Cuộc chiến của chính quyền Trump nhắm vào các đại học hàng đầu và giới khoa học liên bang đang đẩy nước Mỹ vào một nghịch lý chưa từng có trong lịch sử.
Tri thức đỉnh cao bị xem là kẻ thù của hệ tư tưởng bảo thủ. Mỹ vươn lên số một thế giới nhờ chất xám lại đang tự tay đập bỏ con đường đi đến vinh quang của mình.
Được học ở Harvard, Yale, Princeton các trường thuộc nhóm Ivy league là giấc mơ của nhiều bạn trẻ và gia đình.
Người Việt sang Mỹ thường bắt đầu bằng hai bàn tay trắng. Điều đầu tiên họ dạy con không phải làm chính trị. Mà là học để đổi đời, để thoát nghèo. Học để không phải sống cuộc đời của cha mẹ.
Không ít cha mẹ Việt làm hai, ba công việc cùng lúc chỉ mong một ngày nhìn thấy tên con mình trên tấm bằng của những ngôi trường ấy.
Nhưng trong mắt phong trào MAGA, những trường đại học tinh hoa ngày càng giống một mối đe dọa hơn là niềm tự hào.
Ngay từ những ngày đầu của nhiệm kỳ này Trump liên tục tấn công Harvard và các trường trong top đầu của Mỹ.
Chính phủ của ông đóng băng ngân sách nghiên cứu, siết chặt nhiều chương trình hợp tác và gây áp lực lên các trường đại học hàng đầu. Mức độ can thiệp vào hoạt động đại học mà trước đây người Mỹ thường dùng để phê phán các chế độ độc tài.
Đến tháng 2/2026, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth còn quyết định ngừng tài trợ và ngừng cử sĩ quan quân đội theo học tại nhiều trường thuộc nhóm Ivy League.
Lý do được đưa ra khá đơn giản. Trong nhãn quan của Hegseth, các trường này bị cho là đã biến thành nhà máy sản xuất tư tưởng thức tỉnh, xa rời giá trị Mỹ.
Khi xã hội bắt đầu nghi ngờ tri thức nhiều hơn nghi ngờ chính trị thì thật sự đáng lo.
Nhưng nhìn lại lịch sử, nước Mỹ từng đánh bại phát xít Đức bằng khoa học. Từng thắng Liên Xô bằng công nghệ.
Từng dẫn đầu thế giới nhờ thu hút những bộ óc xuất sắc nhất hành tinh về các trường đại học của mình.
Nhưng giờ đây một bộ phận chính trị gia và dân đội mũ đỏ lại nhìn chính những trung tâm tri thức ấy bằng ánh mắt nghi ngờ.
Sự thù hằn không dừng lại ở giảng đường mà tràn thẳng vào các phòng lab liên bang.
Theo số liệu từ Partnership for Public Service, chiến dịch thanh lọc trí thức khoa học, công nghệ đã tiễn khoảng 100 ngàn nhân sự rời bộ máy liên bang kể từ khi chiến dịch cắt giảm bắt đầu.
Nhiều nhà khoa học bắt đầu nhận ra, bằng tiến sĩ, địa vị giáo sư của họ đôi khi có giá trị thấp hơn một chiếc mũ đỏ MAGA.
Lần đầu tiên trong nhiều thập niên, hệ thống khoa học liên bang Mỹ đang chứng kiến một mất mát nhân sự. Các chương trình nghiên cứu bị cắt giảm. Các hội đồng cố vấn khoa học bị giải thể. Ngân sách nghiên cứu công bị thu hẹp.
Nếu Harvard là phần nổi của tảng băng của cả một hệ sinh thái sản xuất tri thức đang bị đặt dấu hỏi.
Trong cộng đồng người Việt tại Mỹ. Nhiều cha mẹ vừa muốn con vào các trường thuộc nhóm Ivy League để thành công bằng giáo dục.
Nhưng lại lo giáo dục sẽ làm con thay đổi. Họ muốn con suy nghĩ độc lập. Nhưng chỉ thích sự độc lập đó miễn là nó dẫn đến cùng kết luận với mình.
Nhưng cũng phải thừa nhận đại học không phải lúc nào cũng đúng. Giáo sư cũng có thể sai.
Lịch sử cho thấy khi quyền lực bắt đầu sợ tri thức, đó luôn là dấu hiệu của một thời kỳ thường không tốt đẹp sẽ đến.
Một chính quyền có thể cắt ngân sách của một trường đại học. Nhưng một xã hội mất niềm tin vào kiến thức thì cái giá phải trả thường kéo dài hơn một nhiệm kỳ tổng thống. Đó thường là một thế hệ.
Tôi không rõ nước Mỹ sẽ vỹ đại trở lại như thế nào như lời rêu rao bằng cách chính phủ đuổi nhà khoa học?
Người tài không biến mất. Họ chỉ đổi nơi làm việc.
Lịch sử hiện đại cho thấy các cường quốc suy yếu khi bắt đầu xem tri thức là đối thủ.
Rứa hỷ!
Võ Ngọc Ánh
*Bài do CTV/TVBH gởi
