08/21/2014
Hoài Nam: NHỮNG CA KHÚC NGOẠI QUỐC LỜI VIỆT(32) -THE END OF THE WORLD (Thương nhớ trong mưa) – SAN FRANCISCO (San Francisco yêu kiều)

clip_image002clip_image004

Qua bài kỳ trước, chúng tôi đã bắt đầu giới thiệu những ca khúc nổi tiếng trong nền nhạc “phổ thông đương đại” (contemporary pop) của Hoa Kỳ được đặt lời Việt, kỳ này xin tiếp tục với hai ca khúc điển hình của thập niên 1960, là The End of the World, lời Việt: Thương nhớ trong mưa, và San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair), lời Việt: San Francisco yêu kiều.

The End of the World được xem là một điển hình trong việc phổ thông hóa, hiện đại hóa nền nhạc country trong thập niên 1960, với lời hát văn hoa, trữ tình hơn, và hòa âm phong phú, đa dạng hơn.

The End of the World được hai tác giả Arthur Kent và Sylvia Dee viết vào năm 1963.

Arthur Kent (1920 – 2009) ra chào đời và lớn lên tại New York City, được mô tả là một “đứa trẻ lêu lổng” với năng khiếu đặc biệt về âm nhạc. Tính cho tới năm 10 tuổi, Arthur Kent đã đoạt được năm huy chương trong các cuộc thi dương cầm toàn thành phố. Về sau, Arthur Kent theo học sáng tác tại City College of New York, và lấy bằng cao học tại Columbia University.

Trong thời gian ở đại học, Arthur Kent đã sáng tác nhiều vở ca nhạc kịch cho các đoàn kịch sinh viên; sau khi tốt nghiệp, Arthur vừa chơi dương cầm tại các khách sạn, hộp đêm, vừa dạy nhạc tại tư gia và điều khiển các ca đoàn nhà thờ.

Trong thời gian Đệ nhị Thế chiến, Arthur Kent phục vụ trong Không Lực Lục Quân Hoa Kỳ (U.S. Army Air Corps). Sau khi giải ngũ, chàng trở về New York, bắt đầu sự nghiệp sáng tác ca khúc, thường là do người khác đặt lời. Trong số những ca khúc ấy, thành công nhất là những bản viết chung với Sylvia Dee (1914-1967), một nhà văn kiêm nhà viết lời hát.

Trước khi hợp tác với Arthur Kent, Sylvia Dee đã nổi tiếng với ca khúc Too Young (nhạc của Sidney Lippman), ca khúc được Nat King Cole thu đĩa và đứng No.1 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 năm 1951, mà chúng tôi đã gửi tới độc giả TV&BH trong một kỳ trước đây.

Hai sáng tác chung nổi tiếng nhất của của Arthur Kent & Sylvia Dee là bản The End of the World (1963) và Bring Me Sunshine (1966).

clip_image005

Arthur Kent

Tương tự bản Sad Movies đã giới thiệu trong kỳ trước, nguyên nhân sáng tác The End of the World cũng là một chuyện buồn, có khác chăng Sad Movies là chuyện buồn trên màn ảnh còn The End of the World là chuyện buồn ngoài đời thường: cái chết của thân phụ Sylvia Dee. Nỗi đau đớn trước sự mất mát lớn lao này đã được Sylvia Dee gửi gấm qua những lời hát thật buồn, và tuyệt diệu:

The End of the World

Why does the sun go on shining?
Why does the sea rush to shore?
Don’t they know it’s the end of the world,
`cause you don’t love me anymore?

Why do the birds go on singing?
Why do the stars glow above?
Don’t they know it’s the end of the world?
It ended when I lost your love.

I wake up in the morning and I wonder why ev’rything’s the same as it was.
I can’t understand, no I can’t understand, how life goes on the way it does!

Why does my heart go on beating?
Why do these eyes of mine cry?
Don’t they know it’s the end of the world?
It ended when you said good-bye.

The End of the World được thu đĩa lần đầu tiên vào cuối năm 1962, do nhà sản xuất đĩa nhạc Chet Atkins thực hiện.

