Sáng nay, tôi thức dậy và hay tin một trong những nhà văn yêu thích nhất của mình, Ryu Murakami, đã qua đời. Kể từ khi người anh hùng văn chương của tôi, Dallas Mayr, còn được biết đến với bút danh Jack Ketchum, rời bỏ thế giới này vào năm 2018, chưa có tin một nhà văn nào qua đời khiến tôi bàng hoàng đến thế. Là người sống bằng nghề viết, vậy mà thật đáng kinh ngạc khi trước cái chết của một người mình hết sức ngưỡng mộ, tôi lại thấy mình bất lực đến tê liệt, loay hoay mãi không tìm được những lời thích hợp. Bởi lẽ, vấn đề chính là ở đó: chẳng có từ ngữ nào đủ sức nói hết những tác phẩm của Ryu Murakami có ý nghĩa lớn lao đến nhường nào đối với tôi, hay ông đã truyền cảm hứng cho tôi biết bao nhiêu trên hành trình sáng tạo của mình. Những lời hay nhất mà chúng ta có chính là những món quà Murakami-san để lại: những kho báu đen tối mang hình hài các câu chuyện của ông.
Tôi không đọc lại nhiều cuốn sách, nhưng Piercing, In the Miso Soup và Audition là những tác phẩm tôi đã đọc đi đọc lại nhiều lần. Không chỉ bởi chúng vô cùng cuốn hút khi khám phá những phân tích không hề né tránh, tối tăm đến tận cùng về thân phận con người, mà còn bởi chúng là những bài học bậc thầy về cách tạo dựng hồi hộp, căng thẳng và những đoạn đối thoại có nhịp độ nhanh.
Năm 2015, tôi viết một bài bình luận cho LitReactor với nhan đề “Một tháng đọc Ryu Murakami: Lời dẫn nhập”. Nhan đề không bắt tai cho lắm, nhưng ý tưởng của tôi là dành trọn một tháng để đọc — hoặc đọc lại, với một số cuốn — nhiều tác phẩm của ông, hy vọng có thể giới thiệu chúng đến đông đảo độc giả hơn. Dưới đây, tôi xin trích lại một phần bài viết ấy, có chỗ đã được chỉnh sửa, tập trung vào hai cuốn sách Ryu Murakami mà tôi yêu thích nhất: Piercing và In the Miso Soup. Tôi hy vọng rằng nếu bạn chưa từng đọc tác phẩm của Murakami-san, bài viết này có thể khơi dậy trong bạn mong muốn tìm đọc ông. Và giờ đây, xin nhường lời cho Michael David Wilson của năm 2015, cùng một vài suy ngẫm và bổ sung từ chính MDW của năm 2026…
Có thể bạn đã biết đến Ryu Murakami mà không hề nhận ra điều đó, một phần nhờ sự nổi tiếng của bộ phim Audition do Takashi Miike đạo diễn. Mỗi khi nhắc đến phim kinh dị Nhật Bản, người ta thường đưa Audition vào trung tâm cuộc thảo luận, bên cạnh những tác phẩm như Ju-On — được biết đến ở phương Tây với tên The Grudge —, Ringu và Dark Water.
Nếu may mắn đã được xem Audition, bạn hẳn đã có dịp thoáng nhìn vào tâm trí Ryu Murakami: một tâm trí vừa đẹp đẽ vừa méo mó, tinh tế, không bị kiểm duyệt và đôi khi suy đồi đến mức ghê gớm. Murakami-san đưa đến trước mắt chúng ta những nhân vật có thật, với những vấn đề có thật, dù khác thường. Ở đây, bạn sẽ không gặp những kiểu nhân vật khuôn mẫu hay sáo mòn, mà thay vào đó là những con người mang nhiều tổn thương, đầy khiếm khuyết, được khắc họa bằng cả một bảng màu xám với vô vàn sắc độ. Murakami điểm xuyết các tác phẩm hư cấu của mình bằng thứ hài hước đen kịt. Và dù thoạt nhìn, những câu chuyện của ông có vẻ tuân theo cấu trúc tự sự thông thường, chúng thực chất chỉ là những lát cắt của một câu chuyện rộng lớn hơn, chứa đựng những bình luận khiêu khích về xã hội và thế giới nói chung.
