The NYT: So Long to Cheap Books You Could Fit in Your Pocket
Tác giả: Elizabeth A. Harris
(ChatGPT chuyển ngữ. T.Vấn biên tập và hiệu đính)]
Tạm Biệt Những Cuốn Sách Bỏ Túi Giá Rẻ
Dòng sách paperback đại trà — nhẹ tay, nhẹ ví — từng phủ kín các hiệu sách sân bay và quầy báo siêu thị. Có thể bạn sẽ không bao giờ mua một cuốn mới như vậy nữa.
Khi cuốn đầu tiên trong loạt Bridgerton được xuất bản vào năm 2000, nó ngay lập tức được nhận diện là một tiểu thuyết lãng mạn. Bìa sách mang sắc hồng và tím, sử dụng phông chữ uốn lượn, và giống như phần lớn tiểu thuyết tình cảm thời bấy giờ, nó được in dưới dạng paperback đại trà (mass market paperback). Nhỏ gọn, mỏng và in trên loại giấy mỏng manh với lề hẹp, đây là kiểu sách bạn có thể thấy trên các kệ dây kim loại ở siêu thị hoặc sân bay — và mua chỉ với vài đô la.
Nhưng những kệ sách ấy giờ gần như đã biến mất.
Sau gần một thế kỷ lưu hành rộng rãi, paperback đại trà đang dần đi đến bờ tuyệt chủng. Doanh số của định dạng này đã giảm suốt nhiều năm, bị lấn át bởi sách điện tử, audiobook kỹ thuật số, và cả những định dạng đắt tiền hơn như sách bìa cứng và trade paperback — “người anh em” to hơn và đắt hơn của paperback đại trà. Năm ngoái, ReaderLink — nhà phân phối sách lớn nhất cho các hiệu sách sân bay, hiệu thuốc và chuỗi bán lẻ lớn như Target và Walmart — tuyên bố sẽ ngừng kinh doanh paperback đại trà hoàn toàn.
“Bạn vẫn có thể tìm thấy chúng ở một vài nơi,” Ivan Held, Chủ tịch của Putnam, Dutton và Berkley (những nhãn xuất bản từng làm ăn phát đạt với paperback đại trà), cho biết. “Nhưng xét như một định dạng, tôi cho rằng nó coi như đã kết thúc.”
Ảnh: Tony Cenicola / The New York Times
Paula Rabinowitz, tác giả của cuốn lịch sử văn hóa về paperback mang tên American Pulp, truy nguyên “huyền thoại khai sinh” của ngành paperback hiện đại về giữa thập niên 1930. Khi đó, một biên tập viên sách người Anh tên Allen Lane tỏ ra vô cùng thất vọng với những lựa chọn đọc sách nghèo nàn tại một ga tàu ở Exeter, và quyết tâm mang những câu chuyện hay đến với đông đảo công chúng hơn. Sau đó, ông xuất bản các cuốn paperback nhỏ gọn, được xây dựng thương hiệu thông minh, và bán tại các cửa hàng chuỗi cũng như tiệm thuốc lá — với giá không quá một bao thuốc lá.
“Đó là một trong những công nghệ xuất bản xuất sắc nhất trong lịch sử thế giới,” Rabinowitz nhận định, “chính bởi vì bạn có thể nhét nó vào túi xách hoặc túi áo.”
Mức giá thấp đồng nghĩa với chi phí sản xuất rẻ. Vì gáy sách paperback đại trà được dán keo thay vì khâu chỉ, bìa sách thường bong ra, hoặc trang giấy có thể rơi rụng. Thư viện hiếm khi mua loại sách này, một phần vì chúng quá mong manh.
Tuy vậy, chúng lại cực kỳ phổ biến ở những nơi khác. Đến năm 1939, các paperback do Penguin Books phát hành đã có mặt tại Hoa Kỳ. Paperback đại trà từ Penguin và các nhà xuất bản khác, như Pocket Books, sớm được bán với giá 25 xu tại siêu thị và ga tàu — được phân phối bởi chính những công ty chuyên phát hành tạp chí và kẹo bánh.
“Có thể chỉ có vài trăm hiệu sách tại Hoa Kỳ, nhưng lại có hàng nghìn hiệu thuốc nhỏ, bến xe buýt và cửa hàng địa phương ở các thị trấn nhỏ,” Rabinowitz nói. “Đó là lý do chúng được gọi là ‘mass market’ — thị trường đại chúng. Khi ấy tồn tại một hệ thống phân phối rất mạnh để đưa những cuốn sách này đến tay người đọc.”
