The Village Idiot – Tranh: Chaim Soutine (Nguồn: www.magnoliabox.com)
Rảnh rỗi ta lại bày chữ nghĩa kể người nghe chơi. Xưa nay thiên hạ vẫn luận kẻ dại người khôn nhưng thế nào là người khôn kẻ dại? chuyện này xem ra cũng rất mơ hồ, đôi khi ngỡ dại lại hóa khôn và cứ tưởng rằng khôn ai ngờ dại quá thể. Dại hay khôn vẫn cứ xà lơ với người đời.
Nhà Nho xưa nay vẫn tự cho mình dại nên tìm nơi vắng vẻ. Kẻ háo danh lại chen vào chốn lao xao. Lao xao những tấn trò đời chưa vãn tuồng thì lại khóc cười ra đấy, thế mới biết rằng ai khôn hay dại. Nhà Phật thì bảo người khôn là kẻ biết đủ, biết dừng, biết không để dính mắc. Thế gian chỉ là một tuồng giả tướng. Giới chính khách lại nói “thao quang dưỡng hối”, nghĩa là kẻ khôn làm ra vẻ khù khờ, tỏ ra ngu để che đậy sự xuất sắc của mình, giả dại để mà qua ải. Còn kẻ tự cho mình khôn thì lại đang tự hại bản thân mà không hay biết. Con gà ghét nhau vì tiếng gáy, con ếch chết vì cái miệng là vậy. Dân gian ta thì huỵch toẹt ra, cụ thể hơn, gần gũi hơn, đời hơn. Dân gian chẳng luận khôn – dại mà cứ nói thẳng là ngu.
Ở đời có bốn cái ngu
Làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu
Làm mai sao là ngu mà lại ngu nhất trên đời thế mới chết chứ! Đời nhiều người thích làm mai, khoái làm mai lắm kia mà! Xưa kia văn minh nông nghiệp, người ta quây quần trong làng xóm, ruộng vườn. Người xưa lại chịu sự khống chế của Nho giáo nên không có tự do yêu đương. Trai gái đến tuổi thì nhờ ông mai bà mối tác hợp. Bởi vậy người ta đâu có biết gì nhau, cưới rồi mới ngã ngửa ra, có khi chú rể chỉ là thằng nhóc con hay thằng khờ, cô dâu thì dở hơi. Làm mai làm mối, nếu cặp nào vừa ý thì hôm sau chú rể xách cái thủ lợn đến tạ ơn ông mai bà mối, nếu nhỡ cô dâu có lỗ mọt lại gặp thằng rể cục súc thì nó vác dao bầu đến ông mai bà mối xin tí huyết chứ chẳng phải chơi. Bởi vậy nên làm mai là cái ngu nhất đời người. Chuyện xưa kể có cặp kia nên vợ chồng là nhờ mai mối. Ông mai bà mối biết rõ cô dâu đã qua bảy lửa nên trao cho cô ấy lọ phẩm màu. Sau đêm tâm hôn, hôm sau chú rể tay cầm dao, tay cầm khăn đến nhà ông mai bà mối. Ông mai bà mối nhìn cái khăn là hiểu ra chuyện, vốn mồm năm miệng mười nên liền bù lu bù loa: “Ối giời cao đất dày ngó xuống mà coi! Con gái người ta hiền lành, dịu dàng là vậy mà anh nỡ nào vồ như hổ như ngựa đến nỗi dập cả mật xanh. Ai chả biết anh mạnh, nhưng vợ anh anh cũng phải nhẹ nhàng chút chứ!”. Chú rể ngẩn tò te ngỡ mình mạnh thật, anh ta sung sướng gật gù: “Ừ thì lỗi tại tôi, tôi mạnh thật” . Thế rồi anh ta cuộn mảnh khăn đem về và hứa hôm sau sẽ đem thủ lợn qua biếu. Ông mai bà mối cười thầm: “Bố khỉ nhà anh, ta trao nhầm cô dâu cái lọ màu xanh, ta mà không lẹ mồm thì mất tí huyết với anh rồi”. Ông mai bà mối dễ mất máu như thế đấy! Làm mai là ngu nhất đời, nó ăn cỗ trước mà mình mang họa sau, làm mai có ngày tổ trác.
