CHƯƠNG VI
TÌNH CA QUÊ HƯƠNG
III. QUÊ HƯƠNG BỐN MÙA
Ngoài tình cảm dành cho quê hương, các ca khúc trong giai đoạn này còn đi sâu vào việc mô tả cảnh đẹp thiên nhiên trên khắp các vùng từ miền Trung đến miền Nam cùng việc thể hiện tâm tình khi đất trời đổi thay. Vì quê hương trải qua bốn mùa nên có thể tìm thấy nhiều ca khúc viết về cảnh sắc từng mùa cùng những cảm nhận của người nghệ sĩ được phô bày trong các tác phẩm.
- Xuân đã về
Mùa xuân luôn tươi đẹp, đem lại bao niềm vui, nguồn sống cho nên các ca khúc viết về mùa xuân khá phong phú. Ta hãy nghe người nghệ sĩ mô tả cảnh sắc mùa xuân:
Gió mùa xuân tới
Cánh đồng tươi thắm trong nắng vàng
Muôn bướm tung bay
Mang sắc tươi phô cùng trời thắm.
Gió mùa xuân tới
Bóng hồng tha thướt trong nắng đào
Kiếp sống cô đơn mơ ước ôm trong lòng lửa tươi.
Xuân reo khắp nơi trời ngát hương trầm
Lòng mang vấn vương
Hồn say mộng ước cùng những đóa hoa
Ấp ủ trái tim hưởng những phút say mơ.
Với mùa hoa thắm
Khắp trời xuân sáng vui tưng bừng
Muôn đóa hoa tươi
Reo hát ca vang mừng trời xuân…
(Hoàng Trọng, Gió mùa xuân tới, 1950)
Xuân đã đến rồi,
Reo rắc ngàn hồn hoa xuống đời
Vui trong bình minh,
Muôn loài chim hót vang mọi nơi.
Đẹp trong tiếng cười,
Cho kiếp người tình thương đắm đuối
Ánh xuân đem vui với đời.
Kìa trong vạt nắng, mạch xuân tràn dâng
Khóm hoa nhẹ rung,
Môi cười thẹn thùng cùng bao nguồn sống.
Bướm say duyên lành, thắm tô trời xanh
Bầy chim tung cánh
Hát vui đón mừng mùa nắng tươi lan…
(Phạm Đình Chương, Đón xuân)
Nắng xuân về trên muôn hoa
Nắng xuân về trên khắp mọi nhà
Người người vui đón xuân đã về
Một mùa xuân mới chan chứa tình.
Nắng xuân hồng về nơi nơi
Nhớ ai còn xa cách phương trời
Về đây người hỡi xuân đã về
Là đây tổ ấm vui sống đời.
Một mùa xuân tươi vui thanh bình
Đàn chim líu lo trong bình minh
Tiếng pháo lách tách vui rộn ràng
Chào xuân mới sang.
Rượu nồng trao nhau chúc xuân lành
Bầy em bé thơ vui tuổi xanh
Bóng quê hương yêu thương đắm say.
Nhà Việt mến yêu.
Nắng xuân về trên muôn hoa
Dáng xuân đẹp tô thắm muôn nhà
Mừng xuân ta hát câu thái hòa
Ngày vui về khắp non nước nhà.
(Huỳnh Anh, thơ Thanh Sơn, Mừng nắng xuân về)
Mùa xuân đem đến niềm vui nên người nghệ sĩ thường viết bài hát với giai điệu tươi vui, tiết tấu nhanh gọn:
Ngàn hoa thắm tươi
Hé môi cười mừng chào đón xuân
Bầy chim tung cánh
Bay trên muôn cành cùng hót vang
Tính tang tính tang tiếng đàn
Vang lời ca mừng xuân vàng
Về cùng ta hòa vui thắm tươi.
Tay cầm tay cầm tay đều
Múa nhịp theo điệu ca cùng hát khúc ca xuân.
Xuân về chim hót ca, hoa nở tình thướt tha
Êm đềm ánh huy hoàng
Khúc bình minh đang reo vang.
Bình minh sáng tươi
Gieo trên ngàn muôn tia nắng xuân
Hồn tràn đầy ước mơ
Vui yêu đời lòng đắm say
Nắng xuân chiếu qua lá mờ,
In hình trên muôn sóng xanh
Đang triền miên tựa muôn ánh sao
Chim và hoa cùng ta là
Bước cùng chốn thần tiên hòa khúc hát ca xuân.
(Nhật Bằng, Khúc nhạc ngày xuân)
Ánh xuân về tràn dâng nắng mới
Tơ trời mừng say gió tới
Ngàn đóa hoa bừng chào đời.
Từng bầy én trông đẹp mùa màng
Vờn cánh vui đùa nhịp nhàng
Hòa tiếng chung tình nồng nàn.
Có riêng một mình ta với bóng
Không hẹn gần ai ấm cúng
Mà chẳng nghe lòng lạnh lùng.
Vì người ấy luôn chờ một lời
Là hiến ta trọn cuộc đời
Thề ước đem tình sánh vai.
Ôi đôi mắt long lanh, như ánh trăng thanh
Soi sáng đất lành một đêm thái bình
Ôi môi thắm màu hoa, năm tháng dần qua
Buông những lời ca như gợi lòng ta…
(Hoàng Trọng, Mộng lành)
Xuân đã về, xuân đã về
Kìa bao ánh xuân về tràn lan mênh mông
Trên cánh đồng, chim hót mừng
Đang thướt tha từng đàn tung bay vui say.