Chet Atkins (1924-2001) là một tay đàn guitar nổi tiếng kiêm nhà sản xuất đĩa nhạc, là một trong những người có công sáng tạo một thể loại nhạc country êm dịu hơn, được gọi là “Nashville sound”, với mục đích giới thiệu thể loại country tới thính giả ưa chuộng nhạc pop. Ca khúc The End of the World chính là một thí dụ điển hình của “Nashville sound”.

Skeeter Davis (1931–2004), ca sĩ đầu tiên thu đĩa bản The End of the World, nguyên là một nữ ca sĩ chuyên hát nhạc country, xuất thân từ ban hợp ca The Davis Sisters và tới cuối thập niên 1950 bắt đầu sự nghiệp hát solo. Được xem là một trong những nữ ca sĩ nhạc country đầu tiên hát solo và đạt thành công, Skeeter Davis đã tạo ảnh hưởng mạnh nơi những đồng nghiệp và đàn em nổi tiếng như Tammy Wynette, Dolly Parton…

Bước sang thập niên 1960, Skeeter Davis chuyển sang hát cả nhạc pop và đạt thành công rực rỡ với bản The End of the World. Được tung ra vào cuối năm 1962, qua tháng 3-1963, The End of the World đã lên tới No.2 trong cả hai bảng xếp hạng Billboard Hot 100 (tính tất cả các thể loại) và Billboard nhạc country, đồng thời đứng No.1 trong bảng xếp hạng Billboard “easy listening”, và No.4 trong bảng xếp hạng Billboard R&B (rhythm & blues) – một thể loại có thể nói cho tới khi ấy vẫn còn là “độc quyền” của người Mỹ gốc Phi châu; trước Skeeter Davis, chưa có một nữ ca sĩ da trắng nào lọt vào bảng xếp hạng R&B.

The End of the World do Skeeter Davis thu đĩa cũng là ca khúc đầu tiên, và tính cho tới nay vẫn là ca khúc duy nhất được lọt vào Top 10 của cả bốn bảng xếp hạng nói trên.

Năm 2001, trong tang lễ của Chet Atkins, bản The End of the World đã được trình bày hòa tấu với tiếng đàn guitar của nhạc sĩ country Marty Stuart; và tới năm 2004, trong tang lễ của Skeeter Davis, mọi người đã được nghe lại tiếng hát của chính bà từ đĩa nhựa.

clip_image006

 

Phụ lục (1): The End of the World – Skeeter Davis

Trong số những cuốn phim điện ảnh sử dụng bản The End of the World do Skeeter Davis thu đĩa làm nhạc nền (soundtrack) nổi tiếng nhất phải là phim Girl, Interrupted (1999), do nữ diễn viên Winona Ryder thủ vai chính, và sự góp mặt nhiều tên tuổi nổi tiếng như Angelina Jolie, Brittany Murphy, Whoopi Goldeberg, Vanessa Redgrave…

Video:

End Of The World – Girl, Interrupted – YouTube

Sau Skeeter Davis, The End of the World đã được hàng chục ca sĩ dân ca hoặc nhạc country thu đĩa, trong số đó có Patti Page, Brenda Lee, Loretta Lynn, Nancy Sinatra, Bobby Winton, Johnny Mathis, John Cougar Mallencamp…

The End of the World cũng rất được ưa chuộng tại ngoại quốc, lên tới No.2 tại Thụy-điển vào năm 1966. Đặc biệt tại Nhật-bản, trong chuyến lưu diễn vào năm 1975, cặp song ca The Carpenters nổi tiếng của Mỹ đã hát “live” bản The End of the World tại Festival Hall, Osaka, và sau đó đã lên No.1 tại xứ hoa anh đào.

Tại Anh quốc, tới năm 1990, The End of the World đã được Sonia hát trong album đầu tay của cô. Gần đây nhất, Susan Boyle – một cô gái 48 tuổi “không nhan sắc thiếu ngoại hình nhưng có giọng hát thiên thần ” – nổi tiếng quốc tế sau khi tham dự cuộc thi ca nhạc Pop Idol của Anh quốc, đã thu đĩa The End of the World vào năm 2009.