Ryu Murakami là ai?
Ryu Murakami sinh ngày 19 tháng 2 năm 1952 tại Sasebo, Nagasaki. Ông là tiểu thuyết gia, nhà tiểu luận và nhà làm phim. Đôi khi được gọi là “con người thời Phục hưng của thời hiện đại”, Murakami lấy Nhật Bản làm bối cảnh cho những câu chuyện khám phá sự vỡ mộng, việc sử dụng ma túy, chủ nghĩa siêu thực, án mạng và chiến tranh. Thành công của ông không chỉ giới hạn trên trang sách. Là người hâm mộ và ủng hộ âm nhạc Cuba suốt đời, ông đã giới thiệu dòng nhạc này đến Nhật Bản, thậm chí còn thành lập hãng đĩa riêng mang tên Murakami trực thuộc Sony Music.
Ryu Murakami đã viết hơn ba mươi tiểu thuyết, một số cuốn đã được dịch sang tiếng Anh, phần lớn do Ralph F. McCarthy chuyển ngữ. McCarthy cũng đã dịch một số truyện ngắn của Murakami-san. Hy vọng rằng sẽ còn có thêm nhiều bản dịch tiếng Anh được xuất bản trong thời gian tới.
Piercing
Xuất bản lần đầu năm 1994.
Bản dịch tiếng Anh của Ralph F. McCarthy, xuất bản năm 2007.
Cuộc gặp gỡ đầu tiên của tôi với Ryu Murakami ồn ào, sắc lẹm và chẳng có chút gì là kín đáo, tinh tế. Có thể nói, nó giống như bị một chiếc dùi đâm vào người — và đó cũng chính là lúc câu chuyện bắt đầu.
Piercing mở đầu bằng cảnh nhân vật chính, Kawashima Masayuki, ngắm đứa con còn ẵm ngửa đang ngủ. Anh lấy từ túi ra một chiếc dùi nhọn và tự trấn an rằng mình sẽ không đâm con. Đây là đêm thứ mười anh thực hiện nghi thức ấy: ngồi canh đứa trẻ đang say ngủ, tay cầm chiếc dùi, trong khi vợ anh ngủ yên bình, hoàn toàn không hay biết gì.
“Khẽ nắm chiếc dùi để giảm bớt sự run rẩy, anh đặt mũi nhọn bên má đứa bé… Không sao đâu, mình sẽ không đâm con.”
Kawashima đã phải chịu đựng chứng lo âu suốt đời. Trước đây, anh từng tìm được sự giải thoát tạm thời khi đâm một người tình cũ. Nhưng khi cuốn tiểu thuyết mở ra, nỗi lo âu trong anh ngày càng dữ dội, và anh tuyệt vọng tìm cách kiểm soát nó. Anh cứ liên tục nói với chúng ta — và với chính mình — rằng anh sẽ không đánh đập con ruột của mình đến chết. Đó không phải là cách giải quyết đúng đắn… nhưng anh buộc phải làm điều gì đó.
Cuối cùng, anh nghĩ ra một giải pháp: đâm một cô gái mại dâm.
Anh lên kế hoạch tỉ mỉ đến từng chi tiết, cân nhắc các loại khách sạn khác nhau, địa điểm, thậm chí cả bộ quần áo sẽ mặc. Anh muốn cải trang để không ai nhận ra mình, nhưng đồng thời cũng hiểu rằng mình không được phép quá nổi bật, kẻo người khác sẽ nhớ mặt. Tưởng như đã tính đến mọi tình huống có thể xảy ra, Piercing bất ngờ đẩy sự tò mò lên cao khi chúng ta gặp cô gái mại dâm mà anh nhắm đến, Sanada Chiaki. Hóa ra quá khứ của Sanada còn phức tạp hơn cả Kawashima, nhuốm màu bạo hành, bi kịch và những vấn đề sức khỏe tâm thần… Và như bạn có thể hình dung, từ đây câu chuyện thực sự trở nên hấp dẫn, còn sức căng thì ngày một gia tăng.
