Ảnh (Nguồn: en.vietnamplus.vn/)
30 THÁNG TƯ NĂM 1975
[Chỉ là thế không tô hồng hay bôi đen chi hết…Thủa ấy của tôi]
——
Thằng bé nhà quê là tôi vừa qua tuổi 14 chuẩn bị cho kì thi tốt nghiệp cấp 2 và thi tuyển vào lớp 10
Thằng bé nhà quê quẩn quanh trong ngôi làng xưa cũ cùng những mái tranh nghèo nắng mưa dầu dãi không điện, không báo, không đài, ti vi và tủ lạnh, xe máy là chưa từng nghe và chắc chắn còn lâu mới thấy
Thằng bé nhà quê lầm lụi chăn trâu, cắt cỏ, mót lúa và cất vó te kiếm con tép con tôm lật cỏ bắt cua đồng
Thằng bé nhà quê chỉ mang máng biết miền Nam qua những bài trong sách giáo khoa
Thằng bé nhà quê nghe loa hợp tác báo tin giải phóng miền nam hình như vào khoảng một giờ chiều
Làng xóm vắng ngơ vắng ngắt
Trai tráng đi bộ đội gần hết
Lơ thơ còn lại người già
Thằng bé nhà quê là tôi khi ấy cũng nhảy nhót reo vui miền Nam giải phóng rồi miền Nam giải phóng rồi…
Và nhớ
Nhớ suốt đời
Chắc chắn sẽ mang theo sang bên kia thế giới
Tiếng khóc nấc nghẹn của mẹ
Cuối năm 1971 báo tử anh cả chết hồi Mậu Thân
Mãi sau này chúng tôi mới hay mộ anh ở rừng núi phía tây Quảng Ngãi
Anh thứ ba còn ở Quảng Trị mãi sau này tôi mới hay quảng trị năm một chín bảy hai mùa hè đỏ lửa và đại lộ kinh hoàng
Bố thắp một nén hương
Nén hương gầy tong teo
Người âm thầm khấn vái mắt đỏ hoe cũng khóc
Tôi đang nhảy nhót reo vui nhìn cha mẹ bỗng dưng câm bặt
Len lén nhìn như một kẻ có lỗi
Không dám hỏi mẹ hỏi cha
Bố vẫy tay
Tôi đến gần
Người ôm tôi vào lòng khe khẽ nói
“Thằng tây nó cút thằng tầu nó qua!”
Chưa yên đâu con
Chưa yên đâu
Bố thở dài buồn nẫu…
.
Ngày 30 tháng Tư năm 1975 của tôi chỉ thế
Thằng bé nhà quê 14 tuổi tròn
Thằng bé nhà quê lầm lụi cùng đất cùng bùn cùng những bông lúa còi
Thằng bé nhà quê ngơ ngác
Suốt phần đời còn lại mang theo tiếng khóc của mẹ và nén hương gầy tong teo trong bàn tay cha run rẩy…
30 tháng Tư mỗi năm với tôi chỉ có vậy
Hiu hắt buồn.
