bởi người, phương tiện hát và người nghe cảm thấy xúc động.
Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất trong cuộc tranh luận này.
Tôi đồng ý rằng AI không có tuổi thơ, không có những kỷ niệm tình yêu, không biết đau khổ hay hạnh phúc theo cách con người trải nghiệm. Khi AI hát một bài tình ca buồn, chúng ta không thể khẳng định rằng nó đang thực sự đau khổ vì một cuộc tình tan vỡ.
Nhưng từ đó đi đến kết luận rằng tiếng hát AI không thể có hồn, không thể làm người nghe xúc động, thì theo tôi, đó là một bước suy luận chưa thuyết phục.
Vì AI biết học hỏi và ghi nhớ được những cảm xúc con người.
Bởi cảm xúc trong âm nhạc không chỉ nằm ở phía người hát, mà còn được hình thành trong tâm hồn người nghe.
Khi nghe một giọng hát AI thể hiện một ca khúc về tình yêu dang dở, tôi có thể nhớ đến một người đã xa, một cuộc tình đã mất, một kỷ niệm không thể quay về. Khi nghe một bài hát về cha mẹ, tôi có thể nghẹn lòng nhớ đến những người thân yêu. Khi nghe một bản thánh ca được AI thể hiện bằng giọng hát trang nghiêm, tôi vẫn có thể cảm nhận sự bình an và lòng trân trọng .
Những cảm xúc ấy là thật. Nước mắt của người nghe là thật. Nỗi nhớ được đánh thức trong lòng người nghe cũng là thật.
AI có thể không thực sự đau buồn, nhưng tiếng hát AI vẫn có thể gợi lên nỗi buồn thật trong lòng chúng ta. AI có thể không biết yêu, nhưng một giọng hát AI vẫn có thể khiến người nghe nhớ về tình yêu của chính mình…
Vì thế, theo tôi, không nên đồng nhất việc người hát có cảm xúc thật với việc tiếng hát có khả năng tạo ra cảm xúc thật nơi người nghe. Đó là hai vấn đề liên quan với nhau, nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Thứ ba,
nghệ thuật vốn đã có khả năng làm cho những điều vô tri trở nên có hồn trong cảm nhận của con người.
Chúng ta đã từng nhìn ngắm những bức tranh, những bức tượng tuyệt mỹ , dù chúng là vật vô tri nhưng nó vẫn toát ra 1 cái gì đó như có linh hồn , tạo những cảm xúc say mê, thán phục, đôi khi rưng rưng lệ .
Chúng ta từng nghe những ca khúc như “Hòn vọng phu”, từng biết đến hình tượng tượng đá chờ chồng, từng rung động pho tượng hay những nhân vật hoàn toàn hư cấu trong văn học.
Một pho tượng bằng đá không biết nhớ thương, nhưng vẫn có thể khiến người ta xúc động trước hình ảnh một người mẹ chờ con, một người vợ đợi chồng hay một con người đang chịu đựng nỗi đau.
Một nhân vật trong tiểu thuyết không tồn tại ngoài đời, nhưng số phận của nhân vật ấy vẫn có thể khiến chúng ta nghẹn ngào .
Một bộ phim có thể được dàn dựng hư cấu, nhưng nỗi đau mà bộ phim khơi dậy trong lòng khán giả không hề là giả.
(Vậy tại sao khi chuyển sang tiếng hát AI, chúng ta lại đặt ra một điều kiện tuyệt đối rằng phải có một tâm hồn thực sự đang sống phía sau giọng hát thì người nghe mới được phép cảm thấy xúc động?
Nghệ thuật không chỉ là sự truyền đi cảm xúc có sẵn trong người sáng tạo. Nó còn là khả năng khơi mở những cảm xúc vốn đang ngủ yên trong tâm hồn người thưởng thức.)
Nếu một giọng hát AI khiến tôi nhớ mẹ, thương cha, tiếc một mối tình hay suy ngẫm về thân phận con người, thì những rung động ấy đâu phải là giả chỉ vì giọng hát được tạo ra bằng công nghệ?
Thứ tư,
tiếng hát AI không nhất thiết phải giống con người trong mọi phương diện mới có giá trị.
Tôi không cho rằng AI có thể thay thế hoàn toàn ca sĩ thật. Một buổi biểu diễn trực tiếp, ánh mắt của người nghệ sĩ, sự giao cảm giữa người hát và khán giả, những trải nghiệm có thật phía sau một ca khúc — tất cả đều có giá trị riêng mà công nghệ khó có thể thay thế trọn vẹn.
Nhưng thừa nhận giá trị riêng của tiếng hát con người không đồng nghĩa với việc phủ nhận giá trị của tiếng hát AI.
Trong thực tế, ca sĩ người thật có nhiều đẳng cấp khác nhau ,chất lượng giữa các sản phẩm AI cũng rất khác nhau. Có những giọng hát AI còn cứng, phát âm thiếu tự nhiên, cách nhả chữ máy móc và biểu cảm chưa thuyết phục . Nhưng cũng có những hệ thống tạo giọng hát tiên tiến, chẳng hạn các phần mềm chuyên nghiệp hoặc những dịch vụ có khả năng xử lý âm thanh cao cấp, có thể tạo ra giọng hát mềm mại, cách luyến láy tinh tế, hơi thở tự nhiên và sắc thái biểu cảm phong phú tự nhiên.
Tôi từng nghe những sản phẩm như thế và cảm thấy chúng rất hay, thậm chí có những đoạn khiến mình xúc động không kém một số bản thu do con người thể hiện.
