Ðiệu nghệ hay diệu nghệ?
Hiển nhiên, điệu nghệ là do đọc chệch từ diệu nghệ mà ra. Diệu nghệ là từ Hán-Việt, trong đó diệu (cũng là thành tố của các từ tuyệt diệu, huyền diệu, diệu kỳ…) nghĩa là hay, giỏi, khéo và nghệ nghĩa là nghề. Diệu nghệ là giỏi nghề.
Còn điệu nghệ là một ghép nối giữa một thành tố thuần Việt (điệu) với một thành tố Hán (nghệ), tựa như “rất giỏi” vậy. Vậy mà khốn thay, thiên hạ hầu như chỉ một mực nói và viết điệu nghệ thay vì diệu nghệ! Một lần nữa, giở Đại từ điển tiếng Việt: không hề có diệu nghệ mà chỉ có điệu nghệ!
Khi mà một bộ sách như Ðại từ điển tiếng Việt do Bộ Giáo dục và Ðào tạo và Trung Tâm Ngôn ngữ và Văn hoá xuất bản, cũng mắc những sai sót sơ đẳng đến thế! Thiết tưởng, có nói người ta đang tàn sát tiếng Việt cũng không ngoa.
Mộc dục
Mộc là một trong ngũ hành là cây. Mộc dục là tắm gội.
Tương truyền thầy địa lý dậy rằng: Mạch nước ở phương mộc chảy về phía mồ mả nhà nào thì nhà ấy sẽ đẻ con gái đa dâm.
Chữ nghĩa trong thơ
Trần Đăng Khoa độ 10 tuổi, bằng thái độ hồn nhiên phê bình thơ của Tố Hữu trong bài thơ Ta đi tới, đoạn mở đầu có câu:
Ta đi giữa ban ngày
Trên đường cái ung dung ta bước
Đường ta rộng thênh thang tám thước
Đường Bắc Sơn*, Bình Cả, Thái Nguyên
Trần Đăng Khoa lý giải: Câu “Đường ta rộng thênh thanh tám thước” cần phải sửa lại. Vì thênh thang, làm gì có giới hạn. Nếu đã nói 8 thước, không thể gọi là thênh thang được.
Tất nhiên lời phê bình của Trần Đăng Khoa có thể bị “ghi vào sổ” vì “mới nứt mắt mà đã kiêu căng”.. Nên vừa mới 17 tuổi, Trần Đăng Khoa đã phải vào…lính.
(Lý Hồng Nhân – Nhận Diện Chân Dung Nhà Văn với Xuân Sách)
Chữ nghĩa bề bề
Nhiều tác giả viết trên sách báo câu:
Văn chương chữ nghĩa bề bề
Thần “l…” nó ám cũng mê mẩn đời
Tầm chương trích cú thì câu trên xuất xứ từ một nhà văn Tầu: “Nữ nhân đối với nam nhân trước sau chỉ là cái “thiên cổ chi mê”.
Từ đấy cái “thiên cổ chi mê” của Tầu xuất hiện khắp nơi khắp chốn trên văn đàn của Ta.
(Vũ Tài Lục – Người đàn bà trong tướng mệnh học)
Dĩnh ngộ?
Dĩnh ngộ chứ không phải là “đĩnh ngộ”. Dĩnh ngộ nghĩa là có mặt mày sáng sủa, có vẻ thông minh (thường nói về trẻ em).
Ví dụ: Nguyễn Du sinh ra trong một gia đình có truyền thống văn học. Từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh dĩnh ngộ.
(nguồn Wikipedia)
Truyện cực ngắn – Bạn bè
Truyện chớp hay cực ngắn có truyện chỉ một vốc chữ, thậm chí một dúm câu. Nhưng truyện vẫn có hồn, có cốt, có tráng qua một chút văn chương. Nghĩa là đọc nó, người ta không có cảm giác ngột ngạt như bị vo nén lại rồi nhét vào trong cái ống điếu…
“Cử bôi yêu minh nguyệt
Đối ảnh thành tam nhân”
(Lý Bạch)
Hoang vu mãi cũng chán. Hắn bèn tìm kiếm người để tâm sự hàn huyên. Nhưng làm sao có thể tin ai được ở thời buổi này? Hắn mới lấy cái bóng của mình làm bạn. Nhưng để chắc ăn, mỗi khi ra chốn đông người, hắn thu nhỏ cái bóng của mình lại nhét vào trong túi quần. Và như thế không ai biết hắn có một người bạn thân cả. Chỉ khi về đến hang ổ của mình, hắn mới lấy cái bóng của mình ra từ trong túi rồi trải dài trên mặt đất để cùng nói chuyện với hắn hay cùng uống với hắn một lon bia.
Lúc đó hắn cất lên một câu nói của Thanh Tâm Tuyền:
“Tôi không còn cô độc”.