THÁNG TƯ VỀ…
Sau tất cả những niềm vui tràn ngập cuồn cuộn sóng dâng ồn ào bão tố
Sau tất cả những hô hét, những gào thét, những hoan ca
Sau tất cả những hả hê sung sướng trả hờn rửa hận
Sau tất cả những tận cùng uất ức bẽ bàng dang dở
Sau những mùa xuân bạo liệt mùa hè đỏ lửa mùa thu chia li mùa đông tái tê mùa mưa khốc tàn mùa mưa tan tác
Sau tất cả…
Là – nỗi – buồn
Buồn như không thể buồn hơn
Buồn trong từng khóe mắt
Buồn trong từng nụ cười
Buồn trên từng nét mặt
Buồn trong dáng đi dáng đứng dáng ngồi
Buồn trong từng dòng từng chữ
Buồn theo cánh chim biệt li
Buồn theo bước chân trở về
Trong giấc mơ dang dở mỗi đêm
Trong lênh đênh sóng nước
Trong lán trại núi đỏ rừng xanh
Trong những xóm cùng thôn tận heo hút
Nơi tha hương
Miền viễn xứ…
Nỗi – buồn không phân chia giới tuyến không của riêng ai không bên kia bên này
Thân phận ta thân phận người thân phận đi thân phận ở thân phận sống thân phận chết thân phận đồng ruộng núi đồi cây cỏ biển khơi
Ngoảnh lại…
Một năm
Năm năm
Mười năm
Hai mươi năm
Ba mươi năm
Bốn mươi năm
Năm mươi năm…
Nỗi – buồn lặn sâu trên từng trang giấy
Trong từng giọng nói
Mỗi bước chân trở về
Giây phút cuối cùng tử biệt sinh li
Nơi viễn xứ
Chốn cố hương…
Hãy để nỗi buồn mang đi tất cả
Mang đi những mùa khô
Mang đi những mùa mưa
Mang đi mùa hè đỏ lửa
Mang đi tháng ba gãy súng nửa chừng dang dở
Mang đi những oan khuất tù đày
Mang đi những trắng xóa khăn tang
Mang đi những vết sẹo nhói buốt mỗi khi trở trời trái gió
Mang đi hờn hận
Mang đi vinh quang và tủi hổ…
Nỗi buồn chinh chiến mang đi
Sông nước ơi!
Hãy trong veo trở lại
Rửa trôi muộn phiền!
Biển khơi ơi!
Xin biếc xanh trở lại
Xoa dịu nỗi đau thương!
Cỏ cây ơi hãy tốt tươi trở lại
Chở che cho những hồn oan còn chưa kịp trở về!
“Nỗi buồn chiến tranh”!(•)
“Tháng Ba gãy súng”!(••)
Cứ tháng Tư cứ tháng Tư những trang chữ mong manh
Truy vấn ta thăm thẳm đêm khó ngủ…
—–
(•) Tác phẩm của Bảo Ninh
(••) Tác phẩm của Cao Xuân Huy
GHI Ở ĐIỆN BIÊN…
Dẫn: Năm ấy tôi lên Điện Biên theo chương trình về nguồn của đơn vị. Tôi xin phép không tham gia các hoạt động chung của đoàn mà một mình lang thang những địa chỉ mà tôi đã biết từ bé qua sách giáo khoa. Nhìn chiếc cầu do người Mĩ viện trợ bắc ngang Nậm Rốm “trơ gan cùng tuế nguyệt” tôi lẩn thẩn nghĩ không biết chiếc cầu này được làm ra ở đâu và nó đến Điện Biên bằng cuộc hành trình vạn dặm thế nào? Đang loay hoay nhờ chụp hình thì bất ngờ có hai ông Tây xin được chụp cùng! Ok! Chụp xong, tôi mua một cặp cá nướng còn nghi ngút khói và mời họ. Mua thêm một chai rượu nữa. Thế là rượu vào lời ra. Tiếng Pháp của tôi lõm bõm. Tiếng Việt của họ xem ra đỡ lõm bõm hơn tôi! Cuộc gặp gỡ tình cờ thế mà thật đáng nhớ…Ghi lại.
—-
Hai ông Tây một da đen một da trắng
Bên cầu Nậm Rốm chiều nay
Cây cầu mấy mươi năm trước do người Mĩ viện trợ
Không biết từ xứ sở phương lai nào đã đến xứ này
Trải nắng trải mưa trơ gan cùng tuế nguyệt
Tôi lõm bõm tiếng Pháp giả cầy!
Hai ông Tây tiếng Việt cũng giả cầy lõm bõm
Cùng nhau smartphone tự sướng
Uống rượu men lá cùng cá nướng
Ngả nghiêng cười
Nói bằng lời bằng mắt bằng huơ chân múa tay
Thế mà hiểu nhau như bạn bè tự bao giờ…
Thật lạ!
Trận Điện Biên bùng nổ địa cầu nghiêng ngả
Tôi khi ấy còn ở cõi hư vô
Còn họ đang dưới chiến hào
May mắn đã không tan xương nát thịt
May mắn đã không chết vì sốt rét, vì ruồi vì nhặng vì rắn vì rết
Lành lặn trở về
Để không tài nào hiểu nổi
Vì sao điện biên?
Vì sao vì sao vì sao vì sao…?