Đến lúc này, Piercing chuyển hướng sang thể hài đen: cả hai nhân vật đều âm mưu chống lại người kia, đồng thời liên tiếp đưa ra những phán đoán sai lầm vì chứng hoang tưởng và những giả định không có căn cứ. Cho đến khi Sanada xuất hiện, cốt truyện — ít nhất là trên bề mặt — khá đơn giản, và mọi dấu hiệu đều hướng đến một kết cục xoay quanh hành vi “đâm xuyên” như nhan đề cuốn sách gợi ra. Dĩ nhiên, chúng ta biết mọi chuyện sẽ chẳng bao giờ đơn giản đến thế, nhưng Sanada thực sự đảo lộn tất cả, khiến mọi quy tắc và định kiến trước đó tan biến.
Có rất nhiều điều đáng yêu thích ở Piercing, và vô số yếu tố khiến cuốn sách trở thành tác phẩm nhất định phải đọc. Việc Murakami gần như chỉ tập trung vào hai nhân vật, trong một khoảng thời gian chỉ nhỉnh hơn hai mươi bốn giờ, khiến Piercing trở thành một trải nghiệm đọc vừa gần gũi vừa mạnh mẽ, dồn dập. Nhịp truyện nhanh cùng những tình tiết liên tục khơi gợi tò mò hẳn sẽ khiến phần lớn độc giả đọc hết cuốn sách chỉ trong một hoặc hai lần ngồi đọc.
Giữa những cảnh bạo lực đồ họa — vốn luôn phục vụ câu chuyện, chứ không bao giờ chỉ nhằm gây sốc một cách vô cớ — và thứ hài hước gai góc, vẫn hiện diện những chi tiết đời thường tầm thường nhất. Mùi thức ăn nhà làm và bánh mì mới nướng phảng phất khắp ngôi nhà khiêm tốn của Kawashima, nhờ những lớp học làm bánh mà vợ anh theo học, tạo nên sự tương phản hoàn hảo với bạo lực bùng nổ và cơn giận âm ỉ. Piercing là một trong những cuốn sách hay nhất tôi từng đọc, và tôi hết lòng khuyên bạn cũng nên tìm đọc nó.
In the Miso Soup
Xuất bản lần đầu năm 1997.
Bản dịch tiếng Anh của Ralph F. McCarthy, xuất bản năm 2007.
Piercing đã đặt ra một chuẩn mực khó vượt qua, nhưng nếu có cuốn sách nào đủ sức sánh ngang, thì đó chính là In the Miso Soup. Tác phẩm đoạt giải Yomiuri, một giải thưởng văn học của Nhật Bản, vào năm 1997 và dễ dàng trở thành cuốn tiểu thuyết của Murakami được bàn luận nhiều nhất ở thế giới phương Tây. Sách nhận được vô số lời tán dương từ những tờ báo và tạp chí lớn ở cả Anh lẫn Mỹ, đồng thời được nhiều người xem là một tác phẩm kinh điển thuộc dòng cult và là ví dụ nổi bật của văn học thể loại Nhật Bản. Cũng như Piercing, đây là một cuốn sách khá mỏng, chỉ hơn hai trăm trang một chút, nhưng chủ đề lại tối tăm đến thỏa lòng người đọc.
“Đó là một vụ giết người với tất cả vẻ kịch tính của việc nhặt chiếc mũ vừa rơi xuống rồi đặt nó trở lại giá.”
