Ảnh: Hokyoung Kim
GIỚI THIỆU: TV&BH: CHUYÊN MỤC: ChatGPT DỊCH THUẬT
The NYT: In Han Kang’s Latest, a Quixotic Bird Rescue Expedition Turns Tragic
(Chuyển ngữ tiếng Việt: Google Gemini; Hiệu đính (và chịu trách nhiệm): T.Vấn)
Trong Tác Phẩm Mới Nhất Của Han Kang, Một Cuộc Giải Cứu Chim Đầy Mộng Tưởng Dẫn Đến Bi Kịch
Tác phẩm mới của nữ văn sĩ đoạt giải Nobel, We Do Not Part (Ta Không Hề Ly Biệt), một lần nữa chạm đến chương sử đầy bạo lực của Hàn Quốc.
Bài viết của Lydia Millet
Han Kang, nữ văn sĩ Hàn Quốc nổi danh quốc tế qua tiểu thuyết The Vegetarian (giành giải Booker năm 2016), vừa được vinh danh với giải Nobel Văn chương 2024 — trở thành người phụ nữ châu Á đầu tiên, cũng là người Hàn Quốc đầu tiên nhận được giải thưởng cao quý này. Giờ đây, We Do Not Part, tiểu thuyết ra mắt lần đầu vào năm 2021, được xuất bản lần đầu bằng tiếng Anh qua bản dịch của E. Yaewon và Paige Aniyah Morris.
Tác phẩm đào sâu vào những vết thương chưa lành của cuộc đàn áp đẫm máu tại đảo Jeju năm 1948–1949 — một biến cố có lẽ vẫn xa lạ với phần lớn độc giả Mỹ, dù quân đội Hoa Kỳ khi đó có dính líu đến các vụ thảm sát nhân danh chống cộng. Từ 1947 đến 1954, ít nhất 30.000 người bị sát hại trên đảo Jeju — hòn đảo cận nhiệt đới ngoài khơi Hàn Quốc — phần lớn do các hành vi tàn bạo của chính quyền, bao gồm cưỡng hiếp tập thể, sát hại trẻ sơ sinh, và xử bắn hàng loạt dân thường. Một số sử gia xem biến cố này là tiền đề của Chiến tranh Triều Tiên. Các tổng thống đương đại của Hàn Quốc như Roh Moo-hyun (2003) và Moon Jae-in (2018) đã lên tiếng xin lỗi, nhưng Hoa Kỳ thì chưa bao giờ chính thức nhận lỗi.
We Do Not Part được kể qua nhân vật Kyungha — một nhà sử học và nhà văn sống tại Seoul, đang chịu đựng những cơn đau mãn tính (đau nửa đầu, co thắt bụng) đến mức từng nghĩ đến cái chết. Cô cùng người bạn thân Inseon — một nhà làm phim rẽ sang nghề thợ mộc từ đảo Jeju — từ lâu đã lên kế hoạch thực hiện một dự án nghệ thuật kết hợp giữa sắp xếp và phim tài liệu, sử dụng những khúc gỗ cháy sém để dựng nên một đài tưởng niệm cho các nạn nhân của bạo lực. Những thân cây bị chặt tượng trưng cho những thân thể bị sát hại — trong giấc mơ của Kyungha, chúng là những “thân người cụt đầu” — và sự bất lực của hai người phụ nữ trong việc hoàn tất dự án này cũng phản ánh sự bất khả trong việc giải trình trọn vẹn sự tàn ác của quyền lực.
Ngay đầu truyện, Inseon gọi Kyungha đến bệnh viện ở Seoul — nơi cô đang phải đau đớn chịu đựng một tiến trình điều trị vết thương trầm trọng ở tay trong xưởng mộc. Trong lúc vội vã đến bệnh viện, Inseon nhờ bạn mình đi một chuyến khẩn cấp đến Jeju — cách Seoul gần 500km — để cứu con chim cưng có thể chết đói trong lúc cô nằm viện. Nhưng một cơn bão tuyết lớn khiến chuyến đi cứu chim trở thành một hành trình đầy hiểm nguy, và Kyungha bị mắc kẹt trong không gian mộng mị của khu nhà ở của Inseon. Ở đó, cô dần khám phá ra những dấu vết ám ảnh của cuộc điều tra mà Inseon từng âm thầm tiến hành để tìm hiểu về những mất mát trong gia đình thời kỳ thảm sát.
