NHỮNG CON ĐƯỜNG HỌC TRÒ DALAT – MỘT THỜI SƯƠNG TRẮNG, MỘT ĐỜI THƯƠNG NHỚ
Sáng nay, Dalat vào giữa tháng Mười. Trời cao nguyên se lạnh, một chút nắng vàng vừa thức giấc trên những ngọn thông già, những vạt sương đêm còn lững lờ bên mái nhà, trên những hàng cây và dọc theo con đường xuôi dốc Trại Hầm.
Tôi đứng bên khung cửa nhìn ra đường.
Từng đoàn xe Honda nối nhau xuôi dốc. Phía sau những người cha, người mẹ là những đứa trẻ trong bộ đồng phục học trò, chiếc cặp sách đeo trên vai, có cháu còn ngái ngủ, ôm chặt lưng mẹ, có cháu ríu rít kể chuyện với cha. Tất cả đang vội vàng về phía những ngôi trường của thành phố trong một buổi sáng bình yên.
Nhìn những hình ảnh ấy, tôi bỗng mỉm cười.
Học trò bây giờ sung sướng thật!
Các cháu được cha mẹ đưa đến tận cổng trường, được ngồi trên xe máy, được mặc áo ấm, mang giày đẹp, có những chiếc cặp sách đủ màu sắc. Con đường đến trường ngày nay tuy đông đúc xe cộ, nhưng khoảng cách dường như đã được rút ngắn bằng những vòng bánh xe.
Còn chúng tôi ngày ấy?
Chúng tôi đã đi đến trường bằng đôi chân nhỏ bé, bằng những chiếc xe đạp cũ, bằng những chuyến xe đò chật chội, và đôi khi bằng cả một lòng kiên nhẫn mà tuổi thơ ngày ấy chưa biết gọi thành tên.
Bất chợt, trước mắt tôi, dòng xe máy của buổi sáng hôm nay như nhòa dần. Thay vào đó là một cuốn phim đen trắng, chậm rãi quay ngược về những thập niên 1950, 1960 của thế kỷ trước.
Ôi, Dalat của một thời xa lắm!
Ngày ấy, thành phố còn nhỏ, dân cư thưa thớt. Những con đường nội thành quanh co, uốn lượn theo những triền đồi, mặt đường trải nhựa nhưng không rộng như bây giờ. Xe hơi rất ít. Thỉnh thoảng mới nghe tiếng động cơ một chiếc xe chạy qua, rồi con đường lại trở về với sự yên tĩnh vốn có.
Tôi còn nhớ hình ảnh những người công nhân lục lộ làm đường, tưới nhựa nóng bằng phương pháp thủ công. Mùi nhựa đường hăng hắc trong nắng, những chiếc xe lu chậm chạp lăn bánh, những người thợ áo quần lấm lem đứng giữa con đường còn bốc hơi nóng.
Đó cũng là một phần ký ức của thành phố.
Dalat ngày ấy có những buổi sáng sương mù dày đặc đến mức người đứng cách nhau chừng mười mét đã trở thành một bóng hình mờ ảo.
Con đường Hàm Nghi cũ chìm trong sương trắng. Những hàng thông hai bên đường đứng im lìm như những người lính gác. Tiếng chim buổi sáng vọng từ đâu đó trong những khu vườn rộng. Mái ngói các ngôi biệt thự Pháp thấp thoáng sau hàng rào cây xanh, và những ngọn đèn đường còn chưa kịp tắt.
Trong khung cảnh ấy, từng tốp học trò bắt đầu cuộc hành trình đến trường.
Ngày xưa, đối với nhiều gia đình Dalat, có một đứa con thi đậu vào trường công lập Trần Hưng Đạo hoặc trường nữ Bùi Thị Xuân là một niềm vui lớn.
Sau khi hoàn tất bậc tiểu học, những cô cậu học trò phải trải qua kỳ thi tuyển vào lớp đệ thất. Đó là một kỳ thi không dễ dàng. Số học sinh được nhận có giới hạn, nên tên con mình xuất hiện trong danh sách trúng tuyển là niềm hãnh diện của cả gia đình.
Tôi còn nhớ cảm giác ấy.
Một cậu học trò vừa bước qua tuổi lên mười, còn ngây thơ, còn ham chơi, bỗng thấy mình như lớn thêm vài tuổi khi được khoác lên người bộ đồng phục của một ngôi trường danh tiếng.
Cha mẹ vui, con cái vui. Có những gia đình nghèo, niềm vui ấy còn lớn hơn một món quà quý giá.
Bởi ngày ấy, được đi học đã là một may mắn. Được học trường công lại càng đáng quý.
Nhưng đằng sau niềm vui ấy là những con đường đến trường không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Học trò ở gần trung tâm thị xã có thể đi bộ. Những cậu học trò nam lớn hơn một chút bắt đầu tập đi xe đạp. Chiếc xe đạp ngày ấy là một tài sản đáng kể của gia đình, không phải ai cũng có.
