Bát Mã – Tranh (sơn dầu): MAI TÂM
Chuyện cứ như thật, năm hết Tết đến tình cơ vồ được chữ nghĩa trên mạng…
”…Trong văn học Hà Nội, Tố Hữu có tên…đao phủ thủ (chữ của nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn). Thêm chuyện Nguyễn Đình Nghi con nhà văn Thế Lữ thổ lộ: “Ông cụ tôi không hề hé ra một lời nào về hoạt động cộng sản của cụ. Nhưng khủng bố đỏ thì ghi lại và nói cho con trai ghi chép, như đoàn kịch Anh Vũ của cụ đang dựng diễn ở Huế thì Việt Minh lùng bắt cụ để thủ tiêu, khi này cụ hoạt động cho VNQDĐ, may mà cụ trốn được. Dạo ấy Tố Hữu phụ trách Xứ ủy Trung kỳ để trừ Việt gian ghê lắm. Chính Tố Hữu truy sát các trí thức thân sĩ suốt cả dẻo Trung bộ…”.
Sau đấy, Tết đến về Hà Nội, số là…
Là ăn cơm mới nói chuyện cũ năm 54, tôi láo ngáo đeo tầu há mồm vào Nam, thằng em họ lớ ngớ ở lại theo kháng chiến cuối…mùa thu chết. Sau 75, may mà nó…chưa chết, vì vậy tôi ghé thăm người anh em xã hội chủ nghĩa. Thằng em là phó biên tập báo Nhân Dân, bèn hỏi: “Chú làm gì mà…cây đa cây đề quá thế vậy?”. Nó êm ả hoa rơi cửa Phật: “Báu gì, phó khác gì phó rèn, phó cối, họ không có chó bắt…em ăn cứt vậy thôi”. Nó ở nhà quê theo cái cày ngắm đít trâu, học hết lớp ba là hết đất rồi đi bộ đội. “Đột biến” nó được “điều” về Hà Nội tới trường viết văn Nguyễn Du học làm văn. Bởi nhẽ đó tôi nhờ nó dẫn đi thăm…
Nghe vậy, nó ủng oẳng: “Bác rõ rách chuyện”.
Nói rồi rồ xe tới phố Phan Đình Phùng, trên xe nó kể chuyện Cây táo nhà ông Lành…
“…Vườn nhà ông khá rộng, có nhiều cây ăn quả như chuối, mãng cầu, vú sữa, táo. Những đêm nghe tiếng táo rụng ngoài vườn, ông Lành chỉ mong chóng sáng để được thấy lũ học trò đi qua nhặt táo. Một buổi sáng ông đang hí húi buộc cái nạng, chống cây táo ngả xuống vườn vì nặng quá, bỗng “bộp!”, một hòn đất rơi trúng đầu ông.
Ngẩng lên, ông Lành thấy thằng Thìn đang trân trân nhìn ông. Nó lắp bắp:
– Cháu…cháu lỡ…Ông tha…
Đang cơn bực mình, đang ngồi lúi húi như cóc nhảy, ông Lành nhảy dựng lên, ném cây rựa xuống sân đánh “bịch”, giọng chua như mẻ:
– Ông, ông cái con khỉ…”
Truyện “Cây táo nhà ông Lành” in trên tuần báo Văn Nghệ, tác giả của nó, cây bút trẻ Hoàng Cát họa vô đơn chí rơi vào cái “nghi án” văn chương. Hoàng Cát, “tình trai“ của Xuân Diệu, khi lên đường vào B được Xuân Diệu tặng thơ với lời yêu đương: Ôi Cát! Hôm vừa tiễn ở ga – Chưa chi ta đã phải chia xa. Nhưng khi trở về Hà Nội viết truyện cây táo trong sân nhà ông Lành đăng báo bị “đánh” đòn hội chợ, Xuân Diệu đã làm mặt lạ ngó lơ.
