GIỚI THIỆU: TV&BH: CHUYÊN MỤC: ChatGPT DỊCH THUẬT
(Chuyển ngữ tiếng Việt: ChatGPT; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
Cộng đồng người Việt tại Houston kỷ niệm 50 năm ngày Sài Gòn sụp đổ: Những điều cần biết
Bài viết của Sam González Kelly, Phóng viên
Năm mươi năm trước, quân đội Bắc Việt chiếm được thủ đô Sài Gòn của miền Nam Việt Nam, chấm dứt Chiến tranh Việt Nam và khơi nguồn cho một làn sóng di cư hàng trăm nghìn người tị nạn đến Hoa Kỳ.
Nhiều người trong số những người tị nạn đó đã định cư tại Houston, đặt nền móng cho một trong những cộng đồng người Việt nổi bật nhất tại Hoa Kỳ. Dưới đây là những điều cần biết về cộng đồng người Việt ở Houston và những thách thức mà người tị nạn phải đối mặt khi đến nơi này.
Dân số người Việt tại Houston
Khu vực đại đô thị Houston là nơi sinh sống của hơn 157.000 người Mỹ gốc Việt, nhiều thứ hai trong cả nước, chỉ sau Los Angeles.
Những người tị nạn Việt đầu tiên đến Houston bị thu hút bởi khí hậu nóng ẩm tương đồng với Việt Nam, cũng như bởi cơ hội việc làm. Trong thập niên 1970, nền kinh tế Houston đang bùng nổ, tạo ra rất nhiều việc làm, và vùng duyên hải gần đó giúp những ngư dân Việt có thể tiếp tục hành nghề như ở quê nhà.
Ngày nay, người Mỹ gốc Việt là nhóm sắc tộc châu Á lớn nhất tại Houston, và tiếng Việt là ngôn ngữ phổ biến thứ ba tại khu vực này, chỉ sau tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha.
Rắc rối tại vùng duyên hải Texas
Khi những người Việt đầu tiên đến Houston, nhiều người bắt đầu làm nghề đánh bắt tôm và cua dọc theo vùng duyên hải Texas.
Ban đầu, họ được các ngư dân Mỹ chào đón – những người này đã bán lại tàu cũ cho người Việt với giá cao, theo tác giả Kirk Johnson trong cuốn The Fishermen and the Dragon: Fear, Greed and a Fight for Justice on the Gulf Coast. Người Việt nổi tiếng là chăm chỉ và biết hợp tác, họ dùng hệ thống “hụi” – một hình thức góp vốn quay vòng dựa trên lòng tin – để mua tàu thuyền.
Tuy nhiên, thành công của người Việt đã khiến nhiều ngư dân Mỹ khó chịu. Họ cáo buộc người Việt vi phạm những quy tắc bất thành văn về địa bàn và thời gian đánh bắt. Mâu thuẫn bùng phát vào năm 1979 khi một ngư dân Việt trẻ bắn chết một ngư dân da trắng trong lúc tự vệ.
Vụ việc dẫn đến những hành động trả đũa của tổ chức Ku Klux Klan (KKK), như đốt phá nhà và tàu thuyền của người Việt, và thậm chí còn tuần hành trong vịnh Galveston trong trang phục KKK nhiều năm sau. Hội Ngư dân Việt Nam – do các cựu quân nhân miền Nam Việt Nam sáng lập – đã đưa vụ việc ra tòa và giành được lệnh cấm KKK quấy rối.
Dấu ấn văn hóa tại Houston
Cộng đồng người Việt tại Houston đã để lại dấu ấn rõ nét trong ẩm thực, tôn giáo, kinh doanh và đời sống xã hội tại thành phố này.
Những nhà hàng lâu đời như Mai’s Restaurant ở Midtown và Kim Sơn Restaurant ở EaDo và khu Asiatown đã giúp thế hệ người nhập cư đầu tiên cảm thấy như đang ở quê hương, đồng thời giới thiệu ẩm thực Việt đến người dân Houston.
Các thế hệ sau đã cách tân ngành hải sản với món crawfish kiểu Việt-Cajun, được chế biến với tỏi, bơ và gia vị Đông Nam Á. Đầu bếp Trọng Nguyễn, chủ nhà hàng Crawfish and Noodles ở khu Asiatown và Heights, đã vào chung kết giải thưởng James Beard nhờ những đóng góp vào nền ẩm thực vùng duyên hải. Nhà hàng Kau Ba ở Montrose (nay đã đóng cửa) cũng từng được Michelin Guide ghi nhận vì món crawfish phong cách Việt-Cajun.
Giáo xứ Các Thánh Tử Đạo Việt Nam ở đông nam Houston từ năm 2002 đã tổ chức Lễ hội Crawfish, phục vụ hơn 22.000 pound (gần 10 tấn) crawfish cho hàng nghìn người tham dự.