Xuân đã về, xuân đã về
Ngàn hoa hé môi cười tươi đón gió mới
Xuân đã về, xuân đã về
Ta hát vang lên câu ca mừng chào xuân…
(Minh Kỳ, Xuân đã về)
Ta nhận ra mùa xuân với sắc màu tươi thắm, với gió xuân, nắng vàng, hoa và bướm đùa vui khắp chốn:
Xuân vừa về trên bãi cỏ non
Gió xuân đưa lá vàng xuôi nguồn
Hoa cười cùng tia nắng vàng son
Lũ ong lên đường cánh tung tròn.
Hoa chẳng yêu lũ bướm lả lơi
Muốn yêu anh vác cày trên đồi
Hay là yêu chiến sĩ ngàn nơi
Thấy hoa tươi cười bỗng thương đời.
Phải chăng mùa xuân tươi thắm là để dành cho nhân thế, nuôi cuộc sống nhân quần cho đời thêm vui, cho người người đem sức cần lao để xây đắp ngày mai:
Xuân! Hoa còn tươi mãi
Hoa vì nhân thế biết sum vầy cuộc vui.
Xuân! Hoa nở vì ai
Tay nhịp bàn tay cùng đắp xây ngày mai.
Có một chàng thi sĩ miền quê
Ngắt bông hoa biếu người xuân thì
Có một đàn em bé ngoài đê
Hát câu i tờ đón xuân về.
Những đoàn người trên luống cày nâu
Thấy hoa xuân phép lạ ra màu
Bỗng nhủ lòng ra sức cày sâu
Tiếng ca không phải tiếng kinh cầu.
Hoa bèn yêu bóng dáng cần lao
Bắt tay nhau tránh cuộc cơ cầu
Người cùng mùa đã thoát vực sâu
Sức reo hoa nở lúc xuân đầu…
(Phạm Duy, Hoa xuân)
Xuân tôi ra góp chung câu gào thiết tha
Là xinh, là tươi có xuân thưở xưa
Ước mơ hiền hòa.
Xuân xanh lơ, hắt hiu trong trời nắng mưa
Vườn xuân là xuân có hoa ngày mai
Hát xuân thật dài.
Xuân xuân ơi, xuân ới, xuân ơi
Xuân xuân ơi, xuân ới, xuân ơi…
(Phạm Duy, Xuân ca)
Mùa xuân tươi đẹp như thế nên mùa xuân về là mọi người cùng nhau chúc mừng để sẻ chia niềm vui cùng niềm mong ước tốt lành cho đủ lớp người trong xã hội: mừng người nông dân, anh công nhân, người thương gia, anh chiến sĩ và cả người mẹ già luôn đợi chờ con:
Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi
Mừng anh nông phu vui lúa thơm hơi
Người thương gia lợi tức,
Người công nhân ấm no
Thoát ly đời gian lao nghèo khó.
Á a a a nhấp chén đầy vơi
Chúc người người vui
Á a a a muôn lòng xao xuyến duyên đời.
Rót thêm tràn đầy chén quan san
Chúc người binh sĩ lên đàng
Chiến đấu công thành sáng cuộc đời lành
Mừng người vì nước quên thân mình.
Kìa nơi xa xa có bà mẹ già
Từ lâu mong con mắt vương lệ nhòa.
Chúc bà một sớm quê hương
Bước con về hòa nỗi yêu thương.
Á a a a hát khúc hoan ca thắm tươi đời lính
Á a a a chúc mẹ hiền dứt u tình.
Ly rượu nồng không chỉ dành để chúc cho lứa đôi được thành duyên, cho người xa nhà quay về bên lửa ấm, cho chàng nghệ sĩ mang đến nhiều lời thơ nhưng trên hết là cầu chúc cho non sông được mãi mãi sống trong thái hòa:
Rượu hân hoan mừng đôi uyên ương
Xây tổ ấm trên cành yêu đương
Nào cạn ly, mừng người nghệ sĩ
Tiếng thi ca nét chấm phá tô thêm đời mới.
Bạn hỡi, vang lên lời ước thiêng liêng
Chúc non sông hòa bình, hòa bình
Ngày máu xương thôi tuôn rơi
Ngày ấy quê hương yên vui
Đợi anh về trong chén tình đầy vơi.
Nhấc cao ly này
Hãy chúc ngày mai sáng trời tự do
Nước non thanh bình
Muôn người hạnh phúc chan hòa.
Ước mơ hạnh phúc nơi nơi
Hương thanh bình dâng phơi phới.
(Phạm Đình Chương, Ly rượu mừng)
Hoa lá nở thắm đẹp làn môi hồng
Xuân đến rồi đây nào ai biết không
Mang những hoài mong đi vào ngày tháng
Bao nhiêu mơ ước đến khi mùa xuân sang.
Tôi chúc gì đây vào mùa xuân này
Khi nắng vàng tươi nhuộm làn tóc ai
Khi gió nhẹ lay hoa đào hồng thắm
Trong khi xuân ấm mới tô đẹp tháng năm.
Tôi chúc muôn người mọi điều ước muốn
Non nước vinh quang
Trong tia nắng thanh bình
Để người anh lính chiến quay về gia đình
Tìm vui bên lửa ấm.