Mọi người đều hiểu rằng truyện ngắn trên đã mắc một cái tội tày đình là…“phạm húy”. tới Tố Hữu. Có bài xã luận rất “căng” quy chụp cho Hoàng Cát nhiều “tội danh” rất nặng nề. Sau cùng, anh bị treo bút mà không biết mình bị “tội” gì. Năm đó Hoàng Cát 37 tuổi, vì không được hưởng chế độ hưu, mất luôn chế độ trợ cấp của một thương binh. Anh chỉ còn mỗi chân phải. Và một mảnh đạn nhỏ vẫn còn nằm trong hộp sọ của anh. Mấy chục năm qua, để kiếm sống, anh đã phải bán nước chè chén vỉa hè, cuộn thuốc lá, bỏ mối thuốc lào.
Được thể rồ chữ tôi hóng hớt nhà văn Kim Lân nói chuyện với bạn…
“…Tớ viết Con chó xấu xí sau khi xảy ra chuyện Nhân văn Giai phẩm. Lúc bấy giờ Tố Hữu xướng ra việc đấu tố Nhân văn Giai phẩm có 5 người không tham gia: Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nguyên Hồng và tớ không viết bài “đánh”. Vì không tham gia, nên người ta ghét.Nguyễn Công Hoan đọc xong bảo: “Thằng này ngu bỏ mẹ, tự nhận mình là con chó”. Ông Văn Cao nói: “Gớm cậu đánh võ kín quá làm tôi sợ”.
Một lúc sau tiếp: Tớ kể một chuyện về Nam Cao. Năm 1951, Tố Hữu nói phải lột xác, chứ lý lịch lập trường hôi hám quá. Một hôm Nam Cao đọc bản thảo để tổ văn nghệ góp ý. Đọc nửa chừng, Nguyên Hồng cười phá lên: “Nam Cao lột xác bịa hay quá”. Sau đó vài tháng, Nam Cao nhận công tác vào khu III. Nam Cao bị Tây bắn chết. Tô Hoài bảo tớ: “Nam Cao nếu còn sống không vướng vào Nhân Văn cũng sa vào xét lại như các cậu”.
Sau khi Nam Cao chết không lâu, Tố Hữu lại bảo tớ lên đường. May mà tớ nhát vì nghĩ đến Nam Cao. Tớ bảo anh giao liên cho thuyền ghé vào dưới bến một quãng xem sao. Tớ nghe lính Tây đang đợi sẵn xuỵt chó, tiếng đạn lên nòng xoành xoạch. Hãi quá. Khoảng nửa giờ, lính Tây kéo nhau đi. Thế là thoát. Hú vía! Không thì lại như Nam Cao…”.
Vừa hết chuyện Kim Lân, Nam Cao, xe chạy sắp tới căn nhà số 76. Thằng em làm văn dẽ dàng về bài viết của cháu ông và cây táo thế này…
“…Mọi năm, trên đường đi chúc Tết, tôi (Phùng Quán) thường vẫn đi xe đạp ngang qua trước cổng biệt thự của nhà thơ trên đường Phan Đình Phùng. Cảnh tượng tưng bừng, tấp nập trước cổng biệt thự tôi không tả nổi. Ôtô đủ màu sắc, nhãn hiệu, choáng lộn như vừa xuất xưởng, đỗ một hàng dài san sát. Công an mặc lễ phục đi lại dọc vỉa hè. Lính cảnh vệ oai nghiêm bồng súng đứng gác bên cổng sắt đồ sộ (…). Nhưng Tết này, trước cổng biệt thự vắng teo. Không chiếc ôtô nào, không công an cũng chẳng lính cảnh vệ. Hai cánh cửa khép hờ, ai vào cứ việc đẩy cửa mà vào y như thể dân thường. “Tết này là đúng ba mươi hai cái Tết anh không đến chúc Tết cậu”, tôi nói với vợ, tay khẽ khàng đẩy cánh cổng sắt. Tôi bâng khuâng đưa mắt nhìn cây táo già sát bên rào sắt trước tiền sảnh biệt thự. (…) Nhìn cây táo tôi chạnh nhớ đến anh lính trẻ thương binh Hoàng Cát viết văn. Chỉ vì cây táo này mà anh phải mang họa vào thân.
