Ảnh: Balarama Heller for The New York Times
The NYT: How to Survive the Trump Years With Your Spirit Intact
(Chuyển ngữ tiếng Việt: ChatGPT; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
David Brooks: Làm Sao Sống Sót Qua Thời Đại Trump Mà Tâm Hồn Mình Vẫn Còn Nguyên Vẹn
Tác Giả: David Brooks
Tôi quên mất rằng sống trong thế giới của Donald Trump lại mệt mỏi đến thế. Ông ta không chỉ là một nhân vật chính trị. Ông ta tạo ra cả một bầu không khí tâm lý và xã hội, lan khắp văn hóa – từ sóng truyền hình, chuyện trò hằng ngày, cho đến tâm trạng của chúng ta.
Nếu phải chọn một từ để gọi không khí ấy, thì đó là “tà giáo” (pagan). Người La Mã cổ đại từng tôn vinh quyền lực, nam tính, chinh phục, cái tôi, danh vọng, cạnh tranh, và sức mạnh. Chính những giá trị đó mới là lõi sâu trong con người Trump – từ những dự án bất động sản phô trương, lòng say mê môn đấu vật, cho đến thứ “vĩ đại kiểu chúa sơn lâm” mà ông ta áp lên nước Mỹ.
Dòng thác vô cảm trước sự tàn nhẫn vốn chảy xuyên suốt lịch sử loài người. Phải mất hàng ngàn năm vun đắp, văn minh mới phần nào ngăn nó lại. Nhưng hệ giá trị tà giáo – xưa hay nay – luôn rình rập, chực bung ra, đem sự hung bạo trở về. Nó không tin rằng con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa; không coi trọng bình đẳng; không bận tâm đến phẩm giá của kẻ nghèo. Nó dửng dưng trước lòng nhân ái, sự đồng cảm, hay sự thủy chung – những thứ thiết yếu cho một nền dân chủ lành mạnh.
Nếu tà giáo là một hệ giá trị hoành tráng mà phi nhân, thì trong thời buổi càng ngày càng nhuốm màu ấy, tôi buộc phải tìm chỗ bấu víu nơi bất cứ thứ gì còn giữ được nhân tính: văn chương, nghệ thuật, học hỏi. Tôi thấy mình được hồi sinh khi ở cạnh những con người vô tư, khiêm nhường, lặng lẽ chăm lo cho người vô gia cư, dìu dắt những đứa trẻ lạc lối. Chính những “phản độc tố đạo đức” ấy giúp tôi khỏe mạnh, kiên cường, và được truyền cảm hứng.
Trong cuốn The Year of Our Lord 1943, Alan Jacobs kể lại: giữa Thế chiến II, khi tiếng bom đạn dã man vang rền, những trí thức như C.S. Lewis hay hiệu trưởng Robert Maynard Hutchins của Đại học Chicago đã quyết tâm dấn thân cho giáo dục nhân bản – nuôi dưỡng thế hệ trẻ để chúng không còn sa vào lời hứa thống trị mê hoặc của kẻ độc tài. Từ đó mà nảy sinh cả một thời đại vàng son của thần học công cộng – với Reinhold Niebuhr, Abraham Joshua Heschel, Martin Luther King – và nhiều di sản khác.
Nhiều truyền thống đạo đức lớn từ lâu đã đối chọi và phản bác tà giáo. Nếu tà giáo tôn thờ sự áp đảo, thì Do Thái giáo, chẳng hạn, lại đặt trọng tâm nơi lòng mộ đạo, tinh thần học hỏi và lương tâm nghiêm cẩn. Hãy nhớ những từ cốt lõi trong đời sống Do Thái: chesed (lòng nhân ái), simcha (niềm vui, nhất là niềm vui cộng đồng), anavah (khiêm nhường), tzedek (công chính và bác ái), limud (học hành, tu dưỡng), và kedushah (sự thánh thiện). Chúng nâng ta lên một tầng đạo lý hoàn toàn khác.