Tôi chúc yên lành người người khắp chốn
Mong gió đưa duyên cho cô gái xuân thì
Ước nguyện sao chóng thành
Rượu hồng se duyên.
(Minh Kỳ & Lê Dinh, Cánh thiệp đầu xuân)
Mùa xuân là mùa hội ngộ, tất cả người thân đều quây quần trong giây phút đoàn viên của gia đình:
Xuân đã về, xuân vẫn mơ màng
Trong nắng vàng, khắp chốn tiếng reo vang.
Xuân đã về, xuân vẫn huy hoàng
Trong gió ngàn mừng đón xuân sang.
Vui mùa xuân năm nay gần nhau
Nhớ khi xưa lúc ngây thơ
Cầm tay hỏi nhau ngẩn ngơ
Đến bao giờ đón xuân mơ…
(Văn Phụng, Xuân họp mặt)
Hội ngộ để cầu chúc năm mới đầy tình thân ái, thăng tiến trong công danh, sum vầy trong may mắn và hạnh phúc trong tình yêu:
Trên đường đi lễ xuân đầu năm
Qua một năm ruột rối tơ tằm
Năm mới nhiều ước vọng chờ mong
May nhiều rủi ít ngóng trông
Vui cùng pháo nổ rượu hồng.
Ta cùng nhau đón thêm mùa xuân
Xuân dù thay đổi biết bao lần
Xin khấn nguyện kết chặt tình thân
Vin cành lộc những bâng khuâng
Năm này chắc gặp tình quân…
Mong đầu năm cuối năm gặp may
Gia đình luôn hạnh phúc sum vầy
Trên bước đường danh lợi rồng mây
Duyên vừa đẹp ý đắp say
Ôm nàng xuân đẹp vào tay!
(Hoài An, Câu chuyện đầu năm)
Thấm thoát là đây một mùa xuân mới
Với ngàn cánh mai vàng
Nụ cười trên môi trên làn má ai
Đón xuân tươi vừa sang
Biết chúc chi đây khi làn gió xuân về
Giấy trắng ghi lại đôi dòng nhạc tâm tư
Làm thơ trao duyên gửi người đôi câu
Chúc nhau vào lúc đầu xuân
Xuân nay tôi chúc tình nồng thêm hương
Muôn ngàn câu mến thuơng
Mong xuân yên lành trong bao hương tình
Để rồi người thêm vui cuộc sống thanh bình.
Xuân nay tôi chúc người người nơi nơi
Cho bền duyên lứa đôi
Như hoa xuân đời tay trong tay rồi
Dựng xây ngày hôm nay
Cho ngày mai thắm tươi…
(Minh Kỳ & Lê Dinh, Hạnh phúc đầu xuân)
Anh cho em mùa xuân nụ hoa vàng mới nở
Chiều đông nào nhung nhớ
Đường lao xao lá đầy chân bước mòn vỉa phố
Mắt buồn vin ngọn cây.
Anh cho em mùa xuân mùa xuân này tất cả
Lộc non vừa trẩy lá.
Lời thơ thương cõi đời bầy chim lùa vạt nắng
Trong khói chiều chơi vơi…
(Nguyễn Hiền, thơ Kim Tuấn, Anh cho em mùa xuân)
Mùa xuân cũng là dịp để con người trở về với tình yêu cùng nỗi nhớ nhung, cùng lời ước hẹn, đôi khi là nỗi buồn nhẹ nhàng thoáng qua:
Đón xuân này tôi nhớ xuân xưa
Một chiều xuân em đã hẹn hò
Như ươm tình trong cánh hoa mơ
Đưa hương theo làn gió
Em nói rằng em viết thành thơ.
Đón xuân này tôi nhớ xuân xưa
Hẹn gặp nhau khi pháo giao thừa
Em đứng chờ tôi trước song thưa
Tôi đi qua đầu ngõ
Hỏi nhau thầm xuân đã về chưa…
(Châu Kỳ, Đón xuân này nhớ xuân xưa)
Nếu chiều nay lỡ hẹn không về
Thì xuân năm nay xuân sẽ buồn
Sẽ buồn hơn mấy cội mai già
Và mùa xuân quên mặc áo mới.
Hẹn hò xa xưa còn nguyên tất cả
Dành cho em tình yêu rất lạ
Dù sao anh cũng về, mộng xuân đã chín đỏ
Bàn tay nâng niu hoa cúc,
Bàn tay hiu hắt giọt lệ đầy…
(Anh Việt Thu, Mùa xuân đó có em)
Bao nhiêu thương nhớ gom nhặt đầy
Anh trở về thăm em bao lần ngồi thâu đêm
Nghe mùa xuân vừa đến.
Em ơi hoa thắm rơi ngập đường
Trời nắng xế vương vương
Lòng nhớ tới em luôn
Khi chiều tàn chim gọi đàn.
Em ơi đôi lúc nghe lòng buồn
Trên sườn đồi thông xanh
Sương phủ đầy vai anh
Canh tàn trăng mờ ánh.