(…)
Vợ chồng tôi xin phép cậu ra về. Nhà thơ khoác vai tôi một bên, vợ tôi một bên lững thững đi ra cổng. Nhà thơ nói với vợ tôi: Thằng Quán nó dại…Khi ra gần đến cổng sắt, nhà thơ dừng lại, nói tiếp như vẫn không dứt dòng suy nghĩ của mình: Mà cậu cũng dại…Mấy ly rượu Tết làm cái lưỡi tôi phóng túng, tôi bật cười to: Thưa cậu, thì chính cậu đã viết điều đó trong thơ: Ai nên khôn mà chẳng dại một đôi lần…”.
Khi này, cả hai đang đứng trước cổng biệt thự, thằng em gọ gạy…
Bác rồ chữ chả biết đếch gì sất! Thơ ông thì đòi giải nhất, không chịu nhường cho ai (tập Việt Bắc, 1956). Như một nhà thơ lão làng đã viết. Câu thơ Việt Bắc: Mường Thanh, Hồng Cúm, Him Lam – Hoa mơ lại trắng vườn cam lại vàng theo phân tích của nhà thơ nọ là hai câu thơ mẫu mực, vì bố ai dám cãi…hoa mơ không trắng vườn cam không vàng.
Bỗng dưng nó lưỡi đá miệng…
Ấy đấy, ngày ở chiến khu Việt Bắc, anh em văn nghệ rỉ tai nhau một lần Tố Hữu định đọc thơ cho Văn Cao nghe, nhưng ông Văn Cao gạt đi: Thơ cậu như vè có gì mà đọc. Thằng em góp nhóp chuyện rỉ tai về Tố Hữu nhiều lắm. Nhất là cái hồi ông Tố Hữu làm phó thủ tướng, có tin đồn thổi ông có thể làm tổng bí thư. Vì vậy ông biểu lộ cư xử với tướng Giáp để chứng tỏ mình sắp làm lớn, nênông đã xoá câu thơ của mình về tướng Giáp trong bài Hoan hô chiến sĩ Điện Biên.
Về cái hách tác giả Nhật Hoa Khanh nói khá kỹ chuyện này…
“…Có lần trên màn tivi, quay cảnh đón phó thủ tướng Tố Hữu công cán ở nước ngoài về. Nhiều cán bộ cao cấp có mặt ở sân bay chờ đón. Lần lượt Tố Hữu đi bắt tay từng người. Khi ông Giáp giơ tay, Tố Hữu quay đi chỗ khác như mải nói chuyện với ai. Những người ngồi xem tivi cùng tôi (Nhật Hoa Khanh) bình phẩm: Quá lắm! Hách quá lắm!…”..
Rồ chữ tôi lây dây: Ông Tố Hữu hách lắm chăng?. Nó dón chuyện ông Võ Văn Kiệt lúc đang lên ở miền Nam bị Tố Hữu hách xằng “mắng” là “nó”: Bộ nó tưởng nó là ông vua con ở Sài Gòn hả.
Ghé thăm thằng em, thăm cây táo, rồ chữ tôi hỏi thêm chuyện về nhà văn, nhà thơ ở Hà Nội. Bởi chưng gần đây có nghi vấn văn học về Nguyễn Khải phản tỉnh ra tuỳ bút Đi tìm cái tôi đã mất. Chế Lan Viên qua Di cảo thơ. Tố Hữu có Lời tâm sự lúc cuối đời mà trong chốn làng văn xóm chữ có nghi vấn Tố Hữu phản tỉnh “giả hay thật”. Bèn hỏi
Thằng em đắng đãi cuộc phỏng vấn của Nhật Hoa Khanh từ năm 1997, bị ngâm tôm tới năm 2004 mới in ấn 58 trang khổ lớn. Ông khẳng định bà Vũ Thị Thanh (trước kia là thư ký của Tố Hữu) có mặt trong cuộc phỏng vấn kéo dài một tháng tại tư gia.
