Có một cái tên trỗi dậy từ tro tàn định kiến: Volodymyr Zelensky, kẻ bị thiên hạ từng chép miệng gọi tục danh “thằng hề chính trị”, kẻ từng bị thế giới xem như quân tốt lạc giữa bàn cờ hùng binh hùng tướng, đã dần bước lên hàng “hậu xuất chiến đồ”, quân Hậu tung nước quyết định cờ tàn.
Chúng ta từng thấy bao anh hùng xuất thân khiêm tốn, từ Lưu Bị bán dép, Tào Tháo thích đao, cho đến Tôn Tẫn khuyết chân, mỗi người một khởi điểm dị biệt, nhưng chí lớn thì luôn hun đúc từ cội nhỏ. Volodymyr Zelensky, xuất thân là một nghệ sĩ hài, một diễn viên, một “trò cười cho thiên hạ” bị giễu cợt bởi chính cử tri lẫn giới chức truyền thông toàn cầu khi bước vào chính trường. Cũng chính kẻ ấy, đã dần viết nên những dòng bi hùng sử trên nền đất Ukraine tan hoang vì xâm lăng. Hắn không né chiến, không trốn chạy, hắn đứng lại trong tâm bão như Triệu Tử Long đơn thương độc mã phá vòng vây Trường Bản, dám thách thức kẻ mạnh bằng sự sống còn của cả một dân tộc.
Vậy ai người kiến tạo nên kỳ tích drone “Mạng Nhện” vừa qua? trận tấn công sâu nhất, chính xác nhất và đau đớn nhất nước Nga phải nhận kể từ đầu cuộc chiến 2022? Ai là người phê duyệt chiến lược kéo drone vượt hàng ngàn dặm vào trung tâm Nga như tiễn lưỡi kiếm sát cổ hổ? Câu trả lời đến từ vị tổng thống “hề” Zelensky, người dám cho phép con tốt thí thân, lùi một nước để chốt đá hậu, lấy sinh mạng quốc gia đặt lên lưỡi dao lịch sử.
Chiến tranh hiện đại giờ đây không còn nằm ở vũ lực cường quyền thuần túy. Giờ phải là chiến tranh thông tin, chiến tranh của nhận thức, và chiến tranh của tinh khôn được mã hóa bằng silicon. Trong trận “Mạng Nhện” vào 1.6, Ukraine đã dùng đúng triết lý của Tôn Tử:
“Dụng binh chi đạo, phi dĩ thắng vi thượng, dĩ trí chế cường vi diệu.”
(Dụng binh mà lấy trí đánh mạnh, mới là diệu pháp).
Drone AI giá rẻ cỡ hơn chục cái promax phone như đàn nhện nhỏ chui sâu vào sào huyệt gấu xám, phóng từ những mái nhà di động, di chuyển bằng tuyến đường ” mù ” của hệ thống hậu cần dân sự. Đó phải là nghệ thuật như Tôn Tẩn “giảm bếp lừa Tề”, như Hàn Tín vượt sông tập kích Trần Thắng.
Và người phê duyệt tất cả không phải một đại tướng cứng cựa, không phải một học giả quân sự trăm trận trăm thắng, mà là một tổng thống từng cầm mic diễn hề. Khi trò hề trở thành kịch sĩ vĩ đại, và tấn tuồng lịch sử không còn ai cười nổi nữa.
Zelensky không hề một mình. Nhưng chính hắn là trục bản lề, là người dám gật đầu, dám bước qua lằn ranh giữa thỏa hiệp và kháng cự. Cái dũng ấy, nhiều kẻ mặc quân phục bốn sao chưa chắc có. Cái gan ấy, nhiều bạo chúa của thế giới này cũng chỉ dám có khi đã chết.
Thế giới từng sai khi đánh giá kẻ mang máu nghệ sĩ là người thiếu lý trí. Họ quên trong nghệ thuật có trực giác, mà trực giác của người nghệ sĩ thực thụ thường bén hơn radar quân sự. Churchill cũng từng là họa sĩ, Hoàng đế Marcus Aurelius từng là triết gia, Napoléon từng là người yêu thơ.
Zelensky cũng vậy. Một tổng thống – thi sĩ – chiến lược gia trong cái áo chật chội mà dư luận ban đầu chỉ thấy là màu xanh rêu của một anh lính truyền thông.
Ta có thể ví Zelensky như Trư Văn Vương thời Thương người bị giam ở Dữu Lý, từng bị thiên hạ khinh rẻ, vậy mà trong lặng câm lại viết nên bộ “Văn Vương Kế”, lập nền cho nhà Chu. Cái thế bi đát tạo ra những con người biết nhẫn, biết gồng, và biết thời cơ.
Trong suốt 2 năm đầu của cuộc chiến, Zelensky không chỉ chiến đấu ngoài mặt trận thông tin, hắn làm chủ trận đồ dư luận toàn cầu. Từ Davos đến Washington, từ Tokyo đến Vatican, Zelensky chưa từng để Ukraine bị quên lãng trong dòng tin tức của thế giới số. Một người nghệ sĩ hiểu rõ một điều: cái chết lớn nhất của một quốc gia không phải là thất trận mà là bị quên lãng. Zelensky không cho phép điều đó xảy ra.
Cờ vua là một trò chơi mà người khôn sẽ biết quân hậu tuy mạnh nhưng khởi đầu vô dụng nếu không có sự sống còn của quân tốt. Zelensky từng là quân tốt thậm chí là tốt đội lốt hề, tốt bị xiên chọc trên truyền thông quốc tế. Nhưng ông không bị loại sớm khỏi bàn cờ. Ông tồn tại, và khi cơ hội đến biến hình thành Hậu, và lúc ấy, cả bàn cờ phải đảo lộn.
Nếu trong lịch sử Hy Lạp có Pericles, ở Anh có Churchill, thì Ukraine của thế kỷ XXI có Zelensky. Chưa ai dám đo ông bằng thước của một đại đế, nhưng thời cuộc đã ban cho ông con dao cạo định mệnh: một lằn ranh giữa sự lãng quên và chiến thắng. Và ông đã lựa chọn hướng về phía ánh sáng, dù đôi mắt của dân tộc này nhuốm đầy khói lửa.
Vua David và gã khổng lồ Goliath cũng là phép ẩn dụ đầy sức nặng. Zelensky với “chiếc ná” là trí tuệ nhân tạo và drone FPV đã hạ gục kẻ thù khổng lồ với chiến thuật bất ngờ và sức mạnh phi truyền thống, khiến cả thế giới phải nhìn nhận lại vị thế của Ukraine.
Nguyễn Quynh
*Bài do CTV/TVBH gởi