Long lanh sao rớt vương đầy trời
Dòng thác trắng bao la
Chờ sáng đến chim ca
Cho đường dài cũng không xa…
(Tuấn Khanh, Mùa xuân đầu tiên)
Mùa xuân còn là dịp nhớ về gia đình, nhớ về quê xưa với biết bao kỷ niệm những ngày tháng cũ, nhất là đối với người sống kiếp tha phương:
Ngày xưa xuân thắm quê tôi
Bao nhánh hoa đời đẹp tươi
Mẹ tôi sai uốn cây cành
Vun xới hoa mùa xinh xinh.
Thời gian nay quá xa xăm
Tôi đã xa nhà đầm ấm
Sống bao xuân lạnh lẽo âm thầm…
Chiều nay lê bước phiêu du
Thầm nhớ xuân về làng cũ
Tình quê chan chứa trong lòng
Chua xót thay sầu tư hương
Đường đi xa lắc lê thê
Thèm khát khao ngày về quê
Để sống vui quê mẹ lúc xuân về…
(Phạm Đình Chương, Xuân tha hương)
- Khúc ca mùa hè
Khi mùa xuân đi qua, người nghệ sĩ lại đón chào một mùa nắng ấm, lòng người như tươi sáng, rạng rỡ hơn. Niềm vui giữa thiên nhiên như thế càng được tô đậm thêm với các ca khúc có tiết tấu rộn ràng, sôi nổi như tiếng lòng của những người trẻ tuổi:
Về đây ta lắng nghe muôn cung đàn
Đường tơ tha thiết vương hương nồng nàn
Về đây nghe bao câu hát du dương mơ màng
Và về đây tắm ánh sáng trăng huy hoàng.
Khúc ca mùa hè lắng trong chiều về
Vang trong đêm êm đềm thánh thót
Ngân nga tiếng ai ca khúc ca mùa hè.
Gió xa dồn về lướt qua bên hè
Nghe như ru như gợi tình thơ
Nghe như thấy lâng lâng bừng một trời mơ…
(Canh Thân, Khúc ca mùa hè)
Trời hồng hồng sáng trong trong
Ngàn phượng rung nắng ngoài song
Cành mềm mềm gió ru êm
Lọc màu mây bích ngọc qua màu duyên.
Đàn nhịp nhàng hát vang vang
Nhạc hòa thơ đón hè sang
Hè về trong khóm trúc mềm đầu bờ
Hè về trong tiếng sáo diều dật dờ
Hè về gieo ánh tơ.
Bâng khuâng nghe nắng đùa mây trắng
Đàn chim cánh đo trời
Phân vân đôi mái chèo lữ thứ
Thuyền ai biếng trôi.
Xa xa lớp lúa dồn cao sóng vàng
Leo dốc chân đồi
Thanh thanh hương sen nồng ướp gió
Trắng khi chiều rơi…
(Hùng Lân, Hè về)
Mùa hè ơi gió reo thơ nắng vui cười
Làn mây tơ vắt lưng trời lửng lơ
Hè về đây khắp nơi phượng vĩ rơi đầy
Lòng say say với nắng hè ngất ngây.
(Hoàng Trọng, Vui cảnh mùa hè)
Mùa hè gieo niềm vui nhưng cũng là tháng ngày buồn của tuổi học trò. Mùa hè là mùa chia tay để rồi mỗi người một phương trời cách biệt. Nhạc sĩ Lam Phương đã khéo léo đưa vào hơi ai trong âm nhạc dân gian Nam bộ để diễn tả nỗi niềm thương tiếc đó:
Hôm nay đây còn vui trông thấy nhau
Bên tiếng ca tiếng đàn vượt trời cao
Lời vui thắm thiết đưa trao
Như khi mới gặp nhau.
Nhưng anh ơi ngày mai ta cách xa
Anh kinh đô tôi phải về miền xa
Biệt ly ai khéo gieo chi
Lên bao mái đầu xanh.
Nhớ hàng phượng thắm ven đường
Mỗi lúc chiều buông
Tan tác rơi cài lên mái tóc xanh.
Với bóng dáng ai chiều ấy
Nâng niu tà áo biết nói gì khi chia ly…
(Lam Phương, Ngày tạm biệt)
Có thể nói chỉ có nhạc sĩ Thanh Sơn mới là người đã khai thác chủ đề này với nguồn cảm hứng dồi dào qua nhiều ca khúc nói về tuổi học trò, về mái trường thân yêu khi những cánh chim non tạm rời xa bạn bè trong mấy tháng hè:
Mượn một ca khúc viết lên tâm sự
Biết bao nỗi niềm phút giây tạ từ
Hình dáng những người thân yêu,
Xa rồi để thương nhớ nhiều
Giờ biệt ly ôi thấy đìu hiu…
(Thanh Sơn, Hạ buồn)
Mỗi năm đến hè lòng man mác buồn
Chín mươi ngày qua chứa chan tình thương
Ngày mai xa cách hai đứa hai nơi
Phút gần gũi nhau mất rồi,
Tạ từ là hết người ơi!
Tiếng ve nức nở buồn hơn tiếng lòng
Biết ai còn nhớ đến ân tình không.
Đường xưa in bóng hai đứa nay đâu
Những chiều hẹn nhau lúc đầu
Giờ như nước trôi qua cầu…
(Thanh Sơn, Nỗi buồn hoa phượng)
Đó là nỗi buồn của những người bạn thân thiết bên nhau suốt một năm học, giờ phải chia tay để mỗi người về nơi quê cũ:
Người ơi thắm thoát niên học hết rồi
Chúc nhau cạn lời giây phút ly bôi
Ngày mai tan trường mình không chung lối
Thương nhau nhiều biết gửi về mô
Kỷ niệm cũ tan vào hư vô.