Ảnh: Tony Cenicola / The New York Times
Trong Thế chiến II, chính phủ Mỹ phát hành những cuốn paperback đặc biệt dành cho binh sĩ — những người không thể nghe radio khi đang ẩn nấp trong hố chiến đấu. Các cuốn sách được in theo chiều ngang để nhồi thêm chữ trên mỗi trang, và có kích thước vừa vặn với túi áo quân phục G.I.
Sau chiến tranh, sách và vũ khí là hai loại vật tư thời chiến duy nhất mà binh sĩ buộc phải trả lại. Các nhà xuất bản lo sợ rằng nếu không, hàng triệu cuốn paperback miễn phí sẽ tràn ngập thị trường Mỹ và tàn phá ngành xuất bản. Vì vậy, nhiều cuốn sách đã bị đổ bỏ tại những quốc gia nơi quân đội Mỹ từng tham chiến trước khi binh lính trở về nước.
Vào giữa thế kỷ 20, paperback đại trà — hay còn gọi là “pulps” — thường mang những bìa sách mà ngày nay có thể được xem là “nóng bỏng,” với hình ảnh phụ nữ cởi bỏ một phần trang phục. Nhiều cuốn thuộc thể loại viễn Tây, ly kỳ, hoặc self-help; thậm chí còn có các pulps dành cho độc giả đồng tính nam và nữ. Ngay cả những tác phẩm kinh điển khi được in dưới dạng paperback đại trà cũng thường được khoác lên những bìa sách táo bạo như vậy.
Trong nhiều thập kỷ, paperback đại trà được bán với số lượng khổng lồ. Một tác phẩm ăn khách thực sự có thể — như lời The Beatles từng nói — “kiếm cho bạn cả triệu đô chỉ sau một đêm.” Trong khi một cuốn bìa cứng thành công có thể bán được hàng chục nghìn bản, thì một paperback đại trà ăn khách có thể bán gấp hàng trăm lần con số đó.
Phóng viên sách Elizabeth A. Harris khám phá sự biến mất của paperback đại trà — và trò chuyện với Stephen King về ý nghĩa của paperback đối với ông.
Stephen King, bản thân là một tác giả paperback nổi tiếng, cho biết ông lớn lên với những cuốn sách 35 xu mua tại hiệu thuốc và cảm thấy buồn khi thấy định dạng này đi vào con đường như băng VHS. Khi còn trẻ, ông mua mọi cuốn tiểu thuyết paperback của John D. MacDonald mà ông có thể tìm được — và đôi khi cả những cuốn có “những cô gái xinh đẹp” trên bìa.
Paperback là những gì King có thể chi trả, và chính “tiền paperback,” ông nói, đã cho phép ông bỏ nghề dạy học để viết toàn thời gian. Khi New American Library mua bản quyền paperback cho tiểu thuyết đầu tay Carrie (1974), họ đã trả 400.000 USD.
“Chúng tôi sống nhờ số tiền đó,” King nói. “Tôi có thể viết sách. Tôi được tự do.”
Vào thập niên 1990, khi doanh số paperback đại trà bắt đầu sụt giảm, các công nghệ mới — nhỏ gọn hơn sách in và thường còn rẻ hơn — xuất hiện. Khi sách điện tử ra mắt, các nhà xuất bản lo rằng chúng sẽ thay thế hoàn toàn sách in.
Điều đó đã không xảy ra. Theo Hiệp hội Các Nhà Xuất Bản Mỹ, sách in vẫn chiếm khoảng 75% tổng doanh số sách. Nhưng paperback đại trà lại là một trong những nạn nhân.
Theo Circana BookScan, đơn vị theo dõi phần lớn doanh số sách in tại Hoa Kỳ, khoảng 103 triệu cuốn paperback đại trà được bán vào năm 2006 — ngay trước khi Kindle ra mắt. Năm ngoái, con số này đã giảm xuống dưới 18 triệu.
Trong thập kỷ qua, số lượng tựa sách paperback đại trà mà các nhà xuất bản cung cấp tại Hoa Kỳ cũng giảm — nhưng không mạnh bằng doanh số — từ khoảng 54.000 xuống còn 44.000. Không phải các nhà xuất bản là bên dẫn đầu sự rút lui khỏi paperback đại trà. Chính người đọc mới là những người thay đổi.
Ảnh: Tony Cenicola / The New York Times
Sách điện tử đã “chuyển hóa” nhiều độc giả trung thành của paperback đại trà. Độc giả tiểu thuyết tình cảm — những người có thể đọc nhiều cuốn mỗi tuần — trước đây thường mua paperback theo lô. Họ cũng là nhóm đầu tiên chuyển sang máy đọc sách điện tử, có thể lưu trữ hàng nghìn đầu sách — nhiều trong số đó còn rẻ hơn paperback đại trà.