Giáo xứ này là một trong chín giáo xứ Việt Nam phục vụ cộng đồng người Công giáo Việt đông đảo tại Houston – nhiều người trong số họ là người Công giáo tị nạn sau chiến tranh, từng bị chính quyền Bắc Việt đàn áp. Trong khi đó, cộng đồng Phật tử Việt Nam cũng duy trì nhiều ngôi chùa Phật giáo tại khu vực này, bao gồm Trung Tâm Phật Giáo Việt Nam ở Sugar Land, nơi có bức tượng Quan Âm cao 72 feet (khoảng 22 mét).
PHỤ LỤC GIẢI THÍCH & CHÚ THÍCH NGỮ CẢNH
(Do ChatGPT & T.Vấn thực hiện để giúp độc giả hiểu rõ hơn các nội dung được nhắc đến trong bài)
- Sài Gòn sụp đổ (Fall of Saigon)
Ngày 30 tháng 4 năm 1975, Quân Giải phóng miền Nam (thuộc chính quyền Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) tiến vào Sài Gòn, thủ đô của Việt Nam Cộng Hòa (miền Nam Việt Nam), đánh dấu sự kết thúc của Chiến tranh Việt Nam và sự thống nhất đất nước dưới chính quyền Cộng sản. Sự kiện này còn được gọi là Ngày Giải phóng miền Nam tại Việt Nam, và là Ngày Quốc Hận hoặc Tháng Tư Đen trong cộng đồng người Việt hải ngoại. - Người tị nạn Việt Nam
Sau năm 1975, hàng trăm nghìn người Việt Nam bỏ nước ra đi vì lý do chính trị, kinh tế, hoặc để thoát khỏi sự trừng phạt của chế độ mới (đặc biệt là quân nhân, công chức, trí thức thuộc chế độ Việt Nam Cộng Hòa). Họ thường được gọi là thuyền nhân (boat people) vì vượt biển bằng ghe nhỏ. Mỹ đã tiếp nhận một số lượng lớn người tị nạn này qua các chương trình tái định cư. - Hệ thống “hụi” (hui)
Là một hình thức góp vốn xoay vòng trong cộng đồng người Việt, dựa trên sự tin tưởng và danh dự. Mỗi thành viên góp một khoản tiền định kỳ, và người đến lượt sẽ nhận toàn bộ số tiền để sử dụng đầu tư hoặc chi tiêu. Đây là cách nhiều người Việt tị nạn xoay sở để gây dựng sự nghiệp ban đầu tại Hoa Kỳ. - Ku Klux Klan (KKK)
Là một tổ chức cực đoan người da trắng tại Hoa Kỳ, có lịch sử lâu dài về chủ nghĩa thượng đẳng da trắng, bài ngoại, kỳ thị người da màu và người nhập cư. Việc KKK tấn công người Việt tại Texas trong thập niên 1980 là một phần trong các cuộc xung đột sắc tộc khi người Việt gia nhập vào ngành ngư nghiệp truyền thống vốn thuộc về người Mỹ da trắng. - Vietnamese Fishing Association (Hội Ngư Dân Việt Nam)
Một tổ chức được thành lập bởi các cựu quân nhân Việt Nam Cộng Hòa định cư ở Houston để bảo vệ quyền lợi và an toàn cho ngư dân người Việt, đặc biệt trong thời kỳ bị KKK và một số nhóm địa phương kỳ thị và tấn công. - Crawfish kiểu Việt-Cajun (Viet-Cajun Crawfish)
Là món ăn tiêu biểu của thế hệ người Mỹ gốc Việt tại miền Nam Hoa Kỳ, kết hợp nguyên liệu crawfish (tôm hùm đất) với cách chế biến đậm đà của ẩm thực Cajun (người gốc Pháp tại Louisiana) và hương vị đặc trưng từ tỏi, bơ, sả, ớt, và gia vị Việt Nam. Đây là biểu tượng cho sự giao thoa văn hóa và sáng tạo ẩm thực của người Việt tại Mỹ. - Giải thưởng James Beard
Là giải thưởng danh giá hàng đầu của Mỹ trong lĩnh vực ẩm thực và nhà hàng, tương đương với giải Oscar cho giới đầu bếp và nhà hàng. - Các Thánh Tử Đạo Việt Nam (Vietnamese Martyrs)
Chỉ những người Công giáo Việt Nam bị tử vì đạo từ thế kỷ XVII đến XIX dưới triều đình phong kiến Việt Nam. Tên gọi này được dùng cho nhiều giáo xứ và nhà thờ Công giáo người Việt ở hải ngoại, như một cách tưởng nhớ nguồn gốc đức tin và lịch sử đau thương. - Tượng Quan Âm cao 72 foot tại Sugar Land
Quan Âm (Avalokiteśvara) là vị Bồ Tát của lòng từ bi trong Phật giáo Đại Thừa. Việc xây dựng một tượng Quan Âm lớn như vậy thể hiện sức mạnh tín ngưỡng, tổ chức cộng đồng và văn hóa tâm linh của người Việt Phật tử tại Mỹ.