Video:

THE END OF THE WORLD by Brenda Lee – YouTube

The Carpenters End Of The World Subtitulado – YouTube

Tại miền nam Việt Nam trước năm 1975, The End of the World đã được Trường Kỳ đặt lời Việt với tựa đề Thương Nhớ Trong Mưa, và đã được Vy Vân, Cathy Huệ thu vào băng nhựa; sau này ra hải ngoại Thương Nhớ Trong Mưa được thu CD với tiếng hát Kiều Nga.

Phụ lục (2): Thương Nhớ Trong Mưa – Kiều Nga

clip_image008

Tiếp theo, chúng tôi viết về San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair), ca khúc mà ngày ấy được mệnh danh là “nhạc thiều” của phong trào phản kháng văn hóa trong thập niên 1960 (the counterculture movement of the 1960s).

“Phản kháng văn hóa” được định nghĩa là một hiện tượng văn hóa chống lại những nền tảng hiện hữu của xã hội trong thời gian từ đầu thập niên 1960 tới đầu thập niên 1970, khởi phát từ Hoa Kỳ và Anh quốc, rồi bành trướng sang các quốc gia tây phương khác. Ba yếu tố chính đưa tới sự ra đời và phát triển của phong trào phản kháng này là (1) tư duy mới của thế hệ trẻ (baby boomers), (2) công cuộc tranh đấu cho nhân quyền của người Mỹ gốc Phi châu, và (3) phản đối chiến tranh Việt Nam.

Một số người còn đưa ra yếu tố thứ tư là “lý tưởng xã hội chủ nghĩa”, tuy nhiên đa số các sử gia cho đây chỉ là một xu hướng vô ý thức trong phong trào phản chiến do sự thâm nhập, lợi dụng của các thành phần thiên tả.

Phong trào phản kháng văn hóa đã dẫn đưa tới những thay đổi sâu sắc về tư duy mà nhiều người gọi là một cuộc cách mạng, bao gồm tự do luyến ái, nam nữ bình quyền (có lẽ một số độc giả chưa quên các cuộc biểu tình “đốt áo ngực” – bra burning – để đòi quyền bình đẳng, lối sống hippie (bohemian thời hiện đại), tự do sử dụng ma túy, thuốc tạo ảo giác (LSD), v.v…

Thế nhưng, dù đồng tình ủng hộ, đứng bên lề, hay chống lại “cuộc cách mạng” nói trên, người ta cũng phải đồng ý với nhau rằng về mặt sáng tạo văn học nghệ thuật, “cuộc cách mạng” ấy đã tạo môi trường, cảm hứng cho công việc sáng tác của cả một thế hệ. Riêng trong lĩnh vực ca nhạc, cho tới nay, các nhà phê bình cũng như giới thưởng ngoạn đều đồng ý với nhau rằng thập niên 1960 là “thập niên vĩ đại nhất” của nền ca nhạc hiện đại.

Và trong số hàng nghìn ca khúc của thập niên 1960 được ưa chuộng khắp nơi trên thế giới, không thể không nói tới bản San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair), một sáng tác của John Phillips do Scott McKenzie thu đĩa năm 1967.

clip_image010

John Phillips

Trước kia, John Phillips, Scott McKenzie và anh bạn Dick Weissman là 3 thành viên của ban tam ca dân ca The Journeymen, ban đầu tiên đã thu đĩa bản 500 Miles vào năm 1961. Về sau, ba người chia tay, Scott McKenzie theo đuổi sự nghiệp hát solo, Dick Weissman trở thành nhà sản xuất đĩa nhạc uy tín, còn John Phillips đứng ra thành lập ban tứ ca lừng danh The Mamas & The Papas vào năm 1965, gồm hai vợ chồng chàng (John, Michelle Phillips), cô bạn Cass Elliot, và anh bạn gốc Gia-nã-đại Denny Doherty.