Lãnh nợ là cái ngu thứ nhì, điều này chắc ai cũng biết mà. Ngu sao đi lãnh nợ cho mang công mắc nợ? Nói vậy chứ ở đời đôi khi cả nể hoặc có thể cao hứng mà làm. Lãnh nợ vì tình, vì thương, vì dây mơ rễ má… nhưng tóm lại vẫn là vì ngu. Lãnh nợ mà đến kỳ đáo hạn nó không trả hay trả không nổi thì chủ nợ vác con dao mổ trâu đến nhà thế có chết bỏ bu không? Rồi nó đưa lên quan mà quan thấy kiện như kiến thấy mỡ, đàng nào kẻ lãnh nợ cũng lên bờ xuống ruộng phen này! Ngày nay mà lãnh nợ thì xã hội đen nó tạt mắm tôm, tạt sơn, thậm chí tạt cả phẩn vào nhà…Rồi thì quan chức xã hội đỏ nó nhào vô kiếm ăn. Chuyện kể có anh kia lãnh nợ, chẳng may con nợ phá sản. Thế là giang hồ xã hội đen, quan chức xã hội đỏ kéo đến nhà đòi “quy hoạch nhà và đất”. Anh lãnh nợ bưng cả rổ huy chương, huân chương ra hy vọng cán bộ nể tình. Nào ngờ bọn xã hội đen quát tháo: “Có biết bố mày là ai không? trả tiền cho chúng ông, chúng ông không cần cái mớ tào lao bí đao này”. Anh cán bộ xã hội đỏ cười gằn: “Ngu sao mà ngu thế! Đem máu xương đổi lấy mớ đồng nát này, giờ vẫn còn chưa tỉnh, thứ bùa đó giờ hết thiêng rồi!”
Gác cu mà ngu sao? Cái thú chơi cu cũng thanh tao thú vị lắm kia mà! Sáng sớm hay chiều tà ngồi bên hiên uống trà nghe cu nó rúc: cú cù cu, cú cù cu… cũng sướng và nhàn hạ làm sao. Bởi vậy có người nuôi một cu chưa đủ, phải nuôi hai con, ba con cho đến nuôi cả bầy cu. Đã thế vẫn còn muốn hơn nữa, nhà có con cu mồi đem đi nhử cu, gác cu để bắt thêm cu mới. Lồng sập đã giương lên, bẫy rập đã đặt sẵn, ta trốn trong bụi rậm chờ cu đồng đến. Trời nắng như đổ lửa cũng phải ngổi yên, kiến lửa cắn cũng không dám gãi, cái thân ở nhà hễ ai đụng đến là biết tay ông nhưng giờ gác cu đành chịu trận. Ngày kia anh gác cu dẫn thằng đệ đi theo, cả hai núp trong bụi rậm thấy cu đồng kéo đến cả bầy mà trong dạ mừng rơn. Chẳng may thằng đệ bị kiến lửa chui vô quần cắn cu nên giãy nảy lên, thế là bầy cu đồng bay mất. Anh chàng gác cu bực mình chửi: “Đi gác cu mà ngu thấy mẹ, thế này thì chết bỏ bu. Đã gác cu thì phải ngồi thu lu, kiến có cắn cu sưng chù ụ cũng cắn răng mà chịu, mầy ngu hơn con cu nên cu đồng bay hết ráo rồi”. Thằng đệ cãi: “Ừ thì tui ngu nhưng kiến lửa cắn cu không gãi vì sợ cu bay thì còn ngu hơn con cu đó cha nội”. Hai người còn cãi chuyện gác cu thì chợt thấy thằng cu con láng giềng xách ná đi bắn cu, không biết nó thấy cu trong bụi rậm hay nhìn gà hóa cuốc mà nó bắn trúng mắt anh gác cu. Con mắt tím bầm nhưng may là chưa mù. Thằng đệ thấy vậy càm ràm: “muốn con cu ai dè bù con mắt”. Anh gác cu giận quá la to: “Mẹ bà nó, đi gác cu hổng được con cu nào, mầy thì sưng con cu, tao sém mù con mắt”.
Cầm chầu oai ra phết sao người ta nói mình ngu? Xưa xứ mình còn lạc hậu, hổng có facebook, You Tube, Instagram…dĩ nhiên cũng chẳng có xi nê, Kpop, Rock &Roll, Metal Rock hay Lambada…Thuở ấy chỉ có cải lương, hát bội, hát tuồng. Đêm nào có đám hát về thì cả làng vui như hội. Đuốc sáng đình, trống rập rình nao nức. Người cầm chầu trong đám hát thường là người có thế lực và có hiểu biết nghề chơi. Trong làng thì ai hơn được mấy ông hội đồng, cụ lý, ông hương cả? Ấy thế mà ngày kia ở làng nọ có ông nghị trên tỉnh về chơi lại đòi cầm chầu, khổ nỗi ông nghị chẳng biết tuồng tích lại càng chẳng rõ luật chơi. Ông ấy cứ gõ loạn cả lên, khi thì cắc cụp lúc tùng tùng, thưởng phạt nhì nhằng làm cho kép mùi, đào lẳng méo cả mặt, dân làng xem hát cũng xì xào bàn tán linh tinh. Bấy giờ cô đào mới ca:
Bớ quan nhân
Cớ sao cắc cụp cứ như cò
Cong cả cổ niểng cả giò
Chẳng chịu tùng tùng lấy gì em nó sướng?