Những cô nữ sinh trường Bùi Thị Xuân, nhiều người đến những năm đệ tứ mới bắt đầu đi xe đạp đến trường. Trước đó, các cô thường đi bộ hoặc nhờ phương tiện của gia đình.
Tôi vẫn nhớ hình ảnh những cô nữ sinh trong chiếc áo len ôm vai, mái tóc buông dài, tay ôm tập vở, bước chân nhẹ nhàng trên những con dốc phủ sương.
Họ đi thành từng nhóm nhỏ, vừa đi vừa trò chuyện, thỉnh thoảng bật lên những tiếng cười trong trẻo.
Tiếng cười ấy, hơn nửa thế kỷ đã qua, hình như vẫn còn đâu đó trong những buổi sáng Dalat.
Học trò vùng ven thì vất vả hơn.
Từ Trại Hầm, Chi Lăng, Trại Mát và những xóm nhỏ xa trung tâm, có em phải vượt nhiều cây số mới đến được trường. Có những hành trình dài cả chục cây số, thậm chí xa hơn, tùy nơi ở và ngôi trường theo học.
Những chuyến xe đò Trại Hầm, Chi Lăng, Trại Mát ngày ấy trở thành người bạn thân thiết của học trò.
Xe chạy theo những tuyến đường quen thuộc, đưa người dân từ vùng ven vào chợ Dalat. Học trò lên xe từ sáng sớm, mang theo chiếc cặp sách, đôi khi là một ổ bánh mì nhỏ mẹ chuẩn bị từ đêm hôm trước.
Đến chợ Dalat, các cô cậu lại tiếp tục đi bộ đến trường.
Chặng đường ấy có thể qua những con dốc, những ngã đường còn vắng vẻ, qua những cửa tiệm vừa mở, qua mùi cà phê mới pha thơm nồng trong hơi lạnh.
Có những buổi sáng trời rét căm căm.
Hai bàn tay học trò giấu sâu trong túi áo. Đầu mũi đỏ lên vì lạnh. Hơi thở phả ra thành những làn khói trắng nhỏ. Chiếc áo len đã cũ, đôi giày đã mòn, nhưng bước chân vẫn đều đều trên mặt đường còn ướt sương.
Đặc biệt những ngày mưa dầm, đường đến trường lại thêm một nỗi nhọc nhằn.
Mưa Dalat không phải lúc nào cũng ào ạt. Có khi chỉ là những hạt mưa li ti, rơi dai dẳng suốt từ đêm sang sáng. Áo mưa ngày ấy đơn sơ, giày dép dễ ướt, tập vở phải bọc kỹ trong cặp.
Có cậu học trò đến lớp với hai ống quần còn đẫm nước.
Có cô nữ sinh mái tóc ướt lấm tấm mưa, vừa bước vào hành lang đã vội lấy khăn lau mặt.
Nhưng lạ thay, ít ai than phiền.
Bởi những nhọc nhằn ấy đã trở thành một phần rất tự nhiên của tuổi học trò.
Và có lẽ chính những con đường xa xôi, những buổi sáng lạnh buốt, những lần đến lớp trong mưa đã âm thầm dạy chúng tôi bài học đầu tiên về sự chịu đựng và lòng kiên trì.
Ngày ấy, chúng tôi chưa biết thế nào là triết lý sống.
Chỉ biết sáng mai phải thức dậy đúng giờ, phải đến trường, phải học hành cho chăm chỉ để cha mẹ vui lòng.
Có những điều giản dị như vậy mà mãi đến khi tóc bạc, người ta mới hiểu hết giá trị của nó.
Tôi nhớ những buổi sáng đến trường Trần Hưng Đạo.
Sau một chặng đường dài từ Trại Hầm, khi bước vào sân trường, tất cả mệt nhọc dường như tan biến.
Bạn bè đã có mặt đông đủ. Những tiếng gọi nhau vang lên. Có đứa khoe vừa làm xong bài toán khó, có đứa cuống quýt mượn tập bạn xem lại bài học. Có đứa đứng nép bên hành lang ăn vội ổ bánh mì trước khi tiếng chuông vào lớp vang lên.
Chúng tôi còn trẻ quá!
Tuổi mười một, mười hai, rồi mười lăm, mười sáu, ai cũng nghĩ cuộc đời phía trước còn dài vô tận.
Chúng tôi đâu biết rằng những buổi sáng tưởng chừng bình thường ấy, một ngày nào đó, sẽ trở thành những kỷ niệm không thể tìm lại.
Tôi nhớ những con dốc học trò.
Dốc Duy Tân, xuôi dốc Minh Mạng ,dốc Yersin, những đoạn đường Hùng Vương, Trần Hưng Đạo và biết bao lối đi nhỏ của thành phố.