Paperback đại trà không chỉ bị “ăn mòn” bởi công nghệ số. Giờ đây, độc giả dường như sẵn sàng chi tiền cho những định dạng lớn hơn, đắt hơn như trade paperback và sách bìa cứng. Và người đọc tiểu thuyết tình cảm thậm chí sẵn lòng chi gấp ba hoặc bốn lần giá paperback để mua những bản bìa cứng sang trọng, có viền giấy nhuộm màu hoặc các chi tiết trang trí cầu kỳ.
“Chúng tôi theo người tiêu dùng,” Dennis Abboud, CEO của ReaderLink, nói. “Trong trường hợp của paperback đại trà, người tiêu dùng đã lên tiếng. Họ đơn giản là không còn muốn nó nữa.”
Không phải mọi tựa sách paperback đại trà đều biến mất ngay lập tức. Các tác phẩm kinh điển như To Kill a Mockingbird, The Catcher in the Rye và 1984 vẫn được bán cho trường học dưới dạng paperback đại trà vì chi phí thấp. Vintage — một nhãn xuất bản — cho biết họ đã xuất xưởng hơn 210.000 bản paperback đại trà của A Raisin in the Sun trong năm 2025 — một con số rất lớn đối với một cuốn sách.
Định dạng này cũng vẫn thu hút những người sưu tầm. Hiệu sách Strand tại New York bán hàng nghìn bản paperback đại trà cũ mỗi năm, theo June Amelia, nhân viên thu mua sách cũ của cửa hàng; một số nhà sưu tập và người bán lại thậm chí chi hàng trăm đô la cho chúng.
Tuy nhiên, về mặt tài chính, định dạng này ngày càng kém hiệu quả. Abboud cho biết chi phí sản xuất một cuốn paperback đại trà chỉ rẻ hơn khoảng 30 xu so với trade paperback — trong khi bản trade có thể bán đắt hơn đến 6 USD.
Ảnh: Tony Cenicola / The New York Times
Hudson — một chuỗi bán lẻ vận hành hơn 1.000 cửa hàng tại các trung tâm giao thông khắp Bắc Mỹ — từng là nhà bán paperback đại trà lâu năm, cạnh kẹo cao su, báo chí và gối du lịch. Chuỗi này đã bắt đầu loại bỏ paperback khỏi các cửa hàng tiện lợi của họ vài năm trước và chính thức ngừng bán hoàn toàn vào năm 2025. Sara Hinckley, người phụ trách mảng sách và truyền thông Bắc Mỹ cho công ty mẹ Avolta, cho biết các hiệu sách chuyên biệt của Hudson hiện chỉ còn bày bán một lượng rất nhỏ paperback đại trà.
Ngay cả loạt sách Bridgerton cũng không còn được in dưới dạng paperback đại trà. Khi các hiệu sách bán hết hàng tồn kho, chúng sẽ không được in lại — nhưng độc giả vẫn có thể mua phiên bản trade paperback hoặc bìa cứng.
Landon DeLille, 18 tuổi, mang giày Converse và quần jeans xanh, đang lục tìm trong thùng paperback cũ tại hiệu sách Strand trong chuyến thăm New York tháng trước. “Nếu không có những cuốn này, có lẽ tôi đã không bước vào thế giới đọc sách như bây giờ,” cậu nói.
DeLille rút ra một bản paperback đại trà của Those About to Die (Daniel P. Mannix), với những trang giấy đã ngả vàng vì thời gian. Giá gốc in trên bìa là 35 xu.
“Cuốn này xuất bản năm 1958, nói về đấu sĩ La Mã,” DeLille nói. “Ngầu thật.”
Cuối cùng, cậu không mua cuốn đó. Thay vào đó, cậu mang về một tuyển tập truyện ngắn mang tên A Letter to Harvey Milk, có chữ ký của tác giả Lesléa Newman.
Cuốn sách đó là một bản trade paperback.
(Alexandra Alter đóng góp tư liệu.)
Chú thích
Mass market paperback: Sách bìa mềm khổ nhỏ, giá rẻ, in số lượng lớn để phân phối đại trà.
Trade paperback: Sách bìa mềm khổ lớn hơn, giấy tốt hơn, giá cao hơn paperback đại trà.
Pulps: Tên gọi xưa cho paperback rẻ tiền, in trên giấy bột gỗ chất lượng thấp.
ReaderLink: Nhà phân phối sách lớn cho các chuỗi bán lẻ tại Mỹ.
Circana BookScan: Dịch vụ theo dõi doanh số sách in tại Hoa Kỳ.