Bụt
Đức Phật Tổ cho rằng đạo của người là đạo “Tỉnh thức”.
“Tỉnh thức” nói theo tiếng Magadhi là Budn (tức là Bụt).
Giá sách cũ
Mai Thảo viết văn xuôi, người ta vẫn thấy ẩn hiện những thơ. Ông sống rất một mình, nhưng đằng sau, người ta vẫn thấy ẩn hiện một mối tình. Kín đáo, bí mật và lặng lẽ.
Bài Em Đã Hoang Đường Từ Cổ Đại càng đọc, người ta càng thấy người phụ nữ ông yêu hiện ra càng rõ nét hơn. Tôi tin ông viết bài thơ ấy cho một người mà tôi nghĩ là tôi có thể đoán ra được. Nhưng mấy lần hỏi ông viết bài thơ ấy cho ai, ông đều lảng sang chuyện khác. Ông không trả lời, ông không xác nhận bài thơ ấy viết cho ai, nhưng chúng tôi nghĩ chúng tôi đoán chắc đúng.
Có một khoảng cách tuổi tác giữa ông và người ông nhắc đến trong bài thơ, một khoảng cách mười mấy tuổi:
Em đủ mười phương từ tuổi nhỏ
Ngần ấy phương anh tới tuổi già
Tuổi ư? Hồn vẫn đầy trăm gió
Thổi suốt đêm ngày cõi biếc ta
Lúc hạ huyệt người đàn ông ấy, tôi hỏi Kiều Chinh có phải Em Đã Hoang Đường Từ Cổ Đại Mai Thảo viết cho cô không, và trước khi những nắm đất cuối cùng được ném xuống đất.
Cô đã gật đầu…
Tôi thấy những giọt nước trên mắt.
(Bùi Bảo Trúc – Em Đã Hoang Đường Từ Cổ Đại)
Mụ Béo
Ở Hà Nội vó quán giải khát cũng mang tên “Mụ Béo” tại đầu đường Lê Thái Tổ xế với nhà Thủy Tạ bên cạnh hồ Hoàn Kiếm phía bên kia đường. Đặc biệt nữa là Mụ Béo có cô con gái cũng có tướng tá dáng bộ giống gần như mẹ, đứng phụ bán hàng. Khởi đầu quán có bà Tộ Béo, sau thành thành tục danh là Mụ Béo.
Chữ nghĩa máy vi tính
Chuyện được nhặt nhặn trên internet: Rao vặt: Dinh Độc Lập cũ tuyển nhân viên.
Yêu cầu: Cần một người lương thiện, không dị tật, có ngoại hình, có cơ bắp, năng động, không cần bằng cấp phó tiến sĩ.
Làm ngày 2 ca, lương tháng 3000 USD, bảo kê đầy đủ.
Công việc: Việc nhàn hạ, sáng đẩy xe “Tăng MỸ Ngụy M48” ra sân cho du khách chụp ảnh. Chiều đẩy vào kho.
Thơ phổ nhạc
Có một số thơ phổ nhạc nổi tiếng một thời. Nhưng tên thi sĩ bị bỏ quên, như:
Em hỏi anh bao giờ trở lại
Xin trả lời mai mốt anh về
….
Anh nhìn em, anh sẽ cố gắng quên
Tình nghĩa cũ một lần trăn trối
Ấy là bài thơ của Linh Phương làm bài Kỷ vật cho em làm trong khi đang hành quân ở Chương Thiện đầu năm 1970.
Chữ và nghĩa với địa danh miền Nam
Cầu Kiệu hay là Cầu Xóm Kiệu ở Phú Nhuận là nơi xưa kia trồng rất nhiều hành kiệu.
(Hồ Đình Vũ – Nguồn gốc một số địa danh miền Nam)
Biến âm trong tiếng Việt
Vào thế kỷ XVII, do việc chúa Nguyễn Phước Nguyên (1613 – 1635) gả công nữ Ngọc Vạn cho vua Chân Lạp Chư Chetta II năm 1620 và gả công nữ Ngọc Khoa cho vua Chiêm Thành Pô Romê năm 1631 mà lãnh thổ Việt Nam thời bấy giờ mở rộng đến vùng Bà Rịa, Đất Đỏ và người Việt Nam từ Đàng Trong đã vào đây buôn bán, làm nghề thủ công kể hàng mấy ngàn người, định cư đến Bến Cá, Cù Lao Phố, Mĩ Tho, Hà Tiên v.v… Di dân đã mang theo ngôn ngữ của họ, phối hợp với từ ngữ, cách phát âm của người địa phương và trải qua một thời gian dài giữ lại, biến đổi hoặc bỏ đi để hình thành một hệ thống ngôn ngữ miền Nam.