Với người La Mã, cây thập tự là biểu tượng quyền lực – quyền lực để đóng đinh kẻ khác. Với Kitô hữu sơ khai, thập tự lại thành biểu tượng của lòng từ bi, ân sủng, và tình yêu hy sinh. Kitô giáo dựng nên cả một loạt nghịch đảo khiến tà giáo trông hợm hĩnh và vô hồn: Phúc thay kẻ khiêm nhu. Phúc thay kẻ nghèo khó trong tâm hồn. Kẻ rốt sẽ nên đầu. Người nghèo gần Chúa hơn người giàu. Chúa Giê-su đã không ngừng làm những hành động hào phóng táo bạo, chẳng đo đếm thiệt hơn.
Tinh thần Do Thái – Kitô giáo chỉ cho thế giới thấy một tầm cao hơn hẳn tà giáo. Như G.K. Chesterton viết trong The Everlasting Man: “Một trong những dấu lạ chứng tỏ sức mạnh của Kitô giáo, là từ khi nó ra đời, không còn một kẻ tà giáo nào trong nền văn minh của ta có thể thực sự còn là người.”
Do Thái giáo và Kitô giáo đem đến một viễn cảnh thiện lành đối chọi với tà giáo. Sự đối lập ấy không thể nào rõ ràng hơn: Tà giáo bảo: hãy biến mình thành trung tâm vũ trụ, phục vụ chính mình và bắt kẻ khác phục vụ mình. Còn Kinh Thánh bảo: hãy phục vụ tha nhân, bạn sẽ tìm thấy niềm vui; hãy phụng sự Thiên Chúa, bạn sẽ đắm mình trong tình yêu của Ngài.
Bạn có thể là người có đức tin hay không, nhưng rốt cuộc, bạn muốn sống trong bầu khí đạo đức nào? Bầu khí văn hóa bạn ngụp lặn sẽ dần nhào nặn nên con người bạn. Tôi chẳng trách những kẻ tà giáo cứ uống bao nhiêu thứ bồi bổ cơ bắp, nhưng tôi biết mình đang cần loại dinh dưỡng nào cho sức mạnh trí tuệ và sự an lành của tâm hồn.
Và tôi không đơn độc. Văn hóa ta đang chuyển động. Sự suy giảm tôn giáo – vốn nhanh chóng trong thập niên 2010–2020 – dường như đã dừng lại. Giới trẻ nam giới còn có dấu hiệu trở lại với tôn giáo. Theo khảo sát của Barna, một tổ chức Tin Lành, 66% người Mỹ nói họ đã dấn thân cá nhân với Chúa Giê-su – tăng 12 điểm phần trăm chỉ từ năm 2021.
Trong cuốn The Surprising Rebirth of Belief in God, Brierley ghi nhận: cách đây vài năm, trào lưu “chủ nghĩa vô thần mới” từng rầm rộ, nhưng giờ, người ta lại để tâm đến những tiếng nói đức tin như Ayaan Hirsi Ali, Jordan Peterson, hay ngôi sao nhạc rock Nick Cave. Vanity Fair thậm chí còn chạy tít: “Kitô giáo từng gần như bất hợp pháp ở Thung lũng Silicon. Giờ nó lại thành tôn giáo mới.”
Liệu ta đang đứng trước một cuộc phục hưng tôn giáo? Chứng cứ vẫn còn mỏng manh và non trẻ để dám khẳng định. Tôi thì hoài nghi. Có lẽ đúng hơn phải nói: hiện nay, có một cơn khát tâm linh lớn đang lan tỏa trong dân chúng, nhưng các thể chế tôn giáo vẫn chưa đáp ứng nổi.
David Brooks
Phụ Lục:
Về Tác Giả:
David Brooks (sinh ngày 11 tháng 8 năm 1961) là một nhà báo, nhà bình luận chính trị và cây bút chuyên mục người Mỹ. Ông là cây bút bình luận thường xuyên tại The New York Times, nơi ông viết các bài xã luận về chính trị, văn hóa, đạo đức và xã hội. Brooks nổi tiếng với phong cách viết phân tích tinh tế, kết hợp giữa quan sát xã hội, triết lý và nhân văn.