Rồ chữ tôi hỏi về “những chuyện Tố Hữu không nói”. Làm như đợi dịp này từ lâu lắm rồi, nó túm tó những gì qua tập tài liệu đã được ghi âm…
“…Nhắc đến các văn nghệ sĩ trong nhóm Nhân văn Giai phẩm bị đánh tơi bời như Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Phùng Quán, Hữu Loan, Quang Dũng, sau khi khen từng người cùng những tác phẩm của họ, Tố Hữu nhận xét:
Tất cả 6 anh đều góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng một nền văn học Việt Nam giàu tính hiện thực, tính phê phán, tính hiện đại và tính truyền thống. Tất cả 6 anh đều bền bỉ tiến bước dưới ngọn cờ cách mạng. Tất cả 6 anh đều là những nhà văn nghệ luôn luôn giữ vững phẩm vàng đạo đức của người cầm bút. Tất cả 6 anh đều xứng đáng được trao tặng những giải thưởng cao quý và những huân chương cao quý….” (trích tr 34 Gặp Tố Hữu tại biệt thự 76 Phan Đình Phùng của Nhật Hoa Khanh)
Tiếp, thằng em mà rằng Tố Hữu còn nói về nhiều anh chị em khác, toàn khen là khen, với lời rất tốt đẹp. Nhưng qua cuộc chống nhóm Nhân văn Giai phẩm do chính Tố Hữu viết, với tiêu đề dài ngoằng ngoẵng: “Qua cuộc đấu tranh chống nhóm phá hoại Nhân văn Giai phẩm trên mặt trận văn nghệ”, đã in thành sách, nhà xuất bản Văn Hoá, 1958, trong Thư viện Quốc gia. Nhận định tổng quát về Nhân văn Giai phẩm, Tố Hữu đã viết:
“…Lật bộ áo Nhân văn Giai phẩm thối tha, người ta thấy ra cả một ổ phản động toàn những gián điệp, lưu manh, trốt-kít, tư sản phản động, quần tụ trong những tổ quỷ với những gái điếm, bàn đèn, sách báo chống cộng, phim ảnh khiêu dâm…“ (tr 9. Sđd).
Với Hoàng Cầm, thằng em đùm đậu qua cái nhìn của Tố Hữu…
“…Bên kia sông Đuống đồng nghĩa với sự bất tử. Chỉ riêng Bên kia sông Đuống cũng đủ đưa Hoàng Cầm lên đài danh dự. Tôi đã đọc Kiều Loan trong 3 thời điểm khác nhau sau giải phóng miền Nam. Cả 3 lần, tôi đều chỉ có một ý nghĩ: Sau giải phóng Miền Nam đến nay chưa ai dựng kịch Kiều Loan là một thiếu sót lớn. Chúng ta biết: Trong khoảng 60 năm nay, Hoàng Cầm là tác giả mấy chục tác phẩm thuộc nhiều loại hình nghệ thuật.
Tôi đặc biệt cảm ơn nghệ sĩ Hoàng Cầm về lời phê bình sắc sảo, chính xác và chân thành của anh bốn mươi năm trước đây đối với tập thơ Việt Bắc…”.
Đột dưng thằng em làm văn lêu bêu: Bác ăn chữ mẻ bát thiên hạ nhưng bác có hay biết Hoàng Cầm phê bình sắc sảo, chính xác như thế nào chăng?
Như thế này nhá…
Với tập thơ Việt Bắc, Hoàng Cầm một lần chê thơ Tố Hữu thiếu chất sống thực tế, “nhạt nhẽo”, “hời hợt”, chỉ “lởn vởn” ở bên ngoài chứ không đột phá vào khía cạnh nào của tâm hồn, những câu văn “đèm đẹp” “rủ rỉ” một lát rồi thôi, chỉ thấy những hình ảnh chung chung, gặp bất cứ ở chỗ nào, khi ca tụng lãnh đạo thì “đao to búa lớn”, bài “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên” giống như “một vại nước to”, “tràn đầy”, “loãng quá”.
Sau đấy nó đong đảy chuyện nhà báo Hoàng Hưng từ Sài Gòn ra Hà Nội xin cụ Hoàng Cầm tập thơ chép tay Vê Kinh Bắc. Hoàng Hưng bị “cá chìm” (tiếng lóng chỉ công an thường phục) dàn cảnh bắt ở quán rượu và bị đi tù hơn ba năm qua vụ án mà Hoàng Hưng đặt tên là “Vụ án văn tự” hay “Về Kinh Bắc: một vụ án hậu Nhân Văn”. Trong lúc Hoàng Cầm bị tù cùng với Hoàng Hưng, một số trí thức Pháp vận động thả ông. Tin đến tai, Tố Hữu phán một câu xanh rờn: “Nước ngoài can thiệp hả? Giam nó thêm một năm nữa cho nó biết”.
