03/09/2021
Louise Glück: The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) (Trích 8) – Phạm Doanh chuyển ngữ

 

Hoa Diên Vỹ – Tranh: Mai Tâm

(TV&BH xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ trong tập The Wild Iris (Hoa Diên Vỹ Dại) của nhà thơ đoạt giải thưởng văn chương Nobel 2020, do cây bút thơ song ngữ quen thuộc Phạm Doanh phụ trách chuyển ngữ).

Lời phi lộ: Những khó khăn người chuyển ngữ gặp phải về nhân vật đại danh từ.

Trong tiếng Việt nhân vật đại danh từ rất đa diện và quan trọng, nó nói lên tương quan của người đối thoại và mức độ đẳng cấp xã hội. Ngược lại tiếng Anh cũng như đại đa số ngôn ngữ Tây phương, nhân vật đại danh từ rất hạn chế và xúc tích khó có thể chuyển sang Việt ngữ dễ dàng nếu không có những chi tiết rõ ràng. Thí dụ “I love you” dịch là gì? “Anh yêu em” hay “Em yêu anh”, “Mẹ thương con”, “Con yêu Chúa”, “Tôi yêu bà”, “Tôi yêu ông” hay 1 trăm cách khác tùy tương quan nhân sự. Ngay cả khi không có nhân vật đại danh từ tiếng Việt vẫn có thể gây khó khăn cho người dịch: “Go away!” = “mời ông/bà/anh/chị/cô/chị/bác đi cho” hay “Cút xéo”/”Cút con bà mày đi”.

Thơ Louise Glueck rất nhiều đối thoại xử dụng “I và you”, nhiều bài có vẻ như đối thoại với Chúa hay Thượng đế, trường hợp ấy xin dịch là “Con và Người / Ngài” (nói với Chúa? TĐ) hay “Ta và (các) ngươi” (Lời Chúa/TĐ nói). Khi tương quan giữa hai bên đối thoại không rõ rệt thì người dịch đành dùng “Tôi và bạn” rất chung chung vậy.

Ngoài ra “we/us” là chúng tôi hay chúng ta?

Nếu chỗ nào dịch không chuẩn về cách dùng nhân vật đại danh tự xin được nhận góp ý và phê bình của bạn đọc.

Cuối cùng nhiều loại hoa không biết tên tiếng Việt là gì dù có tra cứu wikipedia tiếng Việt và botanyvn.com (Trung Tâm Dữ Liệu Thực Vật Việt Nam). Người dịch hoan nghênh mọi chỉ dẫn.

Phạm Doanh

November 2020

THE RED POPPY

 

The great thing

is not having

a mind. Feelings:

oh, I have those; they

govern me. I have

a lord in heaven

called the sun, and open

for him, showing him

the fire of my own heart, fire

like his presence.

What could such glory be

if not a heart? Oh my brothers and sisters,

were you like me once, long ago,

before you were human? Did you

permit yourselves

to open once, who would never

open again? Because in truth

I am speaking now

the way you do. I speak

because I am shattered.

HOA ANH TÚC ĐỎ

 

Điều tuyệt vời

là không có

một tâm trí. Cảm xúc:

ồ, tôi có những cái đó; chúng

cai quản tôi. Tôi có

chúa tể trên thiên đường

gọi là mặt trời, và mở ra

cho ngài, cho ngài thấy

ngọn lửa của trái tim tôi, ngọn lửa

như sự hiện diện của ngài.

Vinh quang như vậy có thể là gì

nếu không phải là một trái tim? Ôi anh chị em của tôi,

bạn có giống tôi một lần, cách đây rất lâu,

trước khi bạn là con người? Bạn đã

cho phép bản thân

mở một lần, sẽ không bao giờ

mở lại? Bởi vì thật ra

bây giờ tôi đang nói

theo cách của bạn. Tôi lên tiếng

bởi vì tôi tan nát.

 

 

 

CLOVER

 

What is dispersed

among us, which you call

the sign of blessedness

although it is, like us,

a weed, a thing

to be rooted out—

 

by what logic

do you hoard

a single tendril

of something you want

dead?

 

If there is any presence among us

so powerful, should it not

multiply, in service

of the adored garden?

 

You should be asking

these questions yourself,

not leaving them

to your victims. You should know

that when you swagger among us

I hear two voices speaking,

one your spirit, one

the acts of your hands.

CỎ BA LÁ

 

Cái được phân phối

giữa chúng ta, mà bạn gọi

dấu hiệu của sự ban phúc

mặc dù nó, như chúng ta,

một loài cỏ dại, một thứ

phải nhổ tận gốc—

 

theo lý lẽ nào

mà bạn tích trữ

một nhánh gân

của một cái gì bạn muốn

nó chết?

 

Nếu có bất kỳ sự hiện diện nào giữa chúng ta

quá mạnh mẽ, lẽ nào nó không

nhân lên, phục vụ

cho khu vườn yêu quý?

 

Bạn nên hỏi

những câu hỏi này cho chính bạn,

không để chúng

cho các nạn nhân của bạn. Bạn nên biết

điều đó khi bạn vênh váo giữa chúng tôi

Tôi nghe thấy hai giọng nói,

một từ tinh thần bạn, một từ

hành động của bàn tay bạn.

 

 

 

MATINS

 

Not the sun merely but the earth

itself shines, white fire

leaping from the showy mountains

and the flat road

shimmering in early morning: is this

for us only, to induce

response, or are you

stirred also, helpless

to control yourself

in earth’s presence—I am ashamed

at what I thought you were,

distant from us, regarding us

as an experiment: it is

a bitter thing to be

the disposable animal,

a bitter thing. Dear friend,

dear trembling partner, what

surprises you most in what you feel,

earth’s radiance or your own delight?

For me, always

the delight is the surprise.

LỄ SÁNG

 

Không chỉ mặt trời mà là chính trái đất

tỏa sáng, ngọn lửa trắng

nhảy từ những ngọn núi rực rỡ

và con đường bằng phẳng

lung linh vào buổi sáng sớm: có phải đây là

chỉ dành cho chúng tôi, để gây

phản hồi, hay là bạn

cũng bị khuấy động, bất lực

để tự kiểm soát mình

trong hiện diện của đất — tôi xấu hổ

với những gì tôi nghĩ bạn đã là,

xa chúng tôi, nghĩ chúng tôi

như một thử nghiệm:

một điều cay đắng khi là

động vật để thải hồi,

một điều cay đắng. Bạn thân,

bạn tình run rẩy thân mến, cái gì

làm bạn ngạc nhiên nhất về những gì bạn cảm thấy,

sự rạng rỡ của trái đất hay niềm vui của riêng bạn?

Đối với tôi,

niềm vui luôn luôn là sự ngạc nhiên.