Kép mùi muốn xướng
Đào lẳng khô khan
Dẫu đây chẳng phải bạn vàng
Cầm chầu cắc cụp lỡ làng em ra
Dân làng vỗ tay tán thưởng rần rần, họ chửi ông nghị ngu hổng biết nghề chơi và réo tên đòi lôi ông nghị xuống. Thế đấy, nghề chơi coi vậy chứ lắm công phu, chơi mà hổng xong thì thành ngu mấy năm hồi. Chơi mà ngu thì để lại tiếng đời chịu sao thấu? Thiên hạ cười thành ca dao có mà lấy quạt mo lót đít che mặt. Dân gian đáo để là vậy, chữ nghĩa bề bề hổng bằng nghề trong tay. Bố mày lý luận mồm mép có hay cũng chẳng tày gang tay dưới rốn bu nó, chỉ một chỗ này mà xuất cả thánh hiền lẫn đứa ngu. Nam bang một thốn mà anh hùng Bắc quốc cũng chui từ đó ra. Chuyện dại khôn cứ thế muôn đời.
Thiên hạ lại kháo nhau rằng, đời hiện đại có kẻ còn ngu hơn bốn cái ngu của người xưa, thậm chí có thể xếp vào hàng đệ nhất ngu. Họ bảo có anh nọ viết văn làm thơ hay lắm, ngày kia anh ta đụng phải cô gái làng chơi, hai bên tâm sự chuyện đời, chuyện nghề, chuyện nhân tình thế thái, chuyện dại – khôn. Sau một hồi thì cô ta cười toáng lên: “Thiên hạ cho cái nghề của em là mạt hạng, nào ngờ nghề của anh lại tệ hại hơn. Em làm gái được khách trả tiền. Anh làm văn chẳng những không ai trả tiền mà còn phải móc túi ra trả cho khách, đời anh khốn khổ nhở?”. Anh chàng nghe vậy sanh ú ớ, bỗng dưng anh lẩy:
Ở đời có bốn cái ngu
Làm văn viết sách thợ tu thầy tuồng
“Làm văn ngu nhất thiên hạ thời nay, rị mọ ngày đêm viết xong rồi lại đem in. Sách gởi đi mất hút con mẹ hàng lươn, mất cả chì lẫn chài, xôi hỏng bỏng không, thế không ngu mới là lạ! Sách bán không ai mua, cho không ai lấy. Người chịu đọc trong thiên hạ lại chỉ thích đọc chùa! Thật không có cái dại nào hơn cái dại này! Văn thơ sách vở nếu là chuyện vu vơ, vô thưởng vô phạt thì giới thức giả cười chê ấm ớ hội tề. Còn giả như đụng đến chuyện dân tình quốc sự, tự do, dân chủ, nhân quyền… thì gặp rắc rối với quan nha. Xã hội đen hành hung, tạt mắm tôm, tông xe, đánh lén…Quan quyền thì bắt bớ, giam cầm, triệt đường sống…nói sao cho hết cái thảm trạng này”! Cô gái nói một hơi khiến anh chàng đực mặt ra trông ngu dễ sợ, ngu hơn tất cả những người ngu mà cô ta từng biết, chẳng để anh ta bớt ngu, cô tiếp: “Em biết có anh kia viết văn, làm thơ, làm báo hay lắm nhưng ôm hết cái ngu của thiên hạ. Bữa kia vợ ảnh đòi tòm tem mà ảnh chỉ lo viết nên khất”:
Thơ viết chưa xong, văn nửa bài
Mông tê, mắt mỏi, nhức hai vai
Chuyện ấy anh đành xin khất lại
Mai
Cô vợ đâu có chịu:
Văn thơ ba mớ chuyện tào lao
Anh khờ nên chối chuyện sướng sao
Đừng làm như thể người ta bảo
Xạo
“Anh thấy đó! Ngu dễ sợ chưa? Đời có cái gì hơn tứ khoái, cái khoái thứ ba lẽ ra đứng đầu mới phải nhẽ, vậy mà anh ta từ chối để làm văn. Khách làng chơi rỉ tai nhau 36 kiểu nhưng em thấy anh ta đáng xếp vào 37 thế ngu, vơ hết cái ngu của thiên hạ. Thôi, chớ buồn mà chi, giờ chữ nghĩa chán chê thì vào đây với em cho quên hết sự đời. Đời có bốn cái ngu nhưng cũng có bốn cái khoái đó nghen anh”.
Tiểu Lục Thần Phong