Sự biến âm này có nhiều lí do, đó là có thể do thói quen kiêng cử tên các bậc vua chúa, quan lại (như kiêng tên Lê Văn Duyệt), nhiều người nói thành ‘’dượt“, rồi ra ‘’dợt“) hay một lý do nào khác mà thay đổi đi và thường thấy nhiều nhất trong khẩu ngữ. Người ta có thể nói ‘’thời gian’’ thành ‘’thì giờ’’; ‘’bình an“ là ‘’bình yên“; ‘’đang lúc’’ ra ‘’đương lúc“; ‘’số mệnh thành ‘’số mạng“.. v.v…
Dần dần tiếng Việt đã bớt dần sự biến âm trong tiếng Việt miền Nam. Người miền Nam bớt dần cách nói ‘’huờn thuốc’’, ‘’hòa huỡn’’, ‘’nguơn đán“ ..v..v…
(nguồn Nguyễn Viết Sơn)
Chữ Việt gốc Tầu
Chú: thúc (Hán Việt)
Bác: bá (Hán Việt)
Cậu: cữu (Hán Việt)
Độc giả
Theo Hán-Việt từ điển của Đào Duy Anh thì độc là đọc sách. Độc giả là người đọc sách.
Tôi đã thử tìm chữ “người đọc” trong cuốn Từ điển An Nam – Lusitan – Latin của Alexandre de Rhodes xuất bản tại Rome năm 1651: Không có. Tìm chữ “độc giả”: Cũng không có. Cả trong cuốn Việt Nam Quốc âm Tự vị xuất bản tại Sài Gòn năm 1895 của Huỳnh Tịnh Paulus Của cũng không có hai chữ ấy.
Dĩ nhiên, tôi biết, chưa thể vì sự vắng mặt này mà chúng ta đã có thể đi đến kết luận là trước thế kỷ 20 hai chữ “độc giả” hay “người đọc” không từng hiện hữu. Có thể chúng đã có, nhất là chữ “độc giả”. Có thể. Nhưng nếu có: Chúng nằm ngoài lỗ tai của Alexandre de Rhodes và cũng nằm ngoài sự ghi chép nhất định là rất cẩn thận và nghiêm túc của Huỳnh Tịnh Paulus Của.
(Nguyễn Hưng Quốc – Viết cho ai?)
Tiếng Việt dễ và chẳng…dễ thương
Với tuổi trẻ ngày ngắn, năm dài.
Với tuổi già năm ngắn, ngày dài.
(ĐatViet.com – Trau giồi tiếng Việt)
Ca dao tình yêu miền Nam
Sự mộc mạc hồn nhiên ở từ ngữ, cách thể hiện dung dị, hóm hỉnh thường thấy trong ca dao tình yêu miền Nam. Đó cũng là biểu hiện tính cách đặc trưng của người dân nơi đây. Trước hết là chất hóm hỉnh không cố tình, qua những từ ngữ mộc mạc, chân thật những nỗi niềm ấp ủ trong lòng:
“Tôi xa mình hổng chết cũng đau
Thuốc bạc trăm không mạnh, mặt nhìn nhau mạnh liền”
(Đoàn thị Thu Vân – Chất hóm hỉnh trong ca dao miền Nam)
Chữ và nghĩa với địa danh miền Nam
Gò Vấp, xưa kia là một ngọn đồi trồng cây vấp. Thứ cây này xưa kia được coi như thần mộc, yểm hộ cho dân tộc Chàm.
(Hồ Đình Vũ – Nguồn gốc một số địa danh miền Nam)
Chữ nghĩa lơ mơ lỗ mỗ
– Luôn luôn lắng nghe, lâu lâu mới hiểu.
Cuốn Hồng Lâu Mộng
Hồng lâu mộng (hay tên gốc Thạch đầu kí) là một trong bốn kiệt tác (tứ đại kì thư) của văn học cổ điển Trung Quốc (3 kiệt tác kia là Tam Quốc Diễn Nghĩa của La Quán Trung, Tây du kí của Ngô Thừa Ân và Thủy Hử của Thi Nại Am).
Tác phẩm được Tào Tuyết Cần sáng tác vào khoảng thế kỉ 18 triều đại nhà Thanh. Tác phẩm xoay quanh câu chuyện tình duyên trắc trở giữa hai anh em con cô con cậu: Giả Bảo Ngọc và Lâm Đại Ngọc, từ đó mô tả cuộc sống nhiều mặt của một đại gia đình quý tộc đời Minh từ lúc cực thịnh cho đến lúc suy vi trong vòng tám năm.
Với hơn 100 triệu bản được xuất bản, tiểu thuyết này trở thành một trong những sách bán chạy nhất của mọi thời đại.
Ngộ Không
(Sưu Tập)
©T.Vấn 2025