Mỗi con đường có một dáng vẻ riêng, nhưng tất cả đều có chung một điều: đã từng in dấu những bước chân tuổi trẻ.
Có những bước chân vội vàng vì sợ trễ học.
Có những bước chân chậm lại vì muốn đi bên một người bạn gái.
Có những ánh mắt học trò lặng lẽ nhìn theo một tà áo trắng, rồi suốt buổi học hôm ấy lòng cứ bâng khuâng không hiểu vì sao.
Tuổi học trò Dalat ngày xưa có những mối tình rất lạ.
Chưa cần một lời tỏ tình, chỉ một lần gặp nhau trên con dốc buổi sáng cũng đủ làm trái tim xao động.
Một nụ cười thoáng qua, một ánh mắt nhìn lại, một chiếc khăn len màu hồng thấp thoáng trong sương cũng có thể trở thành một câu chuyện nhớ thương kéo dài nhiều năm tháng.
Có khi người ta chẳng bao giờ biết tên nhau.
Vậy mà mấy chục năm sau, đi ngang con đường cũ, vẫn bất chợt nhớ một bóng dáng đã chìm sâu trong ký ức.
Phải chăng Dalat đã làm cho tuổi học trò chúng tôi lãng mạn đến như vậy?
Hay chính tuổi trẻ đã khiến những con đường bình thường trở nên đẹp đẽ khác thường?
Tôi không biết.
Chỉ biết rằng, mỗi khi nhớ lại, lòng mình vẫn còn nguyên một chút xao xuyến của ngày xưa.
Sáng nay, dòng xe Honda vẫn tiếp tục xuôi dốc Trại Hầm.
Một người mẹ dừng xe trước cổng trường, cúi xuống sửa lại chiếc khăn quàng cho con. Một người cha cẩn thận tháo chiếc mũ bảo hiểm trên đầu đứa bé. Có cháu vừa xuống xe đã chạy vội về phía bạn bè.
Những hình ảnh ấy thật bình dị, nhưng bỗng làm tôi xúc động.
Ngày xưa, cha mẹ chúng tôi không phải ai cũng có điều kiện đưa con đến trường.
Có những người mẹ thức dậy từ lúc trời chưa sáng, nhóm bếp nấu cơm, chuẩn bị thức ăn, rồi tiễn con ra đầu ngõ.
Có những người cha chỉ kịp dặn:
“Đi đường cẩn thận nghe con. Ráng học cho giỏi!”
Chỉ vậy thôi.
Một câu dặn dò đơn sơ, nhưng mang theo cả một đời hy vọng.
Ngày nay, phương tiện đi lại thuận tiện hơn, trường lớp khang trang hơn, đời sống của nhiều gia đình đã khá hơn xưa. Những đứa trẻ được chăm sóc chu đáo, được cha mẹ đưa đón mỗi ngày.
Tôi mừng cho các cháu.
Nhưng tôi cũng nghĩ, mỗi thế hệ đều có một con đường riêng để trưởng thành.
Thế hệ chúng tôi lớn lên bằng những bước chân qua sương lạnh, bằng những chuyến xe đò cũ, bằng những buổi sáng đi bộ hàng cây số đến trường.
Thế hệ hôm nay lớn lên giữa một thế giới khác, nhiều tiện nghi hơn nhưng cũng có những áp lực, những lo âu và những thử thách mà ngày xưa chúng tôi chưa từng biết đến.
Không nên lấy sự nhọc nhằn của quá khứ để đo hạnh phúc của hiện tại.
Cũng không nên vì những tiện nghi hôm nay mà quên đi giá trị của những ngày tháng cũ.
Bởi điều quý giá nhất của một con đường đến trường không phải là người ta đi bằng phương tiện gì, mà là con đường ấy đã đưa một đứa trẻ đến gần hơn với tri thức, với ước mơ và với tương lai.
Bỗng nhiên tôi nhớ đến những người bạn học năm xưa.
Có người đã đi xa khỏi Dalat từ nửa thế kỷ trước. Có người định cư tận bên kia đại dương. Có người đã trở về với cát bụi, để lại trong ký ức bạn bè một cái tên, một nụ cười, một chỗ ngồi cũ trong lớp học.
Có những người bạn mà lần cuối cùng gặp nhau, chúng tôi vẫn còn là những chàng trai trẻ.
Bây giờ, nếu có gặp lại, chắc phải nhìn thật lâu mới nhận ra nhau.
Thời gian kỳ lạ biết bao!
Nó có thể làm thay đổi một khuôn mặt, một mái tóc, một dáng đi. Nó có thể biến một con đường đất nhỏ thành đại lộ đông xe, biến những ngôi nhà thấp bé thành những dãy phố cao tầng.