Vẫn chưa hết, về Trần Dần. Nó lại này nhá…
“…Sau Hoàng Cầm, Trần Dần cũng là cây bút hạng nặng. Cũng như thơ Hoàng Cầm, thơ Trần Dần có nhiều đổi mới về nội dung và nghệ thuật phản chiếu tâm hồn dân tộc và phản chiếu cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam. Văn xuôi của anh, Người về lớp lớp, về căn bản, có giá trị hiện thực rất cao. Người người lớp lớp là một khẩu pháo binh chủng pháp của văn học Việt Nam thế kỷ 20. Theo tôi nên sớm tái bản. Ngoài ra, phải kể đến Hữu Loan, Lê Đạt và Phùng Quán, 3 nhà thơ 3 vẻ khác nhau nhưng cùng sâu sắc, nóng bỏng tình chiến đấu nhưng không kém phần lãng mạn…”. (trích Nhật Hoa Khanh)
Ngỡ xong, nó ba điều bốn chuyện về Trần Dần và Hoàng Cầm…
Hồi Hoàng Cầm cho in tập Giai phẩm mùa xuân, có đăng bài của Trần Dần. Tố Hữu triệu tập mấy người đến họp có Văn Phác, Chế Lan Viên…Tố Hữu cầm cuốn Giai phẩm mùa xuân và hỏi mọi người: Các anh thấy tập sách này thế nào? Không ai dám trả lời, vì không đoán được ý Tố Hữu. Chế Lan Viên nhanh trí, đoán trúng ý thủ trưởng: Cuốn sách đại phản động! Tố Hữu hỏi Văn Phác: Hiện nay nó đang ở đâu?Văn Phác đáp: Thưa, anh ấy đang đi thực tế ở Yên Viên. Tố Hữu ra lệnh cho Văn Phác:
– Gọi nó về, bắt lấy nó.
Như xẩm vớ được gậy thằng em cắp nắp…
Nhà thơ Hoàng Cầm kể rằng, nhà văn tướng quân Trần Độ trưởng ban Văn hoá văn nghệ của Đại hội đảng lần VI, tổng bí thư là ông Nguyễn Văn Linh, người đẫ giúp ông Linh tuyên bố những câu đáng ghi vào lịch sử văn nghệ: “cởi trói cho văn nghệ sĩ ” – “các văn nghệ sĩ hãy tự cứu lấy mình” – “không bẻ cong ngòi bút” – “trình bày sự thật”…v..v…
Trong cái không khí cởi mở ấy của Nghị quyết 5/BCT về văn học nghệ thuật, nhà văn Trần Độ đến gặp Tố Hữu và hỏi ông về thái độ đối với anh em Nhân văn Giai phẩm bấy giờ.
Tố Hữu với giọng trọ trẹ xứ Huế:
– Tiếc quả! Tiếc quả! Hồi ấy tôi không tiêu diệt hết chúng nó đi.
Thằng em lờ đờ như cá ngộp nắng…
Gần ngày chiến thắng Điện Biên Phủ, Hội văn nghệ Việt Nam họp trên đồi Nhã Nam. Cuộc đấu tố của văn nghệ sĩ diễn ra gay gắt căng thẳng dưới sự chỉ đạo của Tố Hữu. Người ta đã vu cáo những chuyện tày trời, quyết liệt dồn Ngô Tất Tố vào tận chân tường. Tác giả Lều chõng và Việc làng đã phạm tội “phục cổ” nhằm mục đích gì? Đêm 20 tháng 4 năm 1954, Ngô Tất Tố đã thắt cổ tại nhà ở Yên Thế, Bắc Giang. Cái sự chết của nhà văn khắc nghiệt đến mức nghĩa trang liệt sĩ xã ở địa phương đã…từ chối không cho chôn.