Cầm tay bốn mắt thương cảm nỗi sầu
Tiễn đưa bùi ngùi phút cuối như nhau
Đời không bao giờ hợp nhau mãi mãi
Thương yêu rồi nỡ đành biệt nhau
Để nhung nhớ muôn vạn ngày sau…
(Thanh Sơn, Ba tháng tạ từ)
Giây phút tạm biệt phải xa ngôi trường thân yêu, xa hình bóng thầy cô không tránh khỏi tình cảm lưu luyến, thương yêu:
Thế rồi giã biệt thầy cũ trường xưa
Niên học hết rồi mình buồn làm sao
Tiếng ve u buồn nức nở vọng ngân
Thấy hoa phượng rớt rụng trước thềm
Lòng rưng rưng nhớ thương nhiều thêm.
Chia tay bạn bè còn ai đâu nữa
Bốn phương biết rồi mỗi đứa một đường
Phượng ơi! Còn lại dòng lưu bút buồn
Hết rồi phút giây đến trường
Mười hai năm viết mỏi viết mòn…
(Thanh Sơn, Ve sầu mùa phượng)
Mùa chia tay đã đến, những cô cậu áo trắng thấy lòng bịn rịn rồi chuyền tay nhau cuốn lưu bút chất chứa những tâm sự không thể nói thành lời… Lưu bút của tuổi xanh như một dấu tích đáng yêu, cô đọng bao tâm tư của lứa tuổi học trò:
Lòng xao xuyến mỗi khi hoa phượng rơi
Nhắc lại câu chuyện buồn
Trường còn kia ôi mái đổ tường rêu
Nơi kỷ niệm êm ái
Đâu dư âm của tiếng nói ngây thơ
Ngày hai đứa dìu nhau đến sân trường
Cùng đuổi bướm hái hoa trên cuối đường
Tiếng cười vạn tình thương…
(Thanh Sơn, Lưu bút ngày xanh)
Không chỉ có Thanh Sơn, nhiều nhạc sĩ khác cũng có nhiều cảm xúc dạt dào khi hồi tưởng năm tháng học hành thời tuổi nhỏ với hình ảnh ve sầu, phượng thắm, với thầy cũ, trường xưa:
Em đến với em vào một ngày trời đẹp nắng
Một ngày phượng hồng thắm
Trong đôi mắt buồn xa xăm
Phượng hay bâng khuâng
Tưởng chừng như cô đơn
Nên khi chiều xuống thấy vấn vương tâm hồn.
Anh có biết không hè về phượng hồng đẹp lắm
Tình mình càng nồng thắm
Cho bao ước vọng cao dâng
Giờ trong tim tôi màu hồng không phai phôi
Xuân qua hè tới ta nhớ nhau luôn phượng ơi!…
(Tuấn Hải, Phượng buồn)
Còn buổi họp cuối cùng này thôi
Mai chúng ta giã biệt người ơi
Tâm sự đi những gì chưa nói
Câu ca này và tiếng thơ ngâm
Mình mang một nỗi buồn xa xăm…
(Hàn Sinh, Họp mặt lần cuối)
Quay về kỷ niệm lúc còn học sinh
Tà áo trinh nguyên tô thắm bao tình
Đời học sinh với nét đoan trinh
Tươi đẹp như màu hoa xinh
Có đôi khi thấy buồn một mình…
Tuổi thơ đi qua rồi bạn bè người một nơi
Xa xôi cách trở phương trời
Thương nhau nhắc nhở đôi lời
Nhớ những lúc bên nhau gọi tên
Vui say sưa mái trường thân mến
Và bao niềm tâm tư khó quên!
(Minh Kỳ & Dạ Cầm, Tuổi học trò)
Biết rằng mai này xa bạn xa thầy
Cúi mặt tim buồn ngấn lệ ngắn dài
Thương cổng trường từ đây khép kín
Thương dãy bàn nằm im câm nín
Thương những bông hoa rụng bên sân.
Nhớ lại những ngày hoa mộng đã qua
Suốt đời như tưởng không hề xóa nhòa
Đâu tiếng thầy làm em xao xuyến
Đâu những chiều cầm tay lưu luyến
Đâu những khi tâm sự thâu đêm…
(Phương Trà tức Anh Bằng, Ly ca tức
Giã biệt trường xưa)
Hôm nay tôi trở về thăm trường cũ
Nhiều nét đổi thay tường mái rêu mờ
Bên hiên hằng giờ tìm những bạn xưa
May ra có còn đôi đứa
Vẫn yên vui sống đời học trò.
Bâng khuâng đợi chờ người sao chẳng đến?
Hỏi lá hỏi hoa chỉ thấy im lìm
Cây dương đầu trường còn khắc hàng tên
Hoa leo phũ phàng đan kín
Tiếng ve ru nghe gợi buồn thêm…
Hôm nay trở lại nhiều khuôn mặt mới
Thầy đó trường đây bạn hữu đâu rồi?
Bao nhiêu kỷ niệm hoa bướm ngày thơ
Vang trong nỗi niềm nhung nhớ
Có ai đi thương về trường xưa?