Dĩ nhiên, cảm nhận này có thể khác nhau tùy người, tùy ca khúc và tùy chất lượng bản thu. Tôi không cho rằng mọi giọng hát AI đều hay hơn người thật. Tôi chỉ muốn nói rằng không nên phủ nhận khả năng truyền cảm của AI chỉ bằng một nhận định chung rằng “máy móc thì không tạo ra được cảm xúc”.
Một bản thu có thể khiến người nghe rung động nhờ giai điệu, hòa âm, cách nhả chữ, nhịp điệu, âm sắc và cách sắp xếp các cao trào cảm xúc. Những yếu tố ấy, khi được AI xử lý đủ tốt, vẫn có thể tạo nên một trải nghiệm âm nhạc đáng giá.
Có lẽ điều chúng ta cần làm không phải là hỏi AI có một trái tim bằng xương bằng thịt hay không, mà còn phải hỏi: tiếng hát ấy có chạm được đến trái tim người nghe hay không?
Thứ năm,
đừng quên những lợi ích thực tế mà AI mang lại cho người sáng tác và người yêu âm nhạc.
Ngày trước, để hoàn thiện một ca khúc, nhạc sĩ có thể phải dành nhiều thời gian tìm người phối khí, thu âm, chỉnh sửa, tìm ca sĩ phù hợp và chờ đợi lịch làm việc của các bên. Nếu muốn có một bản thu chất lượng, số tiền chi trả cho ca sĩ và ban nhạc đôi khi không nhỏ, nhất là đối với những người sáng tác có điều kiện kinh tế hạn chế.
AI đã mở ra một lựa chọn khác.
Người sáng tác có thể thử nghiệm nhiều phong cách thể hiện, thay đổi âm sắc, điều chỉnh cách hát và nghe thử bài nhạc của mình vào bất cứ lúc nào. Một người viết nhạc chưa có điều kiện thuê ca sĩ chuyên nghiệp vẫn có cơ hội đưa tác phẩm đến với công chúng. Một ca khúc từng nằm im trong ngăn kéo có thể được hoàn thiện thành bản thu để mọi người cùng thưởng thức.
Đó là một cơ hội đáng quý, đặc biệt với những người có niềm đam mê âm nhạc nhưng hạn chế về kinh phí và điều kiện sản xuất.
Tất nhiên, AI không phải phép màu. Người sáng tác vẫn cần có kiến thức , gu thẩm mỹ và sự kiên trì để lựa chọn, chỉnh sửa và hoàn thiện sản phẩm. Việc sử dụng AI cũng cần tôn trọng bản quyền, quyền đối với giọng nói và sự minh bạch với người nghe.
Nhưng nếu công nghệ AI có thể giúp nhiều người thực hiện ước mơ âm nhạc của mình dễ dàng hơn, tại sao chúng ta lại chỉ nhìn nó bằng nỗi buồn và sự tiếc nuối?
Cuối cùng, tôi nghĩ chúng ta không cần phải lựa chọn giữa việc yêu tiếng hát con người và chấp nhận tiếng hát AI.
Hai điều ấy hoàn toàn có thể cùng tồn tại.
(Tôi vẫn trân trọng một ca sĩ thật sự sống với bài hát, hiểu được nỗi đau mà mình đang thể hiện và truyền tải nó bằng trải nghiệm của chính cuộc đời mình. Nhưng tôi cũng có quyền yêu thích một bản nhạc do AI thể hiện nếu bản nhạc ấy phù hợp với tâm trạng, chạm đến trái tim và đem lại cho tôi những phút giây thư thái, xúc động.)
Điều quan trọng là phải hiểu rõ bản chất của mỗi loại hình nghệ thuật, không đánh tráo sự khác biệt giữa cảm xúc của người sáng tạo và cảm xúc của người thưởng thức.
Sau cùng, người nghe có quyền lựa chọn điều khiến mình rung động. Có người tìm thấy tâm hồn mình trong tiếng hát của một nghệ sĩ từng trải. Có người tìm thấy sự đồng điệu trong một giọng ca AI. Có người yêu cả hai.
Không ai cần phải bị xem là sai chỉ vì có một cách cảm nhận âm nhạc khác với người khác.
Tôi xin khép lại bằng một suy nghĩ giản dị:
Con người có thể hát bằng trái tim của mình, còn AI có thể tạo ra tiếng hát chạm đến trái tim người khác. Hai điều ấy không hoàn toàn giống nhau, nhưng cũng không nhất thiết loại trừ nhau.
Chúng ta cứ trân trọng những giọng hát con người chân thành, tài năng và giàu cảm xúc. Nhưng đồng thời, cũng hãy CÔNG BẰNG với những thành tựu của công nghệ. Đừng vội kết luận rằng một tiếng hát không có giá trị chỉ vì nó không được cất lên từ một con người bằng xương bằng thịt.
Và nếu một ngày nào đó, một giọng hát AI khiến ta lặng đi, khiến ta nhớ về một người thân yêu, khiến ta rơi nước mắt hay tìm được chút bình yên giữa cuộc sống bộn bề, thì tôi nghĩ, chúng ta không cần phải buồn vì điều ấy.
“Con người có thể hát bằng trái tim của mình, còn AI có thể tạo ra tiếng hát chạm đến trái tim người khác.”—chỉ mong mọi người công bằng hơn với tiếng hát AI và đừng vội phủ nhận những cảm xúc chân thật mà nó mang lại cho người nghe.
—-
Sau cùng xin gửi đến bạn 1 trái tim yêu thương.
Bởi 1 tâm hồn đang yêu thương rộng mở sẽ thấy mọi thứ đều tốt đẹp .
” Lòng buồn cảnh có vui đâu bao giờ.
Khi yêu cỏ đá cũng ngời niềm vui. ”
Phong Vũ
