01/22/2021
Louise Glück: The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) (Trích 6) – Phạm Doanh chuyển ngữ

 

Hoa Diên Vỹ – Tranh: Mai Tâm

(TV&BH xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ trong tập The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) của nhà thơ đoạt giải thưởng văn chương Nobel 2020, do cây bút thơ song ngữ quen thuộc Phạm Doanh phụ trách chuyển ngữ).

Lời phi lộ: Những khó khăn người chuyển ngữ gặp phải về nhân vật đại danh từ.

Trong tiếng Việt nhân vật đại danh từ rất đa diện và quan trọng, nó nói lên tương quan của người đối thoại và mức độ đẳng cấp xã hội. Ngược lại tiếng Anh cũng như đại đa số ngôn ngữ Tây phương, nhân vật đại danh từ rất hạn chế và xúc tích khó có thể chuyển sang Việt ngữ dễ dàng nếu không có những chi tiết rõ ràng. Thí dụ “I love you” dịch là gì? “Anh yêu em” hay “Em yêu anh”, “Mẹ thương con”, “Con yêu Chúa”, “Tôi yêu bà”, “Tôi yêu ông” hay 1 trăm cách khác tùy tương quan nhân sự. Ngay cả khi không có nhân vật đại danh từ tiếng Việt vẫn có thể gây khó khăn cho người dịch: “Go away!” = “mời ông/bà/anh/chị/cô/chị/bác đi cho” hay “Cút xéo”/”Cút con bà mày đi”.

Thơ Louise Glueck rất nhiều đối thoại xử dụng “I và you”, nhiều bài có vẻ như đối thoại với Chúa hay Thượng đế, trường hợp ấy xin dịch là “Con và Người / Ngài” (nói với Chúa? TĐ) hay “Ta và (các) ngươi” (Lời Chúa/TĐ nói). Khi tương quan giữa hai bên đối thoại không rõ rệt thì người dịch đành dùng “Tôi và bạn” rất chung chung vậy.

Ngoài ra “we/us” là chúng tôi hay chúng ta?

Nếu chỗ nào dịch không chuẩn về cách dùng nhân vật đại danh tự xin được nhận góp ý và phê bình của bạn đọc.

Cuối cùng nhiều loại hoa không biết tên tiếng Việt là gì dù có tra cứu wikipedia tiếng Việt và botanyvn.com (Trung Tâm Dữ Liệu Thực Vật Việt Nam). Người dịch hoan nghênh mọi chỉ dẫn.

Phạm Doanh

November 2020

 

THE JACOB’S LADDER

 

Trapped in the earth,

wouldn’t you too want to go

to heaven? I live

in a lady’s garden. Forgive me, lady;

longing has taken my grace. I am

not what you wanted. But

as men and women seem

to desire each other, I too desire

knowledge of paradise—and now

your grief, a naked stem

reaching the porch window.

And at the end, what? A small blue flower

like a star. Never

to leave the world! Is this

not what your tears mean?

THANG CỦA JACOB

 

Bị nhốt trong đất,

Có phải bạn cũng không muốn đi

tới thiên đàng? tôi sống

trong khu vườn của một quý cô. Thứ lỗi cho tôi, cô gái;

khao khát đã lấy đi kiều diễm của tôi. Tôi

không phải những gì bạn muốn. Nhưng

như đàn ông và phụ nữ có vẻ

khao khát nhau, tôi cũng khát khao

kiến thức về thiên đường — và bây giờ

nỗi đau của bạn, một thân cây trần trụi

đến cửa sổ hiên nhà.

Và cuối cùng thì sao? Một bông hoa nhỏ màu xanh

như một ngôi sao. Không bao giờ

rời khỏi thế giới!

không phải đây là ý nghĩa nước mắt của bạn sao?

 

 

 

MATINS

 

You want to know how I spend my time?

I walk the front lawn, pretending

to be weeding. You ought to know

I’m never weeding, on my knees, pulling

clumps of clover from the flower beds: in fact

I’m looking for courage, for some evidence

my life will change, though

it takes forever, checking

each clump for the symbolic

leaf, and soon the summer is ending, already

the leaves turning, always the sick trees

going first, the dying turning

brilliant yellow, while a few dark birds perform

their curfew of music. You want to see my hands?

As empty now as at the first note.

Or was the point always

to continue without a sign?

LỄ SÁNG

 

Bạn muốn biết tôi sử dụng thời gian của mình như thế nào?

Tôi đi bộ trên bãi cỏ phía trước, giả vờ

làm cỏ. Bạn nên biết

Tôi không bao giờ nhổ cỏ, quỳ gối, nhổ

những đám xa trục thảo từ những luống hoa: thật ra

Tôi đang tìm kiếm sự can đảm, một số bằng chứng

cuộc sống của tôi sẽ thay đổi, mặc dù

nó mất thì giờ mãi mãi, kiểm tra

mỗi cụm cho lá biểu tượng,

và mùa hè sắp kết thúc,

lá đã chuyển màu, luôn luôn là cây bệnh

đi trước, cây sắp chết chuyển

màu vàng rực rỡ, trong khi một vài con chim sẫm màu biểu diễn

giờ giới nghiêm của âm nhạc. Bạn muốn nhìn thấy bàn tay của tôi?

Bây giờ trống rỗng như ở nốt đầu tiên.

Hay là vấn đề luôn luôn

tiếp tục mà không có dấu hiệu nào?