(Duy Khánh, Trường cũ tình xưa)
Rồi chiều nay hè trở về đây
Phượng thắm ơi phượng thắm rơi đầy
Lại cách xa nhau chín mươi ngày
Hay là một thế kỷ dài
Mà lòng ai đang khóc ai.
Một ngày nào mình mới gặp nhau
Phượng đã phai ve trắng ru sầu
Tà áo xưa nay vẫn tươi màu
Sân trường rũ bóng u sầu
Khóc đời chia rẽ tình sâu…
(Duy Khánh, Mùa chia tay)
- Khúc thu ca
Tiếp nối những cảm xúc của các tác giả tiền chiến, các nhạc sĩ thế hệ kế tiếp không nguôi những tình cảm dạt dào về mùa thu. Đó là mùa của lá vàng rơi ngập màu lưu luyến, của sương chiều lãng đãng, của mây thu dật dờ như chẳng cần trôi, của sương giăng hiu hắt ngàn khơi, của muôn giọt mưa thu thánh thót, của những kỷ niệm tình yêu đã vèo bay về miền quá khứ:
Mùa thu nay tới đây
Lá vàng thầm rơi
Ai cùng em nhớ nhung
Mùi hương làn tóc, thoáng đâu ngày qua.
Nghe lá rơi ngoài thềm
Ngờ đâu ai biết
Ngoài hiên đêm khuya vắng
Phiền ưu …Vầng trăng lẻ soi
(Lâm Tuyền, lời Dạ Chung, Lặng lẽ)
Có những chiều thu vương nắng cuối thôn
Tiếng tiêu ai vọng đến thiết tha buồn
Man mác niềm vương vấn tình cố hương
Mối u hoài trầm tư khi chiều xuống…
(Minh Kỳ & Hoài Linh, Mấy độ thu về)
Chiều hôm qua lang thang trên đường
Hoàng hôn xuống, chiều thắm muôn hương
Chiều hôm qua mình tôi bâng khuâng
Có mùa thu về, tơ vàng vương vương.
Một mình đi lang thang trên đường
Buồn hiu hắt và nhớ bâng khuâng
Lòng xa xôi và sầu mênh mông
Có nghe lá vàng não nề rơi không.
Mùa thu vàng tới là mùa lá vàng rơi
Và lá vàng rơi, khi tình thu vừa khơi
Nhặt lá vàng rơi, xem màu lá còn tươi
Nghe chừng đâu đây màu tê tái…
(Cung Tiến, Thu vàng)
Một chút sương se lạnh giữa khung trời chiều hắt hiu có chiếc lá vàng rơi làm chạnhlòng người lữ thứ. Một khúc tango nhè nhẹ vang lên:
Lạnh lùng sương rơi heo may
Buồn ngơ ngác bóng chim bay
Mây tím giăng sầu đó đây.
Ngày đi chiều mang sầu tới
Làn sương chiều thu lả lơi
Tiếng mưa rơi đều trên lối.
Chiều về gieo thương với nhớ
Lòng người lữ thứ bơ vơ
Nghe lá hoa rụng xác xơ.
Chiều thu về đây lạnh lẽo
Mà sương chiều rơi hắt hiu
Gió xa đưa nhẹ tiếng tiêu…
(Phạm Mạnh Cương, Thu ca)
Hoặc một khúc luân vũ dịu dàng trong lòng đôi lứa:
Sương thu xuống rồi, trên núi đồi,
Dưới biển khơi
Sương thu trắng ngần,
Đang xuống dần khắp trần gian
Mơ hồ sương xuống rồi,
Trên mắt người, ướt làn môi
Mơ màng trên áo chàng,
Vương tóc nàng sương thấm tràn…
(Văn Phụng, Sương thu)
Nhớ mãi từng chiều thu rơi ngàn trùng
Tóc đã lạc vùng mây trôi ngập ngừng
Đêm mong người về cho vơi giá buốt
Nghe hồn từng mùa đã khuất
Tiếc thu mênh mông.
(Thanh Trang, Tiếc thu)
- Mưa mùa đông
Mỗi mùa đều có giọt mưa riêng nhưng nhiều nhất vẫn làmưa mùa đông. Ở trong không gian đó thường có những ca khúc đầy tâm trạng của người nghệ sĩ. Hiếm khi có một bài hát viết về mùa mưa mà lại đem đến niềm vui cho nhà nông, tô thêm màu xanh cho ruộng lúa, nương dâu trên khắp cả miền Nam như bài hát sau đây:
Mưa rơi rơi trên đường,
Mưa rơi suốt canh trường
Mưa rơi ướt phố phường,
Mưa trôi lá trong vườn
Mưa đang tí tách reo ven tường.
Mưa rơi trên sông dài,
Mưa qua khắp non đoài
Mưa cho thắm hoa đời,
Mmưa cho hết u hoài
Mưa cho đám lúa non mỉm cười.
Mưa đem tươi vui về cho thắm áo nâu
Mưa cho nương dâu và khoai sắn lên mau
Mưa như trút sầu mưa tươi lúa đầu
Mưa rơi qua Bến Hải, Cà Mau…
(Văn Phụng, Mưa)
Hoặc cơn mưa gợi mối u hoài về một nơi xa vời với nỗi sầu nhẹ dâng:
Mưa rơi hiu hắt, ai sầu mùa đông.
Không gian u ám sương mờ, mờ buông.