Trước khi gia nhập The New York Times, Brooks từng làm việc cho The Wall Street Journal và The Weekly Standard. Ông cũng là tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy, bao gồm Bobos in Paradise (2000), The Social Animal (2011) và The Second Mountain (2019).
Brooks được biết đến vì khả năng phân tích những biến động chính trị và xã hội với góc nhìn đạo đức, đồng thời nhấn mạnh giá trị văn hóa, giáo dục và nhân cách trong đời sống hiện đại. Ông thường kết hợp các nghiên cứu tâm lý học, lịch sử và triết học để minh họa các luận điểm của mình.
Sách của David Brooks
- Bobos in Paradise: The New Upper Class and How They Got There (2000)
- Phân tích tầng lớp trung lưu thượng lưu hiện đại ở Mỹ, kết hợp giữa “bourgeois” và “bohemian” thành “bobo”.
- On Paradise Drive: How We Live Now (And Always Have) in the Future Tense (2004)
- Nghiên cứu cách người Mỹ sống theo tầm nhìn tương lai, tập trung vào những giá trị và kỳ vọng xã hội.
- The Social Animal: The Hidden Sources of Love, Character, and Achievement (2011)
- Kết hợp nghiên cứu tâm lý học, xã hội học và sinh học để tìm hiểu những yếu tố hình thành tính cách và thành công con người.
- The Road to Character (2015)
- Bàn về các giá trị đạo đức, sự khiêm nhường và tầm quan trọng của xây dựng nhân cách so với thành tựu cá nhân.
- The Second Mountain: The Quest for a Moral Life (2019)
- Tập trung vào hành trình xây dựng một cuộc đời có ý nghĩa, đề cao các mối quan hệ, cộng đồng và trách nhiệm xã hội.
Các chủ đề chính mà David Brooks thường viết và quan tâm
1. Nhân cách và đạo đức
- Brooks quan tâm sâu sắc đến việc xây dựng nhân cách cá nhân và đạo đức.
- Ông nhấn mạnh rằng cuộc sống có ý nghĩa không chỉ dựa vào thành công vật chất hay danh tiếng, mà còn ở việc sống một đời “có trách nhiệm, khiêm nhường và trung thực.”
- Các sách: The Road to Character, The Second Mountain.
2. Xã hội và tầng lớp
- Ông nghiên cứu các cấu trúc xã hội, đặc biệt là tầng lớp trung lưu và thượng lưu ở Mỹ.
- Khái niệm nổi tiếng: “Bobo” – kết hợp “bourgeois” (tư sản) và “bohemian” (phong trào tự do, nghệ thuật) để mô tả tầng lớp trung lưu thượng lưu hiện đại.
- Các sách: Bobos in Paradise, On Paradise Drive.
3. Văn hóa và truyền thống
- Brooks thường viết về vai trò văn hóa, truyền thống và các giá trị lịch sử trong đời sống hiện đại.
- Ông tin rằng các giá trị cổ điển và nhân văn vẫn có sức ảnh hưởng trong xã hội hiện đại, giúp định hình quan điểm và hành vi của con người.
4. Chính trị và xã hội
- Là cây bút của The New York Times, Brooks bình luận về chính trị Mỹ nhưng thường tập trung vào giá trị, đạo đức và tâm lý xã hội hơn là tranh cãi chính trị cụ thể.
- Ông phân tích các xu hướng chính trị, sự thay đổi trong các phong trào xã hội, và tác động của chúng tới đời sống cá nhân và cộng đồng.
5. Tâm lý học, xã hội học và con người
- Trong sách The Social Animal, ông kết hợp nghiên cứu tâm lý, xã hội học và sinh học để phân tích cách con người hình thành tính cách, tình cảm, và đạt được thành công.
- Nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ, sự đồng cảm và kết nối xã hội.
6. Văn hóa đọc và giá trị văn học
- Brooks quan tâm đến vai trò của văn học và nghệ thuật trong đời sống tinh thần, tâm lý và xã hội.
- Ông tin rằng văn học giúp con người phát triển trí tuệ, nhân cách và khả năng cảm thông.
