Ảnh: greenvibes.vn
Đã hơn năm mươi năm trôi qua, trong tôi vẫn đọng nguyên mùi hương ổi xá lị từ khu vườn nhà ngoại. Ngày ấy, đại gia đình gồm ông bà, cậu mợ và gia đình tôi cùng quây quần dưới một mái nhà nhỏ bao quanh bởi vườn cây trái sum xuê. Nhưng nhiều nhất vẫn là những gốc ổi xá lị do chính tay ông ngoại tôi trồng. Tới mùa kết trái, chưa bước chân vào ngõ, từ xa hàng trăm mét đã nghe mùi hương thơm ngào ngạt đưa theo gió. Tôi nhớ dạo lên ba, hay lên bốn gì đó, lẫm chẫm theo mẹ ra vườn hái ổi rồi trượt chân ngã vào rào tre, để lại vết sẹo trên cằm theo tôi đến tận bây giờ.
Làng tôi nằm ven bờ sông Thạch Hãn, chỉ cách một chuyến đò ngang là đến Thành cổ Quảng Trị. Mùa hè đỏ lửa năm 1972, chiến sự ác liệt ập đến. Cả đại gia đình gạt nước mắt dắt díu nhau gồng gánh chạy loạn vào Huế rồi Đà Nẵng, trong lòng ai cũng đau đớn, đau đáu một hẹn ngày trở về nơi chôn nhau cắt rốn.
Ngày đất nước hòa bình, ông bà và cậu mợ quay về lại quê. Sau chiến tranh, ngôi nhà cũ cùng vườn cây sum xuê đã tan nát hết, dấu tích còn lại chỉ là hai trụ cổng nằm gục rêu phong ngoài đường làng. Ông bà lại chắt chiu dựng tạm ngôi nhà tranh vách đất. Nhưng có một điều kỳ diệu: sau bao năm bỏ hoang vì đạn bom cày xới, giữa bạt ngàn cỏ dại, những gốc ổi xá lị xưa vẫn kiên cường sống sót. Chim chóc về ăn trái rồi phát tán hạt, làm mọc lên thêm những chồi ổi mới tươi tốt khắp vườn. Cây ổi như mảnh đất quê hương nghèo khó, đi qua tàn phá của chiến tranh khốc liệt vẫn âm thầm chắt chiu sự sống.
Vì lưu luyến nếp nhà cũ, mẹ vẫn thường đưa chúng tôi về thăm quê mỗi dịp hè hay nghỉ Tết. Tôi yêu cái không khí tinh khôi mỗi sớm mai, khi tiếng gà vừa gáy sáng, các chị và cậu mợ đã kĩu kịt gánh hàng sang đò. Mùa nào thức nấy, nhưng tinh tươm nhất vẫn là những thúng ổi xá lị vỏ trắng muốt, ruột đỏ tươi, tỏa hương thơm phức. Ở nhà, bà ngoại đã thức dậy từ sớm, đun nước pha trà cho ông rồi nấu nồi khoai sắn nghi ngút khói cho đám cháu ăn sáng trước khi người lớn ra đồng.
Những ngày ở quê, ký ức tuổi thơ trong tôi đong đầy theo từng nếp sinh hoạt bình dị. Là bữa cơm tối quây quần bên ngọn đèn dầu leo lét với món vả hái sau vườn trộn đậu phộng rang; là những đêm trăng sáng nằm ngổn ngang trên tấm phản gỗ nghe bà ngoại kể chuyện ma rồi ngủ quên lúc nào không hay; là những lần lon ton theo ông ngoại cất rớ ở mấy hố bom đọng nước sau nhà, chờ mẹ nấu nồi cháo cá nóng hổi giữa tiếng mưa rả rích.
Rời quê quay lại thành phố sau mỗi đợt nghỉ Tết, túi quà mà ông bà gói gém gửi theo cho chúng tôi luôn có vài ký nếp, con gà quê, khúc mía… và đặc biệt không bao giờ thiếu những trái ổi xá lị trắng tinh, thơm giòn. Túi quà quê giản dị ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn chúng tôi suốt những năm tháng thời bao cấp thiếu thốn đủ thứ.
Bây giờ, ông bà ngoại, cậu mợ và cả mẹ tôi đều đã đi xa. Khu vườn ổi xưa nay đã được thay bằng những loại cây ăn trái khác, nhưng ngôi nhà thờ tộc vẫn đứng đó trầm mặc với thời gian. Mỗi bận về giỗ chạp, thắp nén hương trầm lên bàn thờ cho các bậc sinh thành, trong làn khói hương phảng phất cùng làn gió thoảng qua sân, tôi như vẫn nghe trọn vẹn mùi hương ổi xá lị của những ngày xưa cũ…
Võ Duy Nghi
6.2026