Xa trong đêm vắng chuông buồn, buồn ngân.
Mùa đông mưa rét mướt, bến sông, ngừng chân
Chờ ai trong tê tái, lắng nghe, chuông than
Thời gian trôi tan tác, mang theo ngày xuân
Mưa đêm nay khóc thầm
Cuộc đời đầm ấm đã theo thời gian.
(Lâm Tuyền, lời Dạ Chung, Tiếng thời gian)
Nhạc chiều lắng trong mơ
Chìm trong khóe mắt xa vời
Nhạc chiều ngất ngây tìm vào áng mây.
Nhạc chiều dâng khúc tình ca
Đắm say lòng ta thương nhớ chan hòa.
Nhìn giọt mưa rơi
Rơi nhẹ trên cánh hoa
Lòng ta vấn vương sầu…
(Văn Phụng, Mưa rơi thánh thót)
Thánh thót mưa rơi lắng buồn bên mái lầu
Ngàn mây u ám vương vấn trôi về đâu
Thương thay cánh chim bạt gió
Ngóng tìm mái nhà xưa dưới ngàn xa mờ…
Mưa xuống cô thôn xa xôi bao lạnh lùng
Người đi mái tóc theo gió cuốn ngàn mây
Mưa thắm đôi lòng bên trời
Ngàn tiếng tơ sầu lắng, sầu lắng xa mờ.
(Hoàng Trọng, lời Hoàng Dương, Tiếng mưa rơi)
Tuy vậy những ca khúc về chủ đề mùa đông trong thiên nhiên dường như đã được các nhạc sĩ tiền chiến khai thác nhiều, đến giai đoạn này các tác giả mới chỉ nói đến mùa đông qua những cảm xúc buồn bã những lúc mưa về. Họ phô diễn tình cảm riêng tư khi hồi tưởng kỷ niệm êm đềm gợi lên từ khung cảnh thiên nhiên ngày mưa, điều đó cho thấy các nhạc sĩ trở về với nội tâm nhiều hơn, nhất là trong các bài hát về tình yêu lứa đôi.
TẬP I
MỤC LỤC
CHƯƠNG I. BỐI CẢNH LỊCH SỬ CỦA MIỀN NAM
GIAI ĐOẠN 1954-1975
I. Những diễn biến trước ngày chia cắt đất nước.
II. Tình hình chính trị ở miền Nam.
1. Chế độ Đệ nhất Cộng hòa.
2. Chế độ Đệ nhị Cộng hòa.
CHƯƠNG II. ĐỜI SỐNG VĂN HÓA – VĂN NGHỆ Ở MIỀN NAM
I. Vài nét về giáo dục.
II. Về hoạt động văn nghệ và âm nhạc.
1. Báo chí văn nghệ.
2. Hoạt động biểu diễn âm nhạc.
a) Các lò đào tạo của các nhạc sĩ.
b) Các nhóm nhạc và ban nhạc.
3. Về hoạt động sáng tác âm nhạc.
CHƯƠNG III. TRÀO LƯU LÃNG MẠN Ở PHƯƠNg TÂY VÀ Ở VIỆT NAM
A. TỔNG QUAN VỀ TRÀO LƯU LÃNG MẠN Ở PHƯƠNG TÂY.
I. Văn chương lãng mạn.
1. Khái quát.
2. Định nghĩa.
3. Những chủ đề chính.
a) Sự khẳng định và thăng hoa cái tôi.
b) Nỗi buồn lãng mạn.
c) Tình yêu thiên nhiên.
d) Sự hoài niệm quá khứ.
e) Thế giới đường xa xứ lạ.
g) Sự hư ảo, quái dị, siêu nhiên.
h) Sự siêu phàm.
i) Sự dấn thân.
k) Đêm tối.
II. Hội họa lãng mạn.
III. Âm nhạc lãng mạn.
B. TỔNG QUAN VỀ TRÀO LƯU LÃNG MẠN Ở VIỆT NAM.
I. Khái quát.
II. Văn chương lãng mạn.
III. Hội họa lãng mạn.
IV. Âm nhạc lãng mạn.
1. Sơ lược về sự ra đời của nền tân nhạc Việt Nam.
– Nhóm Myosotis.
– Nhóm Tricéa.
– Nhóm Phạm Đăng Hinh.
– Nhóm Đồng Vọng.
– Nhóm Nam Định.
– Nhóm Tổng hội Sinh viên.
2. Xuất phát điểm của dòng ca khúc lãng mạn.
3. Nội dung, chủ đề của dòng ca khúc lãng mạn.
CHƯƠNG IV. DÒNG CA KHÚC LÃNG MẠN CÁCH MẠNG
I. Hình ảnh người trai đi chiến đấu.
II. Tình quân dân trong lòng dân tộc.
III. Hình ảnh quê hương trong kháng chiến.
CHƯƠNG V. DÒNG CA KHÚC LÃNG MẠN TRỮ TÌNH
I. Những ca khúc về tình yêu đôi lứa.
1. Hình ảnh người thiếu nữ.
2. Nỗi buồn trong tình yêu.
a) Nỗi buồn nhẹ nhàng.
b) Giây phút chia ly.
c) Sự hoài niệm, tiếc nuối.
d ) Mong chắp cánh uyên ương.