Đã từ lâu, nhiều người mong muốn Tố Hữu hãy xin lỗi những người đã chết như Nam Cao, Ngô Tất Tố. Nhất là anh em Nhân văn Giai phẩm lấy một tiếng. Như nhà viết kịch Bửu Tiến đã làm trong một đại hội nhà văn. Gần đây nhiều anh em văn nghệ hùa theo Tố Hữu “đánh” anh em Nhân văn Giai phẩm hồi ấy, nay đã nhận sai lầm, họ đã đến từng nhà xin lỗi từng người. Cho lòng mình nhẹ nhõm, cho lòng bạn nhẹ nhõm. Nhưng Tố Hữu đã không làm. Trong Lời tâm sự của Tố Hữu, tác giả Nhật Hoa Khanh đã viết: “Không thấy lời nhận lỗi hoặc xin lỗi những nạn nhân trước đây của mình, ai cũng được Tố Hữu đánh giá rất cao, rất tốt đẹp, chỉ thấy khen là khen. Như Tố Hữu rất tốt với mọi người, không thù ghét ai”.
Vậy mà sau khi thu băng xong, Tố Hữu nói với Nhật Hoa Khanh:
“…Trước khi gửi đăng bài báo viết buổi trò chuyện thân mật này, anh nên gửi bản thảo đến chị Nghiêm Thúy Băng (vợ Văn Cao), chị Quang Dũng, gia đình các anh Nguyễn Tuân, Nguyên Hồng, v…v… Ngoài ra, nên gửi đến các anh Hữu Loan, Lê Đạt, Phùng Cung…”.
Hốt nhiên trong trí nhớ mù sương của rồ chữ tôi ẩn hiện tác giả Con ngựa già của chúa Trịnh đã “trơ xương cùng tuế nguyệt” trong nhà tù Hỏa Lò, Bất Bạt, Phong Quang 12 năm. Ra tù, Phùng Cung còn bị vùi dập cho đến cuối đời. Bèn hỏi tới nữa. Thằng em dẫn nhời Tố Hữu trong tập Gặp Tố Hữu tại biệt thự 76 Phan Đình Phùng.…(1)
“…Nhà văn Phùng Cung cũng cần được minh oan cùng với truyện ngắn Con ngựa già của chúa Trịnh. Cần lắm. Con ngựa già của chúa Trịnh chỉ là con ngựa già của chúa Trịnh mà thôi. Không có ẩn ý gì xấu như bốn mươi năm trước đây một số người lầm tưởng. Ngay những năm đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, Phùng Cung đã được đồng nghiệp nhìn nhận như một cán bộ văn nghệ đầy nhựa sống, và rất chân thành. Với những ưu điểm nổi bật ấy, suốt cuộc đời mình, anh đã đi cùng dân tộc, đi cùng cách mạng…”
Về cụ Văn Cao, nó đưa ra “tâm sự” của Tố Hữu…
“…Thiên thai là ca khúc dạt dào và thấm đậm chất lãng mạn trong chuyện cổ dân gian. Thiên thai bay bổng, xa vời nhưng vẫn gắn cuộc sống nơi trần thế. Người Hà Nội rất tự hào về những bài hát trữ tình lừng danh của Văn Cao về thủ đô ngàn năm văn vật. Nhớ quá Văn Cao những ngày ở Việt Bắc…”.
Mãi đến khi này, thằng em mới mở cánh cổng khép hờ dẫn vào nhà có cây táo…
Vào đến phòng khách, rồ chữ tôi bắt gặp hồn ma bóng quế Tố Hữu đang ngồi ở bộ sa lông. Khách của ông là nhà phê bình văn học cổ đại Hà Nội…
“…Ấn tượng khó quên nhất của tôi (Nguyễn Đăng Mạnh) là ông nói rất nhiều. Tôi nhớ ông nói từ hai giờ chiều. Nói rất bốc. (…) Thực tình lúc ấy tôi mót đi tiểu quá. Lúc đó, thực bụng tôi nghĩ: Trên đời không có gì nhảm nhí bằng chuyện văn chương, chỉ có đi tiểu là quan trọng nhất. Không hiểu sao, ông lại còn giữ tay, nói tiếp mấy câu nữa. Sợ quá!