Mặc dù chỉ tồn tại hơn 3 năm (sau này tới đầu thập niên 1970 lại tái hợp), The Mamas & The Papas đã được ghi nhận là ban hợp ca nam nữ nổi tiếng nhất, thành công nhất trong cả hai thể loại dân ca và rock, với 5 albums, 17 đĩa singles trong đó có 6 bản lên Top 10, và bán được trên 40 triệu đĩa hát. Hai ca khúc nổi tiếng nhất của họ – California DreaminMonday Monday – đều được nằm trong danh sách 500 ca khúc bất hủ của mọi thời đại.

Video:

The Mamas & The Papas: California Dreamin’ – YouTube

John Phillips (1935-2001) không chỉ là nhà sáng tác ca khúc, thi sĩ, ca sĩ, tay đàn guitar, mà còn là một nhà vận động, tổ chức các sinh hoạt ca nhạc, trong đó nổi tiếng nhất phải là Monterey International Pop Music Festival, một đại nhạc hội ngoài trời tổ chức vào ba ngày 16, 17 và 18 tháng 6 năm 1967 tại Monterey County Fairgrounds ở California. Đại nhạc hội này đã mở đầu cho phong trào đại nhạc hội ngoài trời mà nổi tiếng nhất là ở Woodstock, New York năm 1969.

clip_image012

Quang cảnh Monterey International Pop Music Festival

Để “quảng cáo” cho Monterey International Pop Music Festival, John Phillips đã sáng tác bản San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair), mời anh bạn Scott McKenzie thu đĩa và tung ra vào tháng 5-1967; tiếng đàn guitar trong đĩa hát này là của chính John Phillips.

Điều thú vị là John Phillips đã viết “ca khúc có tựa đề dài nhất trong số những ca khúc lên Top” trong thời gian ngắn kỷ lục: 20 phút!

San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)

If you’re going to San Francisco
Be sure to wear some flowers in your hair
If you’re going to San Francisco
You’re gonna meet some gentle people there

For those who come to San Francisco
Summertime will be a love-in there
In the streets of San Francisco
Gentle people with flowers in their hair

All across the nation such a strange vibration
People in motion
There’s a whole generation with a new explanation
People in motion people in motion

For those who come to San Francisco
Be sure to wear some flowers in your hair
If you come to San Francisco
Summertime will be a love-in there

If you come to San Francisco
Summertime will be a love-in there

Qua lời hát của San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) chúng ta thấy ca khúc này nhấn mạnh tới “hoa, gentle people, tình yêu” ở San Francisco. Có lẽ khi viết ca khúc này với mục đích quảng cáo cho Monterey International Pop Music Festival, John Phillips đã không ngờ rằng rồi đây tác phẩm của mình sẽ trở thành “nhạc thiều” của phong trào phản kháng văn hóa nói chung, phong trào hippie nói riêng.

Nguyên nhân dẫn đưa tới sự việc nói trên là thành công ngoài sự mong đợi của Monterey International Pop Music Festival, về số lượng ca nhạc sĩ tham gia trình diễn cũng như số khán giả – dự trù 9,000 – 10,000 người nhưng sau đó đã lên tới trên dưới 100,000.

Về sau, đại nhạc hội ngoài trời này đã được một số người xem là khởi đầu của “Summer of Love” năm 1967.

“Summer of Love” là một hiện tượng xã hội diễn ra vào mùa hè năm 1967, với hàng triệu hippies hội tụ tại các thành phố lớn của Hoa Kỳ, trong đó đông nhất là tại khu vực Haight-Ashbury, San Francisco với khoảng 100,000. Haight-Ashbury là cái nôi của phong trào hippie ở miền Tây, tương tự khu sinh viên Greenwich Village, New York City, là cái nôi của phong trào hippie ở miền Đông.

Suốt hơn ba tháng trời, Haight-Ashbury đã trở thành thiên đường của “tình người, tình dục và drug”, nhưng đồng thời cũng gây ra biết bao hỗn loạn, sử dụng bạo lực, các hình thức tội phạm như hiếp dâm… Trước tình trạng này, những “hippies truyền thống” đã lần lượt rời bỏ Haight-Ashbury, và tới ngày 6 tháng 10, những người còn lại đã tổ chức một đám ma giả gọi là “The Death of Hippie” rồi chia tay nhau.