Tại chính nơi từng là ngôi nhà tổ tiên của Inseon ở Jeju, những người đã khuất như sống dậy — bóng dáng họ lướt qua vách tường. Người chết và người sống, chim còn hay mất, dường như giao nhau trong một thế giới mơ hồ. Ký ức đứt đoạn rò rỉ vào hiện tại, và cuốn tiểu thuyết trở thành chồng chồng lớp lớp của các chứng nhân, và sự truyền tay ký ức giữa các thế hệ, từ người phụ nữ bị tổn thương này đến người phụ nữ khác.
Mẹ của Inseon, một người sống sót sau vụ thảm sát, vừa mới qua đời vài năm trước, cũng từng cố khai quật những khủng khiếp của thời kỳ ấy. Kyungha dần nhận ra rằng Inseon đã phát hiện ra phần nghiên cứu của mẹ. Cấu trúc cốt truyện của Han có chủ ý gây choáng ngợp — các tình tiết được tiết lộ một cách dè dặt, như bóc hành lớp này đến lớp khác, đôi khi khiến người đọc cảm thấy những tình tiết nhỏ nhặt ấy không xứng đáng với công sức bỏ ra.
Phần viết sắc sảo nhất trong We Do Not Part là những đoạn mô tả như phóng sự lịch sử: những hình ảnh không thể phai về trẻ em bị xử bắn, hố chôn tập thể trong các hang động nơi nông dân và gia đình trú ẩn, những anh chị em và cha mẹ bị chia lìa vĩnh viễn bởi một cuộc đàn áp chính trị khốc liệt nhằm dập tắt tiếng nói bất đồng — vốn giết nhiều dân thường hơn cả chiến binh bắn giết nhau giữa mặt trận. Nhưng đây cũng là một tiểu thuyết không sợ những sáo ngữ trữ tình, không ngại dấn vào những chốn mà người viết trong các lớp học sáng tác văn chương thường được khuyên tránh: cuốn sách mở đầu bằng một giấc mơ tuyết rơi, nước dâng và mồ mả.
Bản dịch đôi khi có xu hướng kịch tính hóa, với những từ ngữ như “lời nói trào ra từ môi,” “ngọn lửa cuồng nộ trong lồng ngực,” hay “máu chảy tràn từ nơi bị khoét.” Mới trang thứ tư, người đọc đã bắt gặp: “Một thân thể chống cự, ôm chặt, bám víu. Một thân thể quỳ xuống. Một thân thể cầu khẩn. Một thân thể rỉ máu, mủ hay nước mắt.”
Thế nhưng thật nhỏ nhen nếu ta chấp nhặt ngôn từ có phần uỷ mị trong một tác phẩm hư cấu mang nặng bi kịch thực tế đến mức khó có thể đo lường sức nặng ấy. Và khi văn phong bản dịch trở nên kịch tính nhất, thì thường là trong bối cảnh cảm xúc cá nhân chứ không phải trong những đoạn viết về chiến tranh và hủy diệt.
Đối với những ai đang loay hoay cố gắng đối mặt với dòng tin tức dồn dập về các cuộc xung đột hiện tại ở những nơi xa xôi — bao gồm cả Hàn Quốc, nơi bất ổn chính trị đang khiến những bóng ma bàn tay sắt của quá khứ sống lại — và những hiểm họa chuyên chế đang len lỏi ngay trong chính xã hội của ta, We Do Not Part là một lời nhắc nhở lạnh gáy về sự lãng quên đáng sợ dành cho những con người và sự kiện đã bị tách rời khỏi chúng ta bởi không gian và thời gian.