Nhưng thời gian không thể xóa hết những gì đã từng sống trong trái tim con người.
Một tiếng chuông trường.
Một buổi sáng sương mù.
Một chiếc xe đò cũ.
Một tà áo trắng.
Một người bạn đứng chờ ở đầu con dốc.
Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ làm sống lại cả một thời thanh xuân.
Nắng đã lên cao hơn.
Sương trên dốc Trại Hầm bắt đầu tan. Những chuyến xe đưa học trò đến trường cũng thưa dần. Con đường trở lại với nhịp sống thường ngày.
Tôi vẫn đứng bên khung cửa, nhìn xuống con đường quen thuộc đã gắn bó với đời mình từ thuở nhỏ.
Chợt nhận ra một điều.
Ngày xưa, tôi từng là một cậu học trò đi trên con đường ấy, háo hức hướng về phía ngôi trường, về phía tương lai mà mình chưa biết sẽ ra sao.
Hôm nay, tôi là một ông già đứng nhìn những đứa trẻ đi qua, trong lòng mang theo cả một quá khứ dài hơn nửa thế kỷ.
Con đường vẫn còn đó.
Chỉ có người đi trên đường là đã khác.
Tôi bỗng nghĩ đến một ý niệm rất đẹp .
Đời người cũng như một con đường.
Thuở nhỏ, ta đi trên con đường ấy với đôi chân hăm hở, chỉ mong đến thật nhanh nơi mình muốn đến.
Khi trưởng thành, ta mải miết đi, đôi khi quên cả nhìn những bông hoa nở bên đường.
Đến lúc tuổi già, bước chân chậm lại, ta mới có thời gian ngoảnh nhìn và nhận ra rằng vẻ đẹp của cuộc đời không chỉ nằm ở nơi đến, mà còn ở từng bước chân mình đã đi qua.
Những buổi sáng lạnh lẽo ngày xưa, những đoạn đường dài tưởng như vô tận, những nhọc nhằn của tuổi học trò, hóa ra đều là những món quà âm thầm của cuộc sống.
Bởi nếu không có những con đường ấy, làm sao hôm nay tôi có được một miền ký ức đẹp đến thế?
Tôi nhìn theo bóng một đứa bé cuối cùng vừa được mẹ đưa đến trường.
Chiếc cặp nhỏ đung đưa trên lưng. Đứa bé quay lại vẫy tay chào mẹ rồi chạy nhanh vào cổng.
Một hình ảnh rất đỗi bình thường.
Vậy mà trong khoảnh khắc ấy, tôi như nhìn thấy chính mình của sáu mươi mấy năm về trước.
Cũng một buổi sáng Dalat.
Cũng sương mù, cũng gió lạnh.
Cũng một đứa trẻ mang cặp sách đi về phía ngôi trường, lòng đầy những ước mơ trong trẻo.
Chỉ khác là ngày ấy, tôi đi bộ trên con đường dài.
Còn hôm nay, đứa bé được mẹ đưa đến tận cổng trường.
Tôi mỉm cười.
Thì ra, hạnh phúc của tuổi thơ không nằm ở đôi chân phải đi bao xa, mà ở chỗ mỗi buổi sáng vẫn còn một mái trường để đến, một người thân để yêu thương, và một tương lai để hy vọng.
Dalat đã đi qua biết bao mùa sương trắng. Những con đường học trò vẫn còn đó, nối những thế hệ đi qua cuộc đời, như một dòng sông ký ức không bao giờ ngừng chảy.
Và tôi hiểu rằng:
Có những con đường ta chỉ đi qua một thời tuổi trẻ, nhưng lại mang theo suốt cả cuộc đời.
Có những tiếng chuông trường chỉ ngân lên trong một buổi sáng, mà dư âm còn vang vọng đến tận tuổi già.
Có những người bạn chỉ cùng ta đi chung một đoạn đường, nhưng hình bóng họ ở lại mãi trong miền thương nhớ.
Ngoài kia, nắng tháng Mười đang hong khô những giọt sương cuối cùng trên lá.
Tôi khép nhẹ khung cửa.
Lòng bình yên.
Và thầm cảm ơn những con đường học trò Dalat năm xưa, đã đưa tôi đi qua một tuổi thơ nghèo khó mà đẹp đẽ, để đến hôm nay, khi mái tóc đã bạc màu sương gió, tôi vẫn còn một nơi chốn dịu dàng để trở về.
Bởi có lẽ, trong cuộc đời mỗi người, con đường đẹp nhất không phải là con đường dẫn đến một chân trời xa lạ, mà chính là con đường ngày xưa ta đã đi đến trường, trong một buổi sáng đầy sương, khi cha mẹ còn trẻ và chúng ta cũng chưa biết mình sẽ già./.
Bình Phamvan
*Bài do CTV/TVBH gởi.