Cũng như trong Piercing, Murakami quyết định tập trung vào chỉ một vài nhân vật, dù lần này có thêm một số nhân vật phụ cùng tham gia vào hành trình của chúng ta. Câu chuyện được kể qua góc nhìn của Kenji, một hướng dẫn viên chuyên đưa khách đi khám phá đời sống về đêm. Công việc này tuy không hoàn toàn hợp pháp, nhưng đúng như bạn có thể hình dung: anh dẫn những vị khách nước ngoài đến Nhật Bản đi khám phá thế giới ngầm, chủ yếu tập trung vào ngành công nghiệp tình dục quanh khu Roppongi. Với kiến thức sâu rộng gần như bách khoa về khu vực và một danh sách dài những mối liên hệ, Kenji sẽ bảo đảm khách hàng tìm được thứ họ muốn, miễn là họ có đủ tiền trả phí cho anh và thanh toán cả những món đồ uống anh dùng.
Câu chuyện diễn ra trong những ngày trước thềm và đêm giao thừa. Khách hàng của Kenji là Frank, một người Mỹ to mồm, thô lỗ. Ngay từ đầu, Kenji đã có linh cảm chẳng lành về Frank. Linh cảm ấy mạnh đến mức anh tin rằng Frank bằng cách nào đó có liên quan đến hai vụ giết người đẫm máu: một nữ sinh địa phương và một người vô gia cư. Nhưng linh cảm không phải bằng chứng, mà Kenji thì cần tiền, nên anh vẫn tiếp tục làm việc với Frank.
Càng đi sâu vào câu chuyện, những nghi ngờ của Kenji càng tăng lên. Frank bắt đầu nói dối về những chuyện vụn vặt nhất, rồi tự mâu thuẫn khi kể cho Kenji nghe những chuyện thời thơ ấu. Điều khiến Kenji bối rối nhất là Frank nói dối về những chi tiết tầm thường dường như chẳng vì lý do gì. Sau đó, Frank bắt đầu trải qua những cơn kỳ lạ, như thể tâm trí anh ta tách rời khỏi cơ thể, để rồi chỉ còn bị nhấn chìm trong cơn giận dữ. Anh ta bắt đầu khiến Kenji và những người hành nghề mại dâm địa phương mà họ giao du cùng sợ hãi. Frank còn tiết lộ rằng mình có khả năng thôi miên người khác, mở ra đủ mọi khả năng kinh hoàng.
Kenji biết mình cần tránh xa Frank, nhưng anh đã lún quá sâu, còn hành vi ngày càng thất thường của Frank khiến mọi chuyện trở nên phức tạp hơn gấp bội. Đến lúc này, chúng ta vẫn chưa biết Frank có liên quan đến những vụ giết người trong vùng hay không, nhưng chúng ta biết Kenji đang liều mạng khi tiếp tục ở bên anh ta. Chúng ta cũng biết những câu chuyện của Murakami chẳng bao giờ phát triển theo một đường thẳng đơn giản, và chính điều đó càng đẩy sức căng lên cao.
In the Miso Soup được viết với nhịp độ cuồng nhiệt và lối kể chuyện đầy sức cuốn hút giống như Piercing. Đây cũng là một cuốn sách có thể đọc ngấu nghiến trong thời gian ngắn; tuy nhiên, vì chúng ta biết quá ít về Frank và những ý đồ của anh ta, cảm giác căng thẳng và sợ hãi càng trở nên chân thực. Sau khi chứng kiến cách Piercing đẩy hai nhân vật đầy tổn thương vào thế đối đầu, tôi đã dè chừng khả năng Kenji cũng có thể là một người kể chuyện không đáng tin cậy, và luôn nhắc mình đừng vội tin bất cứ điều gì theo đúng bề mặt của nó.
Cái kết của In the Miso Soup lạnh lùng, gây choáng váng, đột ngột, và sẽ còn đeo bám bạn rất lâu sau khi khép sách lại… Ít nhất, với tôi là như vậy. Hơn một thập kỷ đã trôi qua, vậy mà tôi vẫn cảm nhận được những dư chấn từ quãng thời gian ở bên Frank, vẫn như bị phủ một lớp nhơ nhớp bẩn thỉu không sao gột rửa hoàn toàn.
Michael David Wilson
Nguyên tác: Reading and Remembering Ryu Murakami (1952–2026) của Michael David Wilson.
(ChatGPT chuyển ngữ; T.Vấn biên tập & hiệu đính)