Hết quyền lực rồi, những năm cuối đời, ở Tố Hữu, có chuyện này cũng lạ: Thường phủ nhận những điều mình đã nói, và đã làm. Tố Hữu nói ngược hẳn những điều ông nghĩ, ông viết và ông làm trước đây đối với các nhà văn thuộc nhóm Nhân văn Giai phẩm. Ngược hẳn lại như quay 180 độ, khiến rất khó tin là có thật. Những điều mình đã nói, đã làm, nhưng không đến nỗi quá quắt như trong bài phỏng vấn của Nhật Hoa Khanh. Tô Hoài nói: Những sự kiện, những chi tiết trong bài phỏng vấn đều có thật cả, chỉ có điều Tố Hữu nói ngược lại. Vì anh Nhật Hoa Khanh có ghi âm, còn giữ băng ghi âm mà.
Sau khi chết, không thể ngờ Tố Hữu xuống giá nhanh chóng và thảm hại đến thế. Ở khoa Văn đại học Sư phạm Hà Nội: Hàng năm cán bộ giảng dạy phải hướng dẫn hàng trăm sinh viên làm luận án thạc sĩ, tiến sĩ. Đề tài quanh đi quẩn lại khai thác mãi những Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Tuân, Nguyên Hồng, Nam Cao, Thạch Lam, Xuân Diệu, Nguyễn Bính…hầu như đã cạn kiệt. Rất bí. Cả thầy lẫn trò đều bí.
Vậy mà không ai chịu làm về Tố Hữu. Vì vậy nếu Tố Hữu sống lại chắc buồn lắm…”.
Bởi nhẽ rồ chữ tôi cũng đang bí. Nhưng may gặp Con ngựa già của chúa Trịnh. Thế nên mới chẻ câu chặt chữ để có bài viết dài hơi dầy chữ này với tựa đề: Thiên mã cùng đồ.
Với Thiên mã cùng đồ, rồ chữ tôi dàn trải in hịt trong truyện Xông đất nhà thơ Tố Hữu của Phùng Quán. Thêm nữa, hai anh em tôi nghe…hồn ma bóng quế ông nói chuyện văn chương giống như nói chuyện với nhà phê bình văn học Hà Nội từ hai giờ trưa đến bảy giờ chiều. Rồ chữ tôi nào khác gì nhà làm văn học cây đa, cây đề cũng có tật đi tiểu vặt. Sau khi nghe ông nói liên miên, rất bốc, bèn bấm tay thằng em ra về vì trời đã tối đất rồi.
Ra khỏi cổng, nhìn lại quang cảnh căn biệt thự đìu hiu i xì như câu văn trong bài Phùng Quán xông đất nhà ông cậu, căn nhà 76 Phan Đình Phùng: “Toàn bộ vẻ đẹp u trầm và sâu sắc đến kinh người…”. Như Phùng Quán, rồ chữ tôi không thấy công an, lính cảnh vệ, chiếc xe con màu trắng, chiếc ô-tô đen.
Chỉ còn lại cây táo già khú với một bóng người.
Bèn đục chữ đẽo câu, rồ chữ tôi viết tiếp hệt như trong bài Cây táo nhà ông Lành:
Bóng người bắt gặp thằng Thìn đang trân trân nhìn mình. Nó lắp bắp:
– Cháu…cháu lỡ!… Ông tha…
Bóng người đứng phắt lên ư hừm:
– Ông, ông cái con khỉ.
Thắng Thìn ù té chạy về, nói với bạn:
– Đi qua cây táo như mọi khi, tao vào nhặt trái rụng. Bỗng có tiếng ư hừm ồ ồ kỳ lắm! Nhìn khắp nơi chừng như có bóng người ngồi trên cây táo. Tao dòm lên, thì eo ôi:
– Một cái sọ dừa đen ngòm trên ấy!
Thạch trúc gia trang
(Tết Bính Thân 2016)
Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
(sửa chữa 2020, 2024)
(1) Tác giả Nhật Hoa Khanh phỏng vấn Tố Hữu một tháng.
(có thâu băng). Sau một thời gian dài (1997-2004) mới được
in thành tập (58 trang khổ lớn) tựa đề:
Gặp Tố Hữu tại biệt thự 76 Phan Đình Phùng
Nguồn: Lại Nguyên Ân, Lý Hồng Nhân, Thụy Khuê
Trần Đỉnh, Xuân Sách, Đặng Vương Hưng, Bá Kiên