PHỤ LỤC CHÚ THÍCH
(Do ChatGPT & T.Vấn thực hiện để giúp độc giả hiểu rõ hơn các nội dung được nhắc đến trong bài)
1. Han Kang (한강)
- Nữ nhà văn Hàn Quốc sinh năm 1970, nổi tiếng với phong cách viết giàu chất thơ và suy tư triết học. Bà đạt giải Man Booker International Prize 2016 với tiểu thuyết The Vegetarian và được trao Giải Nobel Văn chương năm 2024, trở thành người phụ nữ châu Á đầu tiên và người Hàn Quốc đầu tiên nhận vinh dự này.
2. Jeju Uprising / Cuộc Khởi nghĩa Jeju (1948–1949)
- Một cuộc nổi dậy chống chính quyền miền Nam bán đảo Triều Tiên (do Mỹ hậu thuẫn) trên đảo Jeju, bắt đầu ngày 3 tháng 4 năm 1948.
- Được dập tắt bằng bạo lực cực đoan bởi lực lượng cảnh sát và quân đội Nam Hàn, với ít nhất 30.000 thường dân thiệt mạng.
- Bạo lực bao gồm hành vi hiếp dâm tập thể, sát hại trẻ em, thiêu sống, và xử bắn hàng loạt, với nhiều vụ xảy ra tại các hang động nơi người dân ẩn náu.
- Sự kiện này bị giấu nhẹm trong nhiều thập kỷ bởi chính quyền Hàn Quốc và chỉ được công khai từ cuối thập niên 1990.
3. Roh Moo-hyun (노무현)
- Tổng thống Hàn Quốc (2003–2008), người đầu tiên chính thức xin lỗi nhân dân Jeju vào năm 2003 vì những gì nhà nước đã gây ra trong cuộc đàn áp.
4. Moon Jae-in (문재인)
- Tổng thống Hàn Quốc (2017–2022), tiếp tục lên tiếng xin lỗi vào năm 2018, tái khẳng định cam kết hòa giải lịch sử và công nhận sự đau thương của cư dân Jeju.
5. Quân đội Hoa Kỳ tại Hàn Quốc (U.S. Military Occupation in Korea)
- Sau khi Nhật Bản đầu hàng trong Thế chiến II (1945), bán đảo Triều Tiên bị chia cắt theo vĩ tuyến 38. Miền Nam do Mỹ chiếm đóng, miền Bắc do Liên Xô.
- Trong giai đoạn Jeju Uprising, Mỹ có quyền chỉ huy các lực lượng Hàn Quốc, và do đó bị xem là có trách nhiệm gián tiếp trong cuộc đàn áp.
6. The Vegetarian (채식주의자)
- Tiểu thuyết nổi tiếng của Han Kang, kể về một người phụ nữ quyết định không ăn thịt sau một giấc mơ kỳ lạ. Tác phẩm khám phá chủ đề về cơ thể, kháng cự và bạo lực thầm lặng, mang phong cách siêu thực.
7. Lydia Millet
- Tác giả bài điểm sách, là nhà văn Mỹ, nổi tiếng với các tiểu thuyết và truyện ngắn mang tính sinh thái và triết học. Tác phẩm gần đây nhất của bà là Dinosaurs và We Loved It All.
8. Biểu tượng “cây cháy” trong tác phẩm
- Trong We Do Not Part, các thân cây bị thiêu đen đại diện cho những cơ thể bị hủy diệt — một biểu tượng nghệ thuật của nỗi đau lịch sử và ký ức không thể hàn gắn.
9. Thể loại “installation” (sắp đặt nghệ thuật)
- Một hình thức nghệ thuật đương đại dùng không gian ba chiều, kết hợp hình ảnh, vật thể, âm thanh hoặc ánh sáng nhằm tạo nên trải nghiệm cảm xúc hoặc tư duy cho người xem.
10. Motif “giấc mơ”
- Cuốn sách mở đầu với một giấc mơ tuyết rơi, nước dâng và mồ mả, nhấn mạnh đặc điểm thơ mộng và tượng trưng thường thấy trong văn chương của Han Kang, nơi giấc mơ là nơi giao thoa giữa lịch sử và hiện tại, sống và chết.
