Khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng và mở màn một vòng leo thang mới trong cuộc chiến thương mại Mỹ–Trung, rất nhiều công ty Trung Quốc lập tức bị cuốn vào cơn địa chấn kinh tế ấy. Nhưng có lẽ không doanh nghiệp nào chịu tác động trực diện và mang tính biểu tượng hơn SHEIN — đế chế thời trang nhanh đã từng được xem là câu chuyện thành công toàn cầu tiêu biểu của Trung Quốc trong kỷ nguyên internet.
Chỉ vài năm trước, SHEIN là hiện tượng làm thay đổi ngành bán lẻ thời trang thế giới. Từ một công ty gần như vô danh ở Nam Kinh, hãng vươn lên thành “gã khổng lồ” thời trang trực tuyến với doanh thu hàng chục tỷ đô la, vượt mặt nhiều thương hiệu phương Tây lâu đời. Họ không sở hữu chuỗi cửa hàng sang trọng, không tổ chức các show diễn thời trang hào nhoáng, cũng không dựa vào các chiến dịch quảng cáo truyền thống.
Thay vào đó, SHEIN xây dựng cả một cỗ máy sản xuất dựa trên dữ liệu, thuật toán và tốc độ.
Nếu Zara từng khiến thế giới kinh ngạc vì có thể đưa một mẫu thiết kế từ bản vẽ ra cửa hàng trong vài tuần, thì SHEIN còn đi xa hơn thế: họ có thể tung ra hàng nghìn mẫu mới mỗi ngày. Những chiếc váy, áo crop-top, quần jeans hay phụ kiện chỉ cần xuất hiện trên TikTok hay Instagram là gần như ngay lập tức được sản xuất hàng loạt tại Quảng Châu, rồi gửi thẳng đến khách hàng ở Mỹ, châu Âu và khắp thế giới.
Toàn bộ mô hình của SHEIN phụ thuộc vào một nguyên tắc rất đơn giản: sản xuất cực nhanh, cực rẻ và vận chuyển trực tiếp từ Trung Quốc tới người mua.
Và chính nguyên tắc ấy lại khiến họ đặc biệt mong manh khi địa chính trị đổi chiều.
Trong nhiều năm, SHEIN tận dụng một quy định thương mại của Mỹ gọi là “de minimis” — cho phép các kiện hàng có giá trị dưới 800 USD được miễn thuế nhập khẩu và thủ tục hải quan phức tạp. Đây là chìa khóa giúp SHEIN đánh bại các đối thủ truyền thống: thay vì nhập container hàng hóa vào Mỹ như các hãng bán lẻ bình thường, họ gửi từng gói hàng nhỏ trực tiếp từ Trung Quốc đến người tiêu dùng.
Kết quả là giá bán gần như không tưởng. Một chiếc áo chỉ vài đô la. Váy dạ hội giá chưa bằng một bữa ăn nhanh. Người tiêu dùng Mỹ, đặc biệt là giới trẻ, phát cuồng.
Nhưng càng lớn mạnh, SHEIN càng trở thành mục tiêu.
Tại Washington, cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa ngày càng xem công ty như biểu tượng của những gì họ cho là mặt tối của toàn cầu hóa: lao động giá rẻ, sản xuất thiếu minh bạch, khai thác lỗ hổng thương mại và sự phụ thuộc ngày càng lớn của người Mỹ vào hàng hóa Trung Quốc.
Những chỉ trích nhắm vào SHEIN ngày một dữ dội.
Các nhà lập pháp Mỹ đặt câu hỏi về nguồn gốc bông vải mà công ty sử dụng, đặc biệt là khả năng liên quan đến Tân Cương — nơi Trung Quốc bị cáo buộc sử dụng lao động cưỡng bức đối với người Duy Ngô Nhĩ. SHEIN phủ nhận việc dùng lao động cưỡng bức và khẳng định họ yêu cầu các nhà cung cấp tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, sức ép chính trị vẫn không ngừng gia tăng.
Không chỉ vấn đề nhân quyền, SHEIN còn bị công kích vì tác động môi trường khổng lồ của mô hình “siêu thời trang nhanh” — thứ sản xuất quần áo với tốc độ chóng mặt để rồi nhiều món đồ chỉ được mặc vài lần trước khi bị bỏ đi.
