ĐỒNG USD, DẦU MỎ VÀ SỰ TRỖI DẬY CỦA NGA – TRUNG QUỐC
Trong lịch sử hiện đại, sức mạnh của Hoa Kỳ không chỉ nằm ở quân sự mà còn ở hai trụ cột then chốt: đồng USD và vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị – đặc biệt là các cuộc xung đột kéo dài và tốn kém – luôn có nguy cơ làm xói mòn chính những nền tảng đó.
Căng thẳng và xung đột liên quan đến Iran, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu phụ thuộc nặng nề vào khu vực Trung Đông, đã tạo ra một nghịch lý: chiến tranh không chỉ gây tổn thất trực tiếp mà còn làm thay đổi cán cân quyền lực kinh tế – tài chính theo hướng bất lợi cho chính nước khởi phát.
DẦU MỎ – ĐÒN BẨY CỦA QUYỀN LỰC
Eo biển Hormuz là huyết mạch của thương mại năng lượng toàn cầu. Khi khu vực này bất ổn, giá dầu gần như chắc chắn biến động mạnh.
Trong một thị trường như vậy, những quốc gia có khả năng cung cấp dầu thay thế sẽ được hưởng lợi. Nga, với trữ lượng và năng lực xuất khẩu lớn, có thể tận dụng giá cao để gia tăng nguồn thu – từ đó củng cố ngân sách, trong đó có ngân sách quốc phòng.
Đồng thời, khi Iran sử dụng đòn bẩy địa lý để kiểm soát dòng chảy năng lượng và tiến hành các thỏa thuận riêng lẻ với những đối tác như Trung Quốc hay các nước châu Á, điều này phản ánh một thực tế: năng lượng không chỉ là hàng hóa, mà là công cụ địa chính trị.
TRUNG QUỐC VÀ LỢI THẾ CHIẾN LƯỢC
Trong bối cảnh bất ổn, Trung Quốc – nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng – có xu hướng hành động theo cách thực dụng: đa dạng hóa nguồn cung,đàm phán trực tiếp với các bên kiểm soát thực địa, tận dụng sự phân tán quyền lực để đạt lợi ích riêng
Nếu các tuyến vận tải bị kiểm soát không hoàn toàn bởi một cường quốc duy nhất, mà trở thành không gian thương lượng đa cực, thì những quốc gia có khả năng linh hoạt về ngoại giao và kinh tế sẽ có lợi thế.
Điều này góp phần làm suy yếu cấu trúc đơn cực mà Hoa Kỳ từng nắm giữ sau Chiến tranh Lạnh.
ĐỒNG USD VÀ GIỚI HẠN CỦA QUYỀN LỰC TÀI CHÍNH
Sức mạnh của đồng USD không chỉ đến từ quy mô kinh tế Mỹ, mà còn từ niềm tin toàn cầu vào sự ổn định của hệ thống do Mỹ dẫn dắt.
Tuy nhiên, chiến tranh kéo dài và chi phí quân sự lớn có thể tạo ra ba tác động:
1. Gia tăng thâm hụt ngân sách, làm tăng áp lực lên tài chính công
2. Biến động giá năng lượng, gây lạm phát và ảnh hưởng đến sức mua
3. Thúc đẩy các quốc gia tìm kiếm cơ chế thanh toán, nhằm giảm phụ thuộc vào USD
Trong những năm gần đây, đã có xu hướng một số quốc gia tìm cách giao dịch năng lượng bằng các đồng tiền khác. Dù USD vẫn giữ vai trò thống trị, nhưng những biến động địa chính trị có thể đẩy nhanh xu hướng đa dạng hóa hệ thống tài chính toàn cầu.
Một nghịch lý nổi bật là: chiến tranh không còn là công cụ đơn giản để gia tăng quyền lực, mà có thể trở thành yếu tố làm phân tán quyền lực.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa:chi phí chiến tranh không chỉ là quân sự mà còn là kinh tế,tác động lan tỏa vượt ra ngoài biên giới quốc gia và các đối thủ không cần đối đầu trực tiếp để hưởng lợi
Nga có thể hưởng lợi từ giá năng lượng.
Trung Quốc có thể tận dụng không gian ngoại giao.Iran có thể gia tăng đòn bẩy địa chính trị.
Trong khi đó, quốc gia sử dụng sức mạnh quân sự lại phải gánh chịu chi phí trực tiếp và gián tiếp.
Chiến tranh trong thế kỷ XXI không còn là trò chơi “được – mất” đơn giản giữa hai bên. Nó là một quá trình phức tạp, nơi bên thứ ba thường là những người hưởng lợi lớn nhất.
Những biến động quanh Iran và eo biển Hormuz cho thấy một thực tế rõ ràng:
sức mạnh quân sự không đảm bảo ưu thế kinh tế, và quyền lực tài chính không phải là bất biến.
Trong một thế giới ngày càng đa cực, mọi quyết định sử dụng vũ lực đều có thể tạo ra những hệ quả vượt ngoài tính toán ban đầu – và đôi khi, chính những hệ quả đó lại góp phần tái định hình trật tự quyền lực toàn cầu.
Hoài Linh Ngọc Dương
*Bài do CTV/TVBH gởi.