Câu hỏi xoắn vặn buốt nhức hàng đêm
Vì sao vì sao vì sao vì sao…?
Không một thiên tài quân sự nào giải đáp
Không một thiên tài chính trị nào giải đáp
Không một thiên tài điện ảnh, tiểu thuyết, thi ca…nào giải đáp
Không một ai
Không một ai …
Gương mặt hai người bạn Tây tình cờ tôi gặp chiều nay
Bỗng trầm tư buồn thăm thẳm
Dưới chân họ
Máu từng trộn đất
Xác người chất chồng dưới những hố chôn chung
Bệnh viện dã chiến âm u mùi địa ngục…
Giọng họ trầm và đục
Và não nề
Và u uất
“Điên rồ! Còn hơn cả xuẩn ngốc! Điên rồ! Ngu ngốc! Điên rồ…”
Bỗng dưng chén rượu đắng ngắt
Cá nướng tanh ngòm
Quặn thắt
Và thốc tháo nôn
“Điên rồ! Còn hơn cả xuẩn ngốc! Điên rồ! Ngu ngốc! Điên rồ…”
GHI Ở NGHĨA TRANG QUẢNG TRỊ
Năm ấy tôi cùng bạn bè vào viếng Nghĩa Trang Thành Cổ, ghi lại mấy câu như một nỗi niềm.
Đứng trước những ngôi mộ ta không có quyền gì khác ngoài một nỗi xót thương!
Nắng hè, gay gắt đổ,
Ràn rạt thổi, gió Lào,
Nghĩa trang thành cổ,
Hai khẩu thần công lặng ngắt,
Một đoạn thành lở loét, dấu tích chiến tranh,
Còn tất cả, hầu như đều mới.
Những ngôi mộ, thẳng hàng,
Những khóm hoa, thẳng hàng,
Những hàng cây, thẳng lối,
Tượng đài đang được trùng tu.
Chúng tôi lặng lẽ thắp hương trên từng ngôi mộ,
Đã cố gắng mua thật nhiều hương nhưng không thể đủ,
Bạt ngàn,
Bạt ngàn,
Bạt ngàn,
Rất nhiều mộ không có tên,
Mọi người chụp ảnh làm kỉ niệm,
Tôi lặng lẽ nhìn,
Màu hoa phượng nơi đây đỏ bất thường,
Còn hơn màu máu đỏ.
Cỏ nơi đây xanh bất thường,
Xanh rờn rợn, rờn rợn xanh ma mị
Tôi cúi xuống nhìn hình như trong mỗi lá cỏ mảnh mai,
Thoáng như có từng tia máu.
Tôi ngước nhìn trời,
Xanh ngăn ngắt, xanh rờn rợn, xanh thăm thẳm,
Kìa lá phượng cũng hằn lên từng tia máu.
Đất dưới chân tôi cứ như đang chuyển động,
Rùng rùng đạn bom,
Rùng rùng từng đoàn xe bánh xích,
Nghiến ken két dưới chân tôi.
Bỗng thấy trời tối đen, lồng lộn từng cơn mưa máu,
Máu không đỏ mà đen ngòm trút xuống,
Loe lóe xanh lè lửa ma trơi.
Mưa bỗng ngưng
Tôi thấy dưới chân mình toàn cát,
Cát mênh mông bỏng rát,
Không một dấu chân người.
Thoang thoáng đâu đây lời ai oán,
“…Thanh Hải đầu….quân bất kiến,
Cổ lai bạch cốt vô nhân thâu…”(1)
Xương trắng bạt ngàn, bạt ngàn xương trắng.
Chiến tranh bao người đi vĩnh viễn không về!
Vẫn xanh trời Quảng Trị,
Vẫn xám ngắt hoa lau Quảng Trị,
Mây trắng bay về đâu?
(1) Ý thơ Đỗ Phủ “Quân bất kiến Thanh Hải đầu; Cổ lai bạch cốt vô nhân thâu. Tân quỷ phiền oan cựu quỷ khốc. Thiên âm vũ thấp thanh thu thu”. Quá là quen nên không cần dịch.
Đặng Tiến (Thái Nguyên)
©T.Vấn 2024