Và rồi cuộc chiến thương mại quay trở lại.
Chính quyền Trump mới tuyên bố sẽ siết chặt, thậm chí loại bỏ, cơ chế miễn thuế de minimis đối với hàng hóa từ Trung Quốc. Nếu điều đó xảy ra, nền móng kinh doanh của SHEIN sẽ bị đánh thẳng vào trung tâm.
Giá thành sẽ tăng. Thời gian giao hàng sẽ chậm lại. Quy trình kiểm tra hải quan sẽ phức tạp hơn. Mô hình “từ nhà máy Quảng Châu đến cửa nhà khách Mỹ” vốn vận hành trơn tru như một dây chuyền vô hình có nguy cơ bị phá vỡ.
Điều trớ trêu là SHEIN đã dành nhiều năm cố gắng “phi Trung Quốc hóa” hình ảnh của chính mình.
Công ty chuyển trụ sở sang Singapore. Các giám đốc điều hành nhấn mạnh SHEIN là một doanh nghiệp toàn cầu chứ không đơn thuần là công ty Trung Quốc. Họ tuyển dụng các nhà vận động hành lang ở Washington, mở rộng kho hàng tại Mỹ và Brazil, đồng thời tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng sang Việt Nam và các nước khác.
Nhưng trong mắt nhiều chính trị gia Mỹ, điều đó không đủ.
SHEIN vẫn bị nhìn như một sản phẩm của hệ sinh thái sản xuất Trung Quốc — một biểu tượng cho năng lực công nghiệp khổng lồ mà phương Tây vừa ngưỡng mộ vừa lo sợ.
Cùng lúc ấy, công ty còn đối mặt với một nghịch lý khác: họ quá lớn để vô hình, nhưng lại chưa đủ “chính thống” để được chấp nhận.
SHEIN từng chuẩn bị kế hoạch IPO đình đám tại Mỹ, kỳ vọng đạt định giá hơn 60 tỷ USD. Thế nhưng tiến trình này liên tục bị trì hoãn vì áp lực chính trị và các câu hỏi pháp lý. Một số nghị sĩ Mỹ công khai phản đối việc để công ty niêm yết trên sàn chứng khoán New York.
Trong khi đó, ở Trung Quốc, SHEIN cũng không hoàn toàn được yêu mến. Dù thành công rực rỡ ở nước ngoài, công ty lại ít được biết đến trong chính thị trường nội địa. SHEIN gần như không bán hàng cho người tiêu dùng Trung Quốc. Họ là một công ty Trung Quốc được xây dựng để phục vụ thế giới — đặc biệt là nước Mỹ.
Và giờ đây, chính nước Mỹ lại trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với tương lai của họ.
Cuộc khủng hoảng của SHEIN phản ánh một sự thay đổi sâu sắc hơn trong quan hệ Mỹ–Trung. Trong nhiều thập niên, toàn cầu hóa vận hành dựa trên giả định rằng hiệu quả kinh tế quan trọng hơn địa chính trị. Nếu một công ty có thể sản xuất rẻ hơn, nhanh hơn và giao hàng tốt hơn, thế giới sẽ chấp nhận nó.
Giờ đây, giả định ấy đang sụp đổ.
Trong thời đại mới, nguồn gốc quốc gia của một công ty có thể quan trọng không kém sản phẩm mà họ bán. Chuỗi cung ứng không còn chỉ là vấn đề logistics; nó đã trở thành vấn đề an ninh quốc gia, chính trị và ý thức hệ.
SHEIN từng là hiện thân của giấc mơ internet toàn cầu: một công ty không biên giới, bán hàng cho mọi người ở khắp nơi bằng thuật toán và điện thoại thông minh.
Nhưng khi thế giới phân cực trở lại, không công ty nào thực sự “không biên giới” nữa.
Và SHEIN — thương hiệu từng lớn mạnh nhờ khoảng cách địa lý không còn quan trọng — giờ đang phải học cách sinh tồn trong một thế giới nơi biên giới lại trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Meaghan Tobin
(T.Vấn biên tập; ChatGPT chuyển ngữ)