II. Những ca khúc ca ngợi thiên nhiên.
1. Thiên nhiên tươi đẹp.
2. Thiên nhiên buồn bã.
III. Những ca khúc ca ngợi quê hương.
1. Vui cảnh đồng quê.
2. Thương nhớ đồng quê.
3. Ngợi ca người mẹ.
4. Cảnh đẹp đất nước.
IV. Những ca khúc về thế giới mộng mơ.
1. Khát vọng lãng du.
2. Những giấc mơ tiên.
CHƯƠNG VI. TÌNH CA QUÊ HƯƠNG
1. Niềm luyến tiếc
2. Nhớ về quê cũ
3. Giấc mơ hồi hương
1. Thanh bình ca.
2. Lối về xóm nhỏ.
3. Tình thắm duyên quê.
4. Mùa hợp tấu.
1. Xuân đã về.
2. Khúc ca mùa hè.
3. Khúc thu ca.
4. Mưa mùa đông.
1. Miền Bắc xa vời.
2. Miền Trung thương nhớ.
3. Miền Nam đô hội.
I. Tình đầu.
II. Tình qua bốn mùa.
III. Tình sầu.
IV. Tình nhớ.
V. Tình xa.
VI. Tình lỡ.
VII. Tình đau.
VIII. Tình bơ vơ.
TẬP II
MỤC LỤC
CHƯƠNG VIII. CHO NGƯỜI VÀO CUỘC CHIẾN
I. Giai đoạn 1 (1955-1960)
II. Giai đoạn 2 (1960-1975)
1. Mấy tháng quân trường.
2.Tình đồng đội.
3. Trên bốn vùng chiến thuật.
4. Anh tiền tuyến em hậu phương.
5. Xuân này con không về.
6. Một mai giã từ vũ khí.
7. Đêm nguyện cầu.
CHƯƠNG IX. PHONG TRÀO DU CA
I. Sự hình thành phong trào Du ca.
II. Tổ chức phong trào Du ca.
III. Nội dung ca khúc phong trào Du ca.
1. Nhận diện quê hương.
2. Tuổi trẻ chúng tôi.
3. Đoàn ta ra đi.
4. Mơ ước hòa bình.
CHƯƠNG X. PHẠM DUY: TÂM CA & ĐẠO CA
i. Mười bài Tâm ca.
ii. Mười bài Đạo ca.
CHƯƠNG XI. NHẠC PHẢN CHIẾN
I. Vài nét về khuynh hướng phản chiến.
II. Phản chiến trong âm nhạc miền Nam.
III. Nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn.
IV. Nhạc phản chiến của Miên Đức Thắng.
CHƯƠNG XII. NHẠC TRẺ
I. Các ban nhạc trẻ.
II. Hoạt động biểu diễn.
III. Phổ biến bài nhạc gốc và phóng tác lời ca nhạc trẻ phương Tây.
IV. Sáng tác mới của nhạc trẻ miền Nam.
CHƯƠNG XIII. NHẠC SINH VIÊN TRANH ĐẤU
I. Quá trình hình thành và phát triển của phong trào nhạc sinh viên tranh đấu.
1. Giai đoạn 1965-1969.
2. Giai đoạn từ 1970 đến 1975.
II. Nội dung ca khúc của nhạc sinh viên tranh đấu.
1. Cuộc đấu tranh trực diện trên đường phố.
2. Khêu gợi lòng nhân ái và tình tự dân tộc.
3. Ca ngợi truyền thống oai hùng của dân tộc.
4. Niềm hy vọng và mơ ước hòa bình.
III. Dấu ấn của phong trào nhạc sinh viên tranh đấu.
CHƯƠNG XIV. NHẠC THIẾU NHI VÀ NHẠC CỘNG ĐỒNG
I. Nhạc thiếu nhi.
1. Bài hát ca ngợi tuổi thơ.
2. Bài hát về yêu thương gia đình, trường lớp, thầy cô.
3. Bài hát về quê hương, đất nước.
4. Bài hát mừng Trung thu.
5. Bài hát vui chơi tập thể.
II. Nhạc sinh hoạt cộng đồng.
1. Vui họp mặt.
2. Vui cắm trại.
3. Bài ca sinh hoạt tôn giáo.
4. Bài ca sinh hoạt Hướng đạo.
CHƯƠNG XV. TRUYỆN CA và TRƯỜNG CA
I. Truyện ca.
1. Trầu cau.
2. Thiên thai.
3. Trương Chi.
4. Chú Cuội.
5. Ngưu Lang – Chức Nữ.
6. Trác Văn Quân.
7. Thiếu phụ Nam Xương.
8. Hoa thủy tiên.
9. Huyền Trân Công Chúa.
10. Lòng mẹ Việt Nam.
11. Nàng Bân.
12. Chuyện tình Lan và Điệp.
II. Trường ca.
1. Lịch sử loài người.
2. Trường ca Sông Lô.
3. Hòn Vọng Phu.
4. Hội Trùng dương.
5. Con đường cái quan.
6. Mẹ Việt Nam.
CHƯƠNG XVI. NHỮNG BÀI HÙNG CA TRONG NỀN TÂN NHẠC
I. Sử ca.
II. Thanh niên ca.
III. Kháng chiến ca.
IV. Quốc ca.
V. Quân ca.
* LỜI KẾT.
* TÀI LIỆU THAM KHẢO.
* MỤC LỤC.
