Nếu FIFA thực sự tiến hành xem xét toàn diện những gì đã diễn ra quanh đội tuyển Argentina tại World Cup 2026, thì đây không chỉ là câu chuyện của một đội bóng.
Nó là dịp để nhìn lại một vấn đề lớn hơn: điều gì sẽ xảy ra khi bóng đá không còn đơn thuần là thể thao mà bị kéo vào quỹ đạo của chủ nghĩa dân tộc cực đoan và những toan tính chính trị?
Argentina là một cường quốc bóng đá. Họ sản sinh ra những thiên tài như Di Stéfano, Kempes, Maradona, Messi và vô số cầu thủ xuất chúng khác. Không ai có thể phủ nhận những đóng góp khổng lồ của đất nước này cho lịch sử môn thể thao vua.
Nhưng cũng chính vì tình yêu bóng đá quá mãnh liệt ấy mà lịch sử bóng đá Argentina nhiều lần bị phủ lên những khoảng tối.
Năm 1978, World Cup được tổ chức ngay dưới thời chính quyền quân sự của Jorge Rafael Videla.
Trong bối cảnh hàng nghìn người đối lập bị bắt cóc, tra tấn và mất tích, đội tuyển Argentina bước vào trận đấu cuối vòng bảng với Peru và thắng tới 6-0 để giành quyền vào chung kết.
Cho đến hôm nay, trận đấu ấy vẫn là một trong những nghi án lớn nhất lịch sử World Cup. Dù chưa bao giờ có kết luận pháp lý chứng minh có dàn xếp, rất nhiều nhà báo, sử gia và cựu cầu thủ vẫn đặt câu hỏi về ảnh hưởng của bối cảnh chính trị đối với kết quả trận đấu.
Đó là bài học đầu tiên: khi một chế độ độc tài cần chiến thắng để củng cố tính chính danh, bóng đá rất dễ trở thành công cụ tuyên truyền.
Tám năm sau, tại World Cup 1986, Diego Maradona ghi bàn thắng nổi tiếng bằng tay vào lưới tuyển Anh. Trọng tài Ali Bin Nasser không quan sát được tình huống nên công nhận bàn thắng. Sau trận đấu, chính Maradona gọi đó là “Bàn tay của Chúa”.
Đối với nhiều người Argentina, đó là sự trả thù mang tính biểu tượng sau Chiến tranh Falklands/Malvinas năm 1982. Nhưng dưới góc nhìn của tinh thần fair play, đây vẫn là một bàn thắng vi phạm luật.
Điều đáng suy ngẫm không phải là sai lầm của trọng tài. Sai lầm luôn tồn tại trong bóng đá. Điều đáng nói là việc một hành vi gian lận lại được tôn vinh như biểu tượng của sự thông minh và niềm tự hào dân tộc.
Khi chiến thắng được đặt cao hơn luật chơi, ranh giới giữa tài năng và gian lận bắt đầu bị xóa nhòa.
World Cup 1990 tiếp tục cho thấy một Argentina cực kỳ thực dụng. Họ vào chung kết với rất ít bàn thắng, dựa nhiều vào phòng ngự quyết liệt, các pha phạm lỗi chiến thuật, kéo dài thời gian và chiến thắng bằng loạt sút luân lưu.
Đó là quyền lựa chọn chiến thuật của mọi đội bóng. Nhưng cũng từ giải đấu ấy, hình ảnh “chiến thắng bằng mọi giá” ngày càng gắn chặt với bóng đá Argentina trong con mắt nhiều người hâm mộ.
World Cup 2026 lại làm dấy lên những tranh cãi mới. Nhiều tờ báo quốc tế phản ánh về lối chơi quyết liệt quá mức, các pha phạm lỗi dẫn tới thẻ phạt và đặc biệt là vụ xô xát sau trận chung kết với Tây Ban Nha. FIFA hiện đã mở cuộc điều tra kỷ luật đối với các hành vi sau trận đấu và những biểu hiện có thể vi phạm quy định của tổ chức.
Nếu các kết luận cuối cùng xác nhận có vi phạm, thì đây sẽ là một lời nhắc nhở rằng tài năng không thể miễn trừ trách nhiệm đối với tinh thần thể thao.
Nhưng sẽ là sai lầm nếu biến tất cả thành câu chuyện riêng của Argentina.
Bởi lịch sử đã chứng minh, bất cứ quốc gia nào khi biến bóng đá thành công cụ chính trị đều có nguy cơ đi vào con đường tương tự.
Benito Mussolini từng sử dụng World Cup 1934 để tô vẽ sức mạnh của chủ nghĩa phát xít Ý.
Chính quyền quân sự Argentina năm 1978 tận dụng chức vô địch như một chiến thắng tuyên truyền giữa lúc đất nước chìm trong đàn áp.
Ở nhiều nơi khác, các chế độ chuyên quyền cũng dùng những chiến thắng thể thao để chuyển hướng sự chú ý của xã hội khỏi các vấn đề kinh tế, nhân quyền hay tham nhũng.
Người La Mã cổ đại đã gọi hiện tượng ấy bằng một cụm từ nổi tiếng: “Bánh mì và gánh xiếc” (Bread and Circuses). Chỉ cần cung cấp đủ giải trí và cảm xúc chiến thắng, người dân sẽ ít quan tâm hơn đến việc chất vấn quyền lực.
Đó mới là mối nguy lớn nhất.
Một nền bóng đá khỏe mạnh không chỉ được đo bằng số chiếc cúp. Nó còn được đo bằng cách người chiến thắng ứng xử với đối thủ, tôn trọng luật chơi và chấp nhận thất bại.
Bởi chiếc cúp vàng rồi sẽ nằm trong phòng truyền thống.
Nhưng danh dự của bóng đá thì sẽ tồn tại mãi trong ký ức của nhân loại.
Và nếu có một bài học mà lịch sử bóng đá Argentina – với tất cả ánh hào quang lẫn những tranh cãi – có thể để lại, thì đó là: khi chính trị chi phối thể thao, khi chủ nghĩa dân tộc cực đoan lấn át tinh thần fair play, người chiến thắng cuối cùng không còn là bóng đá nữa, mà là quyền lực.
Hoài Linh Ngọc Dương
*Bài do CTV/TVBH gởi.