Nhưng ca khúc San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) thì sống mãi với thời gian, tiếp tục góp phần thu hút hàng trăm nghìn du khách trẻ tới “hành hương” ở thành phố này mỗi năm. Bởi với người yêu nhạc nói chung chứ không nhất thiết phải là một hippie, San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) là một ca khúc đáng yêu, từ phần nhạc cho tới lời hát, và nhất là cách hát.

Vẫn biết John Phillips là một thi sĩ, một nhạc sĩ và nhà viết ca khúc tài ba, nhưng nếu không có tiếng hát của Scott McKenzie, ca khúc San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) đã không thành công tới mức ấy, và được xưng tụng là “flower-power anthem”.

Nhà sản xuất đĩa nhạc Lou Alder, người phụ trách việc thu đĩa ca khúc này đã nhận xét từ ngày biết Scott McKenzie, ông chưa bao giờ nghe anh chàng hát êm ái, truyền cảm đến như thế, và kể lại rằng khi hát ca khúc này để thu đĩa, Scott đã cài mấy bông hoa trên mái tóc của mình.

Phụ lục (3): San Francisco – Scott McKenzie

Video:

San Francisco – Scott McKenzie – YouYube

Được tung ra vào giữa tháng 5, 1967, tới cuối tháng 7, San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) đã lên tới No.4 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, đứng tại vị trí này trong bốn tuần lễ liên tiếp, trong khi tại Anh quốc và đa số các quốc gia Tây Âu, ca khúc này đã lên tới No.1.

Riêng ở Trung và Đông Âu, giới trẻ sống sau bức màn sắt đã xem San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) là nhạc thiều của tự do. Trong cuộc nổi dậy của sinh viên ở Prague, thủ đô Tiệp Khắc (Czechoslovakia) năm 1868 – thường được truyền thông phương tây gọi là “Prague Spring uprising”, đĩa hát này đã được phát đi liên tục.

Sau này, San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) do Scott McKenzie thu đĩa đã được sử dụng trong nhiều cuốn phim, mà nổi tiếng nhất là Forrest Gump (1994), cuốn phim đã đoạt 6 giải thưởng điện ảnh Oscar, trong đó có các Oscar cho phim hay nhất trong năm, cho đạo diễn, và nam diễn viên chính (Tom Hanks).

Riêng tại miền nam Việt Nam ngày ấy, San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) không chỉ được giới trẻ ưa thích, mà cả một số người không còn trẻ cho lắm, cũng bị thu hút bởi giai điệu và lời hát (tiếng Anh) của ca khúc này. Về phiên bản lời Việt được Elvis Phương thu đĩa tại hải ngoại, chúng tôi đã cố gắng tìm hiểu qua Internet cũng như qua các tuyển tập nhạc ngoại quốc lời Việt xuất bản trước năm 1975, nhưng vẫn không được biết ai là tác giả.

Tuy nhiên, thiết nghĩ điều này cũng không quan trọng cho lắm, bởi vì đại đa số người yêu nhạc, trên khắp thế giới chứ không chỉ ở Việt Nam, một khi đã yêu thích San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) thường chỉ tìm nghe ca khúc nguyên thủy của John Phillips qua tiếng hát Scott McKenzie – một trong những ca khúc một thời để nhớ của các “baby boomers”.

Phụ lục (4): San Francisco Yêu Kiều – Elvis Phương

Phụ lục (5): San Francisco – Paul Mauriat Orchestra

San Francisco

Hoài Nam

 

 

PHỤ LỤC:

Phụ lục (1): The End of the World – Skeeter Davis

Phụ lục (2): Thương Nhớ Trong Mưa – Kiều Nga

Phụ lục (3): San Francisco – Scott McKenzie

Phụ lục (4): San Francisco Yêu Kiều – Elvis Phương

Phụ lục (5): San Francisco – Paul Mauriat Orchestra

Phụ lục (5): San Francisco – Paul Mauriat Orchestra

 

 

©T.Vấn 